Het duistere hart van de Congo

Josse De Pauw speelt Joseph Conrads Heart of Darkness

Heart of Darkness stond model voor de oorlogsfilmklassieker Apocalypse Now. Josse De Pauw bewerkte Joseph Conrads boek en neemt zelf alle rollen op zich.

Liefst vijf verschillende stukken, waaronder twee ‘alleenspraken’, heeft hij momenteel op z’n repertoire en hij speelt ze ook nog eens kriskras door elkaar, in binnen- én buitenland. “Gekkenwerk”, noemt de Vlaamse acteur Josse De Pauw het. “Een beetje rock ‘n roll is het wel. En ik was er vooraf ook echt wel een beetje beduusd voor, maar het valt uiteindelijk toch allemaal wel mee”. De Pauw, een van de grote meneren in het Nederlandstalige gebied en meermalen gelauwerd, is ook schrijver en filmmaker, staat zo’n vijfendertig jaar op de planken. En noblesse oblige. Hij speelt onder meer bij Toneelhuis Antwerpen de monoloog Duister Hart, geregisseeerd door Guy Cassiers, naar een van de standaardwerken uit de wereldliteratuur, Heart of Darkness, van Joseph Conrad. Het is het gedeeltelijk autobiografische verhaal van een moeizame tocht stroomopwaarts over de Kongo-Vrijstaat, naar de nog niet in kaart gebrachte ‘donkere’ binnenlanden van Afrika ten tijde van het imperialisme. De reis naar de donkere binnenlanden van Afrika is ook een reis naar de donkerste binnenkant van de menselijke geest. Conrad laat zwerver en zeemaat Charlie Marlow verhalen over de avond dat zijn schip voor anker lag in de monding van de Theems, wachtend op het keren van het tij. Marlow vertelt dat hij ooit als stoombootkapitein van een Brusselse handelsonderneming een reis ondernam naar Afrika en aldaar het langdurige en zinloze wachten op dingen die niet kwamen beu werd, maar ook over de verspilling van moeite, mensen en materialen — alleen voor het bemachtigen van een hoeveelheid ivoor. Marlow hoort verhalen over een zekere Kurtz, die meer ivoor binnenbrengt dan alle andere agenten bij elkaar. Maar Kurtz’ methoden schijnen niet te deugen. Ook is er al maanden niets meer van hem vernomen. Marlows opdracht is deze Kurtz te zoeken. Als deze eindelijk bereikt wordt, blijkt hij van god los: alle wetten, alle normen, alle beschaving heeft hij overboord gezet. Het enige wat voor hem nog telt is zijn eigen zin, zijn eigen wil. Aan de hand van Marlows avonturen laat Conrad zien dat de zogenaamde menselijke beschaving erg kwetsbaar is. Marlows tocht door het klamme oerwoud is een opeenvolging van ontmoetingen waarin hij veel aspecten van zichzelf en zijn ‘dusiter hart’ meent te herkennen. “Volgens de auteur”, zegt De Pauw, “is elk mens in staat te veranderen in een monster als er geen enkele remming en controle is. Het was een boek waar ik vroeger als een blok voor viel, want het gaat over het gevaarlijke leven op zee en over exotische plaatsen. En ik houd erg van taalbouwsels, Conrad is een echte stilist, en de tegenstelling tussen mooie taal en gewetenloos gedrag is interessant”.

In de voorstelling speelt De Pauw alle personages, die ook naast hem, als videoprojectie, verschijnen. De rol van Kurtz is voor hem de krent in de pap: “Kurtz is intrigerende omdat hij tegen de wildernis op  knalt. De tegenstelling in hem die reikt van een Verlichte beschaafdheid en westerse arrogantie aan de ene kant, tegen een immens moreel verval tot barbaarse praktijken aan de andere kant, is monsterlijk”.

Voor veel Belgen is de relatie met wat ooit privébezit was van Koning Leopold II (1835-1909) vaak nog precair en groeit nog altijd geregeld uit tot een heet politiek hangijzer. De 23 jaar onder zijn bewind werden gekenmerkt door volkerenmoord, slavernij, ontvoeringen, martelingen, verkrachtingen en onthoofdingen. “Van koningswege is er nooit enige toelichting gegeven. Gelukkig is er sinds het verschijnen van David Van Reybroecks boek Congo opnieuw veel aandacht voor wat er destijds is gebeurd”.

Duister Hart door Toneelhuis is op zaterdag 5 mei te zien in de Koninklijke Schouwburg. Meer informatie op www.ks.nl en www.toneelhuis.be. Telefonisch kaarten reserveren: 0900-3456789.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s