Welke vlag is de goede om achter te lopen?

Acteur Yorick Zwart vertelt en speelt ‘Montyn’

Montyn was in 1982 de doorbraak van Dirk Ayelt Kooiman (1946). Maar het is ook de titel van de theaterbewerking die binnenkort in het schilderachtige theatertje Branoul te zien is.

‘Op de vraag naar de zin van het leven antwoordt iedereen met zijn levensloop’, schijnt de Hongaarse auteur György Konrad gezegd te hebben. Montyn, de roman van Dirk Ayelt Kooiman, beschrijft de uitwerking van de Tweede Wereldoorlog op de collaborerende graficus Jan Montyn. Kooimans relaas, dat het midden houdt tussen feit en fictie, verhaalt over een rusteloze jongeman die het doodsaaie dorpsleven van Oudewater wil ontvluchten, en nadat de Tweede Wereldoorlog is uitgebroken het besluit neemt om het leger te dienen. Hij belandt na aanvankelijk wat kwajongensachtige avontuurlijke omzwervingen uitgerekend aan het Duitse Oostfront, zij aan zij aan de kant van de daar gestationeerde Duitsers, voor wie Montyn gaandeweg een groot begripsvermogen ontwikkelt. Pas na de oorlog beseft hij welke consequenties zijn keuze heeft. Op de vlucht voor zijn omgeving en zichzelf draait hij door. Langzaam maar zeker verliest hij de grip op zijn leven en komt in een gesticht.

In een regie van Ludo Hoogmartens vertelt en speelt Yorick Zwart (1978) Montyns levenswandel. Ze hebben zich in hun bewerking beperkt tot het eerste deel van Kooimans roman: “De voorstelling gaat over keuzes maken, tussen passiviteit of activiteit, tussen het goede of het kwade. Maar wat is goed en wat is kwaad? Het gaat ook over de vraag wanneer doden mag en wanneer niet, en de vraag om welke vlag de goede is om achter te lopen. En hoe zat het met de mens onder de Duitse helm? Deze en andere vragen worden in het tijdsbestek van vijf kwartier indringend over het voetlicht gebracht.”
De in de ik-vorm geschreven biografische roman, geknipt voor een monoloog, maakte in zijn studententijd al een verpletterende indruk op Zwart. “Op een goede dag tijdens mijn opleiding aan de Toneelschool in Arnhem stopte een vriend die naar Joegoslavië was uitgezonden, en die aan posttraumatische stress leed, me het boek van Kooiman toe en voegde er betekenisvol aan toe: ‘Dit heeft me er doorheen gesleept’. Daarna ben ik het gaan lezen.”

De roman bleek een openbaring. “Ik heb de dienstplicht niet hoeven vervullen, die was toen al afgeschaft, maar dit boek greep me naar de keel, greep me aan als een jongensboek, een rauwe avonturenroman. Ik lees het boek ieder jaar weer.” Hij besloot op zijn beurt het boek door te geven aan collega-acteur Ludo Hoogmartens, rond 2008, toen ze gezamenlijk bij het Noord Nederlands Toneel speelden. “Ook Ludo was onder de indruk en riep meteen dat we hier een voorstelling van moesten maken.” Zo gezegd, zo gedaan. Maar de daad bleek nog niet zo gemakkelijk bij het woord gevoegd. “We zouden het als coproductie maken met de Belgische theatergroep BAFF en een Nederlands gezelschap, maar dat trok er op het laatste moment tussenuit vanwege bezuinigingen. Toen heeft BAFF het alleen geproduceerd. Daardoor konden we in 2009 Slachtlam uitbrengen, met muzikant Wim Lots en videokunstenaar Arjen Hosper. We merkten echter dat de Tweede Wereldoorlog in België heel anders ervaren wordt dan hier. België heeft de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog doorgemaakt, verschrikkingen die ons bespaard zijn gebleven. Gevolg was dat de voorstelling daar een beetje doodsloeg.” Pas twee jaar geleden heeft Zwart de draad van de productie weer opnieuw opgevat. Het is uiteindelijk een drastische bewerking van de roman geworden, verklaart Zwart. “We hebben de productie aangepast, zo zit er bijvoorbeeld geen muziek meer in en hebben we de videokunst weggelaten.”

Montyn is te zien in Literair Theater Branoul op vrijdag 21 en zaterdag 22 maart 2014. Meer informatie op www.branoul.nl. Telefonisch kaarten reserveren: (070) 365 72 85.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s