De wondere reis van een koffer met inhoud

Fa. Rieks Swarte maakt beeldend theater van ‘Némirovsky’

Uittocht is een met veel verbeelding gespeelde documentaire over het leven en werk van Irène Némirovsky. De schrijfster kwam met Storm in juni zeven jaar geleden in één klap wereldwijd onder de aandacht. Haar aangrijpende document over het menselijk doen en laten in een ontwricht dagelijks bestaan vormt de inspiratiebron voor een voorstelling van Firma Rieks Swarte.

‘Warm, dachten de Parijzenaars. Voorjaar in de lucht. Het was nacht in oorlogstijd, alarm. Maar de nacht vervaagde en de oorlog was ver weg. Degenen die niet sliepen – zieken in hun bed, moeders met zonen aan het front, verliefde vrouwen met doffe ogen van het huilen – hoorden de eerste stoot van de sirene. Het was nog maar een diepe zucht, als de ademhaling die ontsnapt aan een beklemde borst.’
Het zijn de beginwoorden van de roman Storm in juni, die rechtstreeks verslag doet van de uittocht in juni 1940, toen stromen vluchtelingen Parijs verlieten. In een directe stijl beschrijft Irène Némirovsky de ontelbare kleine en grote lafheden en het broze saamhorigheidsgevoel van Franse families, van de voornaamste tot de armste. Het boek werd postuum bekroond met de Prix Renaudot 2004. Postuum, want de van oorsprong Oekraïense schrijfster werd in juli 1942 gearresteerd en daarop weggevoerd naar Auschwitz, waar de joodse aan tyfus overleed. Wachtend op haar lot schreef ze haar angst en vrees van zich af. En beschrijft ze hoe mensen in een ontwrichte wereld zijn overgeleverd aan de wetten van de jungle.
“Mijn boekhandelaar gaf het boek een paar jaar geleden aan me mee, toen ik traditiegetrouw een lading kwam ophalen om een zomervakantie door te brengen”, legt theatermaker Rieks Swarte uit. “Ik was werkelijk overdonderd toen ik het boek uit had. Ik ben me toen gaan verdiepen. Het manuscript bleek 60 jaar lang in een koffer opgeborgen te zijn geweest, bij haar kinderen. in minitueus schrift beschreven opschrijfboekje, dat we heel precies hebben nagemaakt en in de voorstelling te zien is. Het boek kwam pas zeven jaar geleden uit en bleek een literair meesterwerk. Er zijn wereldwijd inmiddels meer dan 2,5 miljoen exemplaren van verkocht.”

De drang om er het theater mee in te gaan kwam eigenlijk meteen onder het lezen van het boek bij hem op. Swarte dacht aanvankelijk aan toneel. Maar een toneelstuk zou dertig rollen vergen, en dus te kostbaar uitpakken. Door dicht bij zichzelf te blijven wist hij uiteindelijk een vorm te vinden. “Een groot deel van de voorstelling handelt over de wondere reis van dat koffer, en dus ook van dat manuscript.” Het bleek de sleutel tot het opnieuw uitvinden van zijn eigen, typische manier van theatermaken, dat draait om handwerk – zeg maar: verzinnen, knippen, plakken, filmen en vertellen. “We hebben onder meer het in minutieus schrift beschreven opschrijfboekje heel precies nagemaakt en tonen dat in de voorstelling”’ zegt Swarte. Daarmee doet hij zijn reputatie eer aan waar het gaat om beeldend objectentheater. En dus is er een voorstelling uit de bus gekomen waarin we Rieks Swarte zelf met een kleine camera langs maquettes zien lopen – en wanen we ons in Parijs.  Onderwijl verhaalt actrice Joke Tjalsma uit het boek, dat voor deze gelegenheid is bewerkt door Rik van den Berg, en zorgt Dennis van Tilburg voor muziek en geluidsdecors. “Indringend”, hoor ik bezoekers vaak zeggen na afloop, zegt Swarte. “En tijdens de voorstelling klinkt er weleens gesnif op. Grieperig, dacht ik dan. Maar nee, blijk later, mensen zijn echt geraakt.”

Uittocht van Firma Rieks Swarte is op di 12 april te zien in Theater aan het Spui. Meer informatie: www.rieksswarte.nl. Reserveren: (070) 346 52 72.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s