Lachen naar de dood

Hans Dagelet & Jacqueline Blom bij Toneelgroep Oostpool in iHo

De discussie rond een actief en legaal levenseinde is hyperactueel. Met iHo gooit Oostpool een knuppel in het hoenderhok.

De Amerikaanse Pulitzer Prijs-winnaar Tony Kushner chreef met iHo een veelkantig huiskamerdrama en familieportret over een man van 72 die aan Alzheimer leidt en een doodswens koestert.

iHo is de verkorte titel van The Intelligent Homosexual’s Guide to Capitalism and Socialism with a Key to the Scriptures or iHo uit 2009. Bij Toneelgroep Oostpool zet regisseur Marcus Azzini zijn tanden in het stuk. Hij leidde twee seizoenen geleden in Kushners Angels in America Jacob Derwig en Maria Kraakman naar de toppen van hun kunnen met ieder een nominatie voor respectievelijk de Louis en Theo d’Or.

Ook in iHo kan hij beschikken over een sterrencast, met deze keer in de gelederen onder meer de ‘Or’ 2017-genomineerden Hans Dagelet en Jacqueline Blom. Begin dit jaar vormden zij in Ondertussen in Casablanca van Toneelgroep Oostpool slash Het Nationale Theater onder regie van Jeroen De Man een hemels komediekoppel: Mr. en Mrs. Lohman. Voor hun knisperende en kwispelende spel werden ze individueel genomineerd voor de belangrijkste toneelprijzen die dit land rijk is: de ‘Louis’ en de ‘Theo’. Het gebeurt hoogst zelden dat de beste acteur én actrice uit een en hetzelfde stuk komen – al gaat het hier vooralsnog om een nominatie.

De werkkamer ten Huize Dagelet. Uit een van de vele verlichte vitrines die Dagelet er heeft volgestouwd met blikken miniatuurspeelgoed en tinnen soldaatjes vist hij, na licht speurwerk, de medailleplak op: de Louis d’Or 1971! In dat jaar deelde hij de prijs met Wim van der Grijn voor hun spel in Gerben Hellinga’s toneelbewerking van Kees de jongen. Hij loopt er vervolgens mee op Jacqueline Blom af: ‘Kijk, zo ziet hij er dus uit!’ ‘Best wel mooi’, oordeelt Blom die het stof eraf veegt met in haar stem een hoorbare tikje verbazing van ontzag.

In iHo delen beiden opnieuw gelijktijdig het podium, al zijn ze deze keer niet elkaars directe tegenspeler. ‘Deze keer zijn we geen koppel hoor’, tempert Dagelet lichtjes maar resoluut het verwachtingspatroon. ‘In dit stuk speel ik Gus, een verstokte communist’, zegt Dagelet. ‘Een wat rare tante,’ zo omschrijft Blom haar personage, ‘activistisch ingesteld en ze is bij Gus ingetrokken nadat zijn vrouw is overleden. Het is een wat ‘geïmplodeerde’ rol die, zoals ik het nu inschat, weinig kansen biedt om groot uit te pakken.’ Ook Gus bezit vreemde trekjes. Blom: ‘Zijn leven lang heeft hij comfortabel van een uitkering kunnen genieten en zet in het leven graag de dingen naar zijn hand.

‘Een manipulatief mannetje’ bevestigt Dagelet, die net als deze Gus 72 jaar is, ‘maar daar eindigt de overeenkomst ook wel zo’n beetje.’ Niet een rol dus die hem bij voorbaat overtuigt. De dag na de eerste gezamenlijke lezing van het script stak Dagelet zijn vinger op, want ‘ik had werkelijk niks met Gus.’ Azzini, die nooit eerder direct met Dagelet noch Blom samenwerkte, ontplofte bijkans: ‘Dit is nog me nog nóóit overkomen! De hoofdrolspeler die niet gelooft in zijn rol!’ Daarna hebben we het in de spelersgroep over Gus gehad. Ik ben hem er beter door gaan begrijpen. En vergeet daarbij dit niet: Kushner schrijft voor iedere opvoering een nieuwe versie, met locale invalshoeken. Ook nu. Dat is spannend.’

