Onderbuikverlangens en toekomstdromen

Identiteit, afkomst en discriminatie in De Terugkeer-Turk

De laatste jaren vertrekken meer mensen uit Nederland richting Turkije dan andersom. Lizzy Timmers maakte met De Terugkeer-Turk een komische, muzikale en leerzame avond. Wat het betekent als jonge mensen met potentie, ‘echte Hollanders’, ons land verlaten?

In De Terugkeer-Turk presenteert een journaliste de resultaten van haar onderzoek naar de multiculturele samenleving. Als er een Turkse man opstaat die zijn hartverscheurende verhaal vertelt, spelen haar emoties op en volgt een komische en licht ontregelende confrontatie.

“Er kwam een aantal dingen bij elkaar,” zegt theatermaker Lizzy Timmers op de vraag naar de oorsprong van de voorstelling. “Ik had een gesprek met goede vrienden van mijn ouders, een echtpaar met een Turkse achtergrond. Inmiddels wonen zij dertig jaar in Nederland. De man wou graag naar Turkije verhuizen maar zijn echtgenote wilde juist in Nederland blijven. Daarop ontstond een discussie, ook met de beide zoons van dat echtpaar. In mijn ogen zou het niet lukken om na zo’n lange periode opnieuw te aarden in Turkije omdat ze sterk verankerd zijn in Nederland. Toen zei hij: ‘Misschien heb je gelijk. We zijn hier helemaal ‘vastgepind’’.”

Even later zag Timmers de documentaire Turken willen terug naar Turkije van Fidan Ekisz. Aan de hand van het verhaal van Ekisz’ zus kwam daarin naar voren dat ook steeds meer jonge hoogopgeleide Turkse Nederlanders teruggaan naar Turkije. Timmers: “Toen kwam ik erachter hoe het leeft onder jonge mensen, terwijl ze Turkije alleen van vakanties of uit verhalen van ouders en grootouders kennen.”

Het was voor haar het moment om de koe bij de horens te vatten en vaart te zetten achter haar plan. Ze vloog twee keer naar Istanbul, een keer voor en een keer na de couppoging de afgelopen zomer. Ze interviewde uiteenlopende ‘Nederturken’ in de wereldstad, en maakte filmportretten. “Ik vroeg wat ze beweegt om de stap te zetten, wat je tegenkomt bij het nemen van zo’n belangrijk besluit en wat de redenen waren om Nederland achter zich te laten.”

Die liepen uiteen, zegt Timmers. “De een zei dat het klimaat in Nederland ten aanzien van buitenlanders grimmig is geworden, terwijl zij Nederlander zijn, dat ze zich buitenlander voelden in eigen land, bijna als een tweederangsburger. Ze hadden het idee dat steeds naar ze geloerd werd. Maar niet iedereen is uit negativiteit weggegaan uit Nederland. Ik heb ook mensen gesproken die zich hier goed voelden maar het geboorteland van hun ouders wilden leren kennen.”

Cultuurschok
Meestal spreken ze de taal of hebben ze familie in Turkije. “Dat helpt natuurlijk. Er is ook de aantrekkingskracht die van het land zelf uitgaat. En de economie is de laatste jaren enorm aangetrokken, en ook dat trekt jonge ‘potentials’ aan. Verder was er een stel dat vertelde over hun internationale honger, en dat zij nog lang niet ‘uitgereisd’ ware, dat de volgende halte misschien wel New York zou zijn.”

De meesten verging  het goed in Turkije, anderen liepen tegen problemen aan. “Sommigen voelen zich er helemaal thuis, zijn er verliefd geworden of hebben er een kindje gekregen. Anderen ervaren een cultuurschok, of zijn teleurgesteld. Want vergis je niet: het is er hard werken, van 7 uur in de ochtend tot tien uur in de avond. En dan moet je heen en terug vaak nog lang in de file aansluiten. Anderen vertelden dat je voor de baas moet opstaan zodra hij binnenkomt. Dat voelde heel ‘on-Nederlands’, zeiden ze.  Ik zag ook Nederturken die in Istanbul op een callcenter werken en daar de hele dag Nederlands spreken.”

Mozaïek
De met de camera opgetekende verhalen heeft Timmers bewerkt tot een mozaïek waarin ze tekst en muziek heeft doorsneden met fragmenten van het voorradige beeldmateriaal. “Een morele achtbaan”, noemt Timmers de voorstelling. “Het stuk begint met mensen die vertrekken, maar eindigt met de vraag hoe wij hier willen leven, hoe je in een diverse samenleving met elkaar kunt samenleven terwijl we door het actuele debat uiteen worden geslagen.”

Ondertussen heeft zich een kentering in het aantal emigranten naar Turkije voorgedaan. “Klopt. We hebben begrepen dat er sinds een half jaar een sterke knik in de cijfers zit. Daar hebben de recente gebeurtenissen in Turkije voor gezorgd.”

Lizzy Timmers Groep speelt De Terugkeer-Turk in Zaal 3 van Theater aan het Spui op vrijdag 20 en zaterdag 21 januari 2017 en op vrijda3 februari 2017 in Theater Dakota. Meer informatie: theateraanhetspui.nl of theaterdakota.nl.

Advertentie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s