Mannetjesputters op de Amsterdam Gay Games

Daniël Boissevain als Stijn in Kluuns Haantjes

In de eerste week van augustus 1998 was Amsterdam één grote confettibom. De stad klotste van de seks. ‘Ze werden gezond ingevlogen en een week later asgrauw afgevoerd. Wij vraten de ruif leeg’, zegt sportschoolnicht Charles in Haantjes. Meedoen was belangrijker dan winnen.

Over mislukkingen zijn geweldige boeken geschreven. Frans Laarmans, klerk bij de General Marine and Shipbuilding Company in Antwerpen, krijgt van de welgestelde vriend van zijn broer Jan, een baan aangeboden. Laarmans laat zich verleiden om groothandelaar in Nederlandse kaas te worden, volvette Edammer. Hij kwijt zich vooreerst met verve van zijn taak, maar als zijn eerste zending van 20 ton kaas arriveert weet hij niet goed wat ermee aan te vangen. In de keiharde leerschool van de praktijk blijkt Laarmans niet geschikt voor zijn werk. Uiteindelijk geeft hij zijn koopmanschap op, na slechts enkele bollen kaas verkocht te hebben. Kaas van Willem Elsschot is net als Haantjes, de succesroman van Kluun uit 2011, het verhaal van een mislukking. Kluun verwijst achterin Haantjes zelfs direct naar Elsschots roman. Kluun neemt je, net als Elsschot in Kaas,keurig aan de hand langs een zevenheuvelenroute vol opzichtige marketingmissers, wanbetalers en te hooggespannen verwachtingen.

Kluuns derde boek is gebaseerd op een werkelijk gebeurd zakelijk fiasco. Het speelt zich af ten tijde van de Gay Games in het florissante Amsterdam van 1998 – die nipt door de gemeente Amsterdam werden gered van een faillissement. Het markeert de terugkeer van Stijn. Die kennen we nog uit Komt een vrouw bij de dokter en De weduwnaar. Dit verhaal speelt zich voor die tijd af, in 1998. Toen Stijns vrouw nog niet aan kanker leed en zijn reclamebureau nog in de kinderschoenen stond. De satire tekent zich af tegen de achtergrond van een leven waarin eenieder moeiteloos zakken geld lijkt te verdienen, de beurs oneindig floreert, de reclamewereld zonder weerga bloeit en het nachtleven onovertroffen bruist. Juist dan beginnen yuppies Stijn en Frenk het creative & marketing agency Merk in Uitvoering. Het gaat ze ogenschijnlijk erg voor de wind. Als op een gegeven moment modelhomo Charles (‘Jullie zijn de breeders, wij de genieters’) langskomt met niets minde dan een briljant idee voor de Gay Games besluit het tweetal ongehinderd door basiskennis over verkooptechniek, de gayscene noch door kritische geluiden uit hun omgeving – hun bureau nu eens écht op de kaart zetten met de mega-introductie van Gay Flags®. Daarin is het rood van landenvlaggen, caps en T-shirts vervangen door gedesigned roze. Even is er twijfel – wat weten zij als macho’s van de gaywereld? – maar de euforie overheerst. Ze gaan ervoor. Ze zullen scoren en rijk worden. ‘A marketeers wet dream’.

Reclamespotje
Aardige, een beetje domme jongens. Meer kapoentjes dan haantjes. Gewone mensen dus, zonder bijzondere talenten. Stijn is een echte hetero die buiten de deur van alles wil doen (feesten, rondneuken, zich klem zuipen, groot geld pakken), maar Carmen is zijn kiene vrouw die hem steeds de baas is en ook zakelijk zijn meerdere – als in een reclamespotje: de man als huiselijke sukkel, aangestuurd door de snuggere vrouw. De vrouwen in het boek reageren van meet af aan realistischer dan de mannen. Tot hun ongenoegen. Kluun opent niet voor niets met een quote van Sylvia Tóth, zakenvrouw van het jaar 1985. ‘Als vrouwen het voor het zeggen hadden gehad, zaten we nu niet zo in de penarie. Kijk naar de dertig zakenvrouwen van het jaar in Nederland. Tot nu toe is er nog nooit eentje failliet gegaan.’

Kluuns hitroman is onlangs voor toneel bewerkt met als slogan ‘zo groot als hun ego zal hun succes nooit worden’, in Kluuns eenzelfde, kenmerkende vlotte schrijfstijl. En met Daniël Boissevain in de rol van Stijn. “Kluun heeft een prachtig portret beschreven van de mannetjesputterswereld die de reclamewereld ten tijde van ‘the sky te limit’ was”, oordeelt Boissevain, “en volgens mij nog altijd is. Een snelkookpan  die is vergeven van poeha-taal en -types en aaneengeregen van gebakken lucht”. ‘Wij waren meesters in het presenteren van verpakte stront,’ zegt Stijn al in het begin over het reclamewerk van Merk in Uitvoering. In Kluuns satirisch getinte schrijven over de reclamewereld, die op zichzelf al een pastiche is, en over het meest extraverte deel van de Amsterdamse gayscene  worden de gulle lachers direct bediend: Kluun goes Jiskefet. Van beide milieus hoef je beurtelings alleen wat omgangsvormen, newspeak en gegil te noteren. Boissevain: “Aanvankelijk was ik bang dat Kluuns verhaal gedateerd zou aandoen, maar ik herken zeker de types die erin rondstruinen, onder meer omdat ik geregeld stemmen inspreek voor reclameboodschappen”. Volgens Boissevain waren Stijn en Frenk ‘enthousiastelingen die zich in een plan stortten, een gat in de markt zagen, maar van een koude kermis thuiskwamen’.

Toneel en film
De toneelvoorstelling concentreert zich, net als het boek, op het zich allang aankondigende fiasco van het bureau, met Stijn, Frenk (Harpert Michielsen) en Maud (Rosa Reuten) als boodschappers. “’Count your blessings’, zo luidt de savoir vivre-mening van Stijn”, zegt Boissevain. “Maar Frenk is blijven hangen in het aloude patroon. Iemand die, niet zoals Stijn, steeds een jonge hond wil zijn en als kip zonder kop wil kunnen handelen. Ook al aanvaardt ten langen leste ook Stijn de druk dat hij niet meer terug kan keren op eenmaal gemaakte schreden.”

Voor Boissevain – bekend van onder meer All Stars, Gooische Vrouwen en Wie is de Mol 2013, de musicals Wild Romance en Doe Maar! – lijkt toneelspelen vooral op het maken van muziek. “Op de vloer ben je weliswaar je eigen regisseur, waar het erop aan komt met de anderen een goede timing te vinden. Dat is bij het acteren voor films in principe ook wel zo, maar daar komt het veel meer aan op pieken op het moment. Ikzelf houd vooral van de afwisseling die uitgaat van toneelspelen, filmacteren en presentatiewerk”.

Ondertussen voert Kluun met Herman Koch een verbeten strijd in termen van oplagecijfers. De schrijvers lijken onderlinge plaagstootjes niet uit de weg te gaan. ‘Zoals een echt haantje betaamt, wil ik winnen’, zo tekende Omroep Brabant eens op uit de mond van Kluun. Waarvan akte.

Haantjes met o.a. Daniël Boissevain is te zien op zaterdag 2 februari in de Koninklijke Schouwburg. Meer informatie: www.haantjes-theater.nl en www.ks.nl. Telefonisch reserveren: 0900-3456789.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s