Dubbeltjes en kwartjes

Nationale Toneel/NTjong op locatie met The summer of ‘96

The summer of ’96 gaat over de intense en verwarrende dagen na de Citotoets en de overgangsperiode naar de middelbare school. De schoolklas van regisseur Casper Vandeputte, twintig jaar na dato, staat model. ‘Eerst waren we vrienden en nu snappen we niets meer van elkaar’.

1996. Een Gouden Eeuw in minibestek. De, toen nog, vijftien miljoen Nederlanders zongen hun keel schor op het gelijknamige lied. Bomen groeiden tot in de hemel. Het is het jaar dat regisseur Casper Vandeputte groep acht doorliep en de Cito-toets zijn toekomst zou bepalen. ‘Eeuwigdurende’ vriendschappen vielen even daarna uiteen.

De een is gek op reünies, de ander gruwt. Waarom? Je krijgt onverbiddelijk een spiegel voorgehouden. Het zijn vooral ontmoetingen met jezelf. Trendstyle.net bedacht een survival-kit: ‘Bereid je voor op verwijzingen naar je uiterlijk. Laat opmerkingen van je afglijden. Neem complimenten met een glimlach en een bedankje in ontvangst. Ga niet in op vragen naar details. Wat je ook doet, ga niet in de verdediging, Verontschuldig jezelf nergens voor.’

Onstuitbaar borrelt de behoefte weleens op: nagaan wat er van aloude schoolmakkers is geworden, met eigen ogen vaststellen hoe ze er nu uitzien. Met internet permanent in de aanslag is dat minder dan een fluitje van een cent. En door Facebook is het mogelijk om in een enkele clickbeweging plus toetsaanslag ‘contact’ met ze te maken. Sterker: het is daar vrijwel onmogelijk om oude vrienden of bekenden te ontlopen. Ook Casper Vandeputte kwam via Facebook in aanraking met enkele van z’n ouwe gabbers. En gebruikte onder meer die ervaringen voor The summer of ’96.

“Alleen van fragmenten”, lacht Vandeputte om mijn aanname dat hij vast tot de hardcorefans behoort van het tv-programma De Reünie, dat juist afgelopen juni het tienjarig bestaan vierde. Nee dus. Een inspiratiebron van groter soortelijk gewicht voor het maken van The summer of ’96 was een interview met de Vlaamse socioloog Mark Elchardus dat hem onder ogen kwam. Vandeputte: “Hij wijst daarin op het immense verband tussen maatschappelijke ongelijkheid en opleiding”. Toen Vandeputte naderhand op Facebook de profielen van oude makkers uit de basisschooltijd zocht, was het juist díe wetenschap die hem met de neus op de feiten drukte. “Natuurlijk bleek dat we enorm uiteengegroeid waren. Een enkeling bleek aanhanger van Wilders PVV. Onmogelijk, wat mij betreft”. En vroeg zich daarop af waar en hoe toch dat hemelsbrede verschil in belevingswereld ontstaan was.

Tweedeling
De Cito-toets brengt volgens hem een onherstelbare breuklijn toe, een waterscheiding die twaalfjarigen dwingend classificeert. Vandeputte: “Dus niet van bijvoorbeeld links naar rechts, maar van boven naar beneden. Voor het eerst horen enkelen dat ze minder zijn. Voor het eerst het gevoel een loser te zijn. Zoiets lijkt me erg bepalend. Juist een instrument dat ertoe dient om los van mogelijke vooroordelen van de leraar een objectief oordeel te vellen, werkt in de praktijk apartheid in de hand”. Gevolg: “Tot dan onbekommerde vriendschappen worden uiteengereten, komen opeens in een ander daglicht te staan, ook omdat vriendjes naar een andere school dan de jouwe zullen gaan”.
Groep acht van de basisschool is het laatste jaar waar rijp en groen naast elkaar in de banken zit”, zo analyseert Vandeputte. “Waar je een helder gemeenschappelijk waardensysteem deelde: goed is goed en kwaad is kwaad. Pas later, op de middelbare school, komen er nuances en opvattingen bij”. Volgens Vandeputte ligt de aldus ontstane kloof ten grondslag aan de maatschappelijke tweedeling die hij ervaart. “Dat gaat van materiële middelen, kansen op werk, gezondheid en levensverwachting tot wereldbeeld, levenswijze, levensstijl, politieke voorkeur, en participatie in het maatschappelijk leven. Verschillen die volgens Elchardus hemeltergend groot zijn”. Een klassenmaatschappij, aldus de regisseur. En een systeem dat zichzelf in stand houdt, want: “Mondige, goedopgeleide ouders zijn bij een onverhoopt slecht resultaat door hun kind in staat een woordje te doen bij de schoolmeester, het Cito-advies ‘bij te sturen’. Minder mondige ouders leggen zich al snel neer bij de uitkomst”. De appel valt daardoor nog altijd niet ver van de boom. Een dubbeltje wordt zelden een kwartje. Als twaalfjarige wou Vandeputte indertijd per se naar het categoriaal gymnasium. “Ik deed de toets niet best, ik maakte juist een slechte periode door. Toch is het gelukt”. Lachend: “Ik was blijkbaar een klassenbewust jongetje”.

Het laatste moment van gemeenschappelijkheid is op de basisschool de traditionele eindejaarsmusical. Met z’n allen de planken op. Dat gegeven buit Vandeputte uit in The summer of ’96. Een spreekbeurt verandert in een concert en eindigt in een surrealistisch getinte eindejaarmusical. “Ik heb interviews laten doen met schoolvriendjes van toen. Die vinden hun weerslag in fictieve teksten, die deels gezongen worden door de acteurs. Tijdens de voorstelling tovert William Bakker live met behulp van samples en een pc in zijn eentje een heel orkest te voorschijn. Dat deel hebben we van het begin af aan gerepeteerd als een echt orkest. Daarom knalt het lekker”. In The summer of ‘96 is veel jong talent te zien in een voorstelling die even hilarisch en aanstekelijk is als een schoolcabaret en bij tijd en wijle toch ook ontroert. Een vrolijke, vreugdevolle en erg muzikale terugblik – en in juni een regelrechte hit gebleken op Oerol. Terug naar de schoolbanken! “Ik ben apetrots op deze voorstelling”, glundert Vandeputte.

The summer of ’96 door Nationale Toneel/NTjong is te zien van woensdag 26 t/m vrijdag 28 augustus en woensdag 2 t/m vrijdag 4 september 2015 op locatie: Kerkstraat 11, Den Haag. Reserveren via Theater aan het Spui (tahs.nl) of T (070) 346 52 72.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s