Blom en Dagelet zijn het erover eens dat iHo ‘link en doordacht’ in elkaar steekt. ‘Bijna als een partituur,’ zegt trompettist, schilder, schrijver en toneelspeler Dagelet. Voor hem komt het stuk erg dicht op de huid. ‘Mijn vader maakte op zijn 65e in het ziekenhuis een einde aan zijn leven. Daar had ik toen geen enkel begrip voor. Dat is veranderd. Mijn moeder is nog daarvoor aan kanker overleden. Er werd niet veel over het einde gesproken, kop in het zand, doen alsof er niets aan de hand is.’ Bloms ouders zijn nu in de tachtig. ‘Ze hebben elkaar nog, dat is mooi. Maar soms zie ik aan ze dat doorgaan een hele opgave is.’

iHo is niet op voorhand loodzwaar of moralistische kommer en kwel. ‘Wrang, dan weer pijnlijk, ontroerend maar ook erg humoristisch,’ vat Blom samen. ‘Zoals Amerikanen dat zo goed kunnen, maar ook Engelsen en Fransen. Je waant je bij tijd en wijle regelrecht in een komedie. Met humor kun je diepere lagen bereiken. Humor en mededogen heb je nodig om het leven draaglijk te maken en er tegelijkertijd iets wezenlijks over te vertellen.’

‘Komedie, dat is jóuw terrein,’ meent Dagelet, ‘maar nog nieuw voor mij. De laatste vijftien jaar heb ik überhaupt nauwelijks op de theaterplanken gestaan. Zij,’wijzend op Blom, ‘zij is werkelijk virtuoos, een goddelijk comedienne. Het is trouwens veel moeilijker iemand aan het lachen dan het huilen te brengen, wist je dat? Een technische kwestie van timing vooral, maar ook van energie.’ ’En natuurlijk razendsnelle verbeeldingskracht en improvisatievermogen,’ vult Blom aan.’Ik hoop dat je de Louis wint’, zegt Dagelet beminnelijk. ‘De Theo ,’ verbetert Blom hem glimlachend.

Misschien zou er ooit nog een echt vervolg op Ondertussen in Casablanca in zitten? Blom enthousiast: ‘Dan kunnen we weer echt een koppel zijn. Dagelet: ‘En Jeroen De Man moet dat stuk dan regisseren.’

Toneelgroep Oostpool: iHo. Met Jacqueline Blom, Hans Dagelet, Abe Dijkman, Astrid van Eck, Fahd Larhzaoui, Eva Laurenssen, Tibor Lukács, Rick Paul van Mulligen, Chiem Vreeken en Sophie van Winden. Première: zaterdag 30 september, Stadstheater Arnhem. Tournee.

kader:
Azzini over iHo
‘Het stuk is zo rijk als de titel lang. Aan de keukentafel van de familie Marcantonio komen eigentijdse kwesties samen: idealisme, religie, alternatieve gezinsvormen, migratie en euthanasie. Een verhaal over mensen van onze tijd. Ik zag het stuk vorig jaar in Londen en was meteen verrukt.’

‘Ik ben een echte Kushner-fan. Hij is een van onze beste toneelschrijvers. Waarom? Hij voert aan de hand van herkenbare situaties een enorme gelaagdheid op: hoe voed je je kinderen op, hoe leid je je leven, je vorm je je gezin, hoe ga je om met teleurstellingen en verwachtingen, en wat wil je in het leven bereiken. In die kwesties heeft iedereen zijn eigen kruis te dragen. Familieverbanden, samenlevingsvormen, sociale verhoudingen: ik vind dat altijd waanzinnig fascinerende thema’s.’

‘Mijn moeder is 82, woont alleen maar is voor haar leeftijd nog heel actief. Voor mijn zoon probeer ik het best mogelijke te doen, maar soms is er pijn, zijn er teleurstellingen. We moeten ons realiseren: we maken fouten.’

kader:
Multitalent Dagelet
Hans Dagelet dook voor de zomer met trompet en vibrafonist / slagwerker / muziekproducent Jan van Eerd, oftewel Yan. De CD die komt in het najaar uit. Een tweede roman van zijn hand ligt binnenkort in de boekhandel: Fred, filochauffeur.

