Met Pinksterblom in Wollewei

Bomans’ ‘Erik of het klein insectenboek’ voor jong en oud

Bomans’ wonderlijke insectenvertelling is opnieuw uitde mottenballen gehaald. De theaterversie blijkt nog altijd een hit.

Van al de uitreikingen van de Edisons op het het Grand Gala du Disque, wordt die van 1963 beschouwd als de meest roemruchte. De uitreiking vond traditiegetrouw plaats in het Scheveningse Kurhaus, en werd gedaan door Godfried Bomans. Het gala was uitgegroeid tot een van de meest bekeken amusementsproducties op televisie. Producer Willem Duys, die in opdracht van de gezamenlijke Nederlandse platenindustrie werkte, had er opnieuw voor gezorgd dat er een bonte stoet van binnen- en buitenlandse artiesten op kwam dagen: Marlene Dietrich, Wim Sonneveld – die voor het eerst optrad als Frater Venantius – Françoise Hardy, Trini Lopez en Sarah Vaughan. Dietrich had allerlei eisen gesteld aan haar optreden. Na afloop was zij woedend op Willem Duys omdat Sarah Vaughan plotseling de show had gestolen. Bovendien had Sarah een liedje gezongen dat Marlene ook zou zingen: I can’t give you anything but love. Maar ook het optreden van Bomans zelf werd legendarisch. Zijn opmerking:  ‘Had mijn vrouw maar één zo’n been’ in het bijzijn van en over Marlene Dietrich, is later tot een van zijn handelsmerken geworden.

Bomans. Een fenomeen. Tijdgenoot van Carmiggelt. Goede vrinden van elkaar ook. Schrijven en filosofie waren zijn vakgebieden. Maar de opkomst van de nieuwe media van toen, radio en televisie, maakten hem tot een BN’er. Ter ere van zijn geboortejaar, precies een eeuw geleden, besloot de stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek zijn jaarlijkse campagne Nederland Leest te wijden aan Bomans’ meest bekende werk: Erik of het klein insectenboek, met een herdruk, die gratis werd verstrekt aan bibliotheekleden.

Bomans verhaal leest als een sprookje, en vertelt over het jongetje Erik Pinksterblom, die op een nacht het schilderij Wollewei boven zijn bed in stapt, en in de wondere wereld van de insecten terechtkomt. Daar merkt hij dat het verschil tussen insecten en mensen niet zo groot is. Door de belevenissen van Erik leren hij en de lezer in feite de mens en diens eigenschappen kennen: gulle gevers naast grote graaiers. Als hij weer thuis is vallen de mensen hem bitter tegen.

Kleine Johannes
Acteur Peter Drost is zowat de helft van zijn leven in de greep van wat als Bomans magnum opus wordt gezien. “Toen ik het boek op de middelbare school voor het eerst las, vond ik het vooral oubollig. Maar eind jaren tachtig, toen ik als stemacteur samenwerkte in het maken van hoorspelen, onder meer bij de VPRO, was Erik of het klein insectenboek (1941) al een literaire klassieker – al is het wat mij betreft toch vooral een ‘remake’ van Frederik van Eedens Kleine Johannes uit 1884. Voor ons, makers van hoorspelen, was het boek altijd al een dankbaar object van studie geweest, omdat je de insecten die er in voorkomen alle van een typisch en ‘eigen’ stemgeluid kon voorzien: de bekakte wespenfamilie Vliesvleugel, een hommel die beweert filosoof te zijn, een zich ontpoppende vlinder in een hotelkamer, een spin, een doodgraver, een mol, een regenworm.”

Na een periode als acteur gespeeld te hebben bij Theatergroep Wederzijds besloot hij een eigen toneelcarrière na te streven door zelfstandig theater te gaan maken. “Ik stapte op goed geluk af Aram Adriaanse, toentertijd, we schrijven het jaar 1992, de leider van toneelgroep De Paardenkathedraal in Utrecht, de stad waar ik toen woonde. Net als ik zag hij er wel wat in om van Erik of het klein insectenboek een theatervoorstelling voor kinderen te maken. Hij koppelde mij daarop aan de grote Henk van Ulsen. Waarom? Van Ulsen was een specialist op het gebied van solovoorstellingen, en hij had een reputatie vanwege zijn stemgebruik en uitspraak. Hij was bij uitstek gewend om consciëntieus te spreken, en de taal en elk woord van een tekst recht te doen, zonder dat het geforceerd klonk”. Streng was hij wel, herinnert Drost zich. “Taalgebruik, tekstbehandeling: bij hem kwam het altijd heel precies”.

Een succesvolle première en aansluitende theatertournee later, volgde in 1995 een bewerking voor tv van deze theaterversie, geregisseerd door Brian Meijers, met Drost in alle hoofdrollen, en met flonkerende muziek van Fay Lovsky. “Dat moest anders zijn dan de theaterversie, want op tv is door de voorhanden zijnde techniek eigenlijk alles te realiseren. Met tv kun je toveren”. Erik of het klein insectenboek werd overigens drie keer als jeugdserie voor de Nederlandse televisie geproduceerd waaronder een beroemde versie met onder meer Hans Croiset, Anne-Wil Blankers en Jan Blaaser. In 2004 kwam een bioscoopverfilming uit, met onder meer Johnny de Mol en Georgina Verbaan.

Elf jaar
Elf jaar is het geleden dat hij zijn veelgeprezen solovoorstelling voor het laatst speelde. Met de viering van Bomans’ geboortejaar en de herintroductie bij een breed publiek van Erik of het klein insectenboek was de tijd rijp voor een herneming, deze keer door het gezelschap dat hij in 1997 met Loek Beumer oprichtte, Beumer & Drost. “Mijn lijf blijkt ergens een ingesleten luikje te hebben, een fysiek geheugen, want ik weet iedere stembuiging en beweging blindelings te ‘hervinden’, alles nog precies te zeggen en te doen als toen. Al is de beweeglijkheid van lijf en leden er met de jaren wat strammer op geworden”. Een zware opgave is zo nog zwaarder geworden. “Vijfenzenzestig minuten, dat is niet eens zo lang. Maar het uitbeelden van vijftien verschillende karakters die ieder een eigen stem en spierspanning nodig hebben, dat maakt het spelen erg inspannend”.

Beumer & Drost heeft inmiddels een vaste plek in het theaterbestel verworven met het maken van voorstellingen voor een jeugdig-van-geestpubliek. In 2008 won hun voorstelling Gasten de Zilveren Krekel. En in 2011 kreeg Servaes Nelissen – voor zijn rol in Lang zal die wezen van Beumer & Drost – de Gouden Krekel. Net als vroeger is Peter Drost nog altijd actief als stemacteur. “Nu voor de BBC, als voice-over bij bijvoorbeeld de series Planet Earth en Life. Leuk om te doen en erg eervol. De kunst is om een vlakke commentaarstem te laten klinken, zodat mensen gebiologeerd raken door wat ze zien, niet door wat ze horen”.

Erik of het klein insectenboek van Beumer & Drost is zondag 5 januari 2014 te zien in de Koninklijke Schouwburg. Meer informatie: www.beumerendrost.nl en www.ks.nl. Telefonisch reserveren: 0900-3456789.

Advertentie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s