Advertenties

Scherp als de hel, grappig én geil

De Zaak Carmen, dansspektakel met live muziek

Een dansthriller, losjes gedocumenteerd op de bekendste opera aller tijden. Al begint Lonneke van Leths creatie pas waar de tragische klassieker ophoudt.

Carmen. Beproeft graag de ultieme zintuiglijke vrijheid, onderzoekt met plezier de contouren die gebonden zijn aan verliefdheid, van pure lust tot bindingsangst. Voor veruit de meeste mannen staat ze bij uitstek symbool voor de vleesgeworden, eeuwige uitnodiging, scherp als de hel, grappig én geil. Wat zou wie dan ook weerhouden met háár in zee te gaan? Misschien dit: ze is de belichaming van de perfecte ‘femme fatale’. Carmen. Iconisch. Bizets gelijknamige ‘opera comique’ over het vrijzinnige zigeunermeisje dat mannen graag gijzelt in haar tentakels staat model voor ‘De Zaak Carmen’. Die begint, letterlijk en figuurlijk, waar de opera in 1875 eindigde: op het moment dat de passionele moord door soldaat Don José op haar is gepleegd.

Op de plaats delict raakt een profspeurneus tijdens zijn naspeuringen ogenblikkelijk gehypnotiseerd door haar glinsterende ogen, ook al is ze levenloos,” vertelt Lonneke van Leth enthousiast over de plot van haar productie. Die mondt uit in een slotbeeld met vijf Carmens die dader Don José omringen, om hem heen tollen, bevangen als hij is van de vampiresse. “Hij ontwaart haar overal en zal altijd in de ban van haar blijven.”

Er lopen nog altijd, misschien wel meer dan ooit, heel wat ‘Carmens’ op deze wereld rond, zo verantwoordt van Leth de keuze voor de aanwas op Bizets origineel. “Het één op één naspelen van deze opera is voor mij geen optie. Dat is, werd en wordt al gedaan, bijvoorbeeld door Het Nationale Ballet.” Van Leth gaat een stap verder: “Bij ons onderzoekt een rechercheur, gespeeld door acteur Juda Goslinga, hoe het zover heeft kunnen komen.”

In het verleden maakte van Leth, bekend van grootschalige spektakels als Het Zwanenmeer, Sylphides Belofte, De Odyssee en Een Romeo & Julia, met name familieprojecten. “Het is voor het eerst dat we een voorstelling maken die bij uitstek voor volwassenen is bedoeld.” Ze gebruikt voor het eerst veel tekst, geschreven door toneelspeler, schrijver en regisseur Martijn de Rijk. “Door het gebruik van tekst zijn we beter in staat de doopceel van Carmen en die van de rechercheur te lichten. Terwijl dans en muziek daarbij een extra dimensie vormen: Dat wat niet met woorden kan worden gezegd.”

Met De Zaak Carmen heeft de Haagse choreografe die sinds kort in Zoetermeer woont, een groot gemonteerde voorstelling op stapel staan. Straks staan 32 dansers op het podium en nemen 11 musici en van het vanuit Den Haag opererende New European Ensemble live in de orkestbak van het Zuiderstrandtheater plaats.

Bizets muziek voor miljoenen, misschien wel de bekendste operaklanken aller tijden, zijn door componist Maxim Shalygin min of meer terzijde geschoven. De Oekraïner, die aan het Koninklijk Conservatorium afstudeerde, maakte voor De Zaak Carmen een compositie die de soms freaky beelden onderstreept – van sinistere nachtmerrie tot broeierige flashbacks en momenten van verliefdheid.

“Ik vind nieuwe muziek gaaf,” legt van Leth uit. “In dit geval illustreren de klanken de grondgedachte van de voorstelling: hoe heeft deze moord kunnen gebeuren?” Het toneelbeeld van Vincent de Kooker is onder meer opgetrokken computerschermen die de achterwand van de dansvloer beslaat en gezamenlijk een grootbeeld kunnen vormen; uit grootformaat prints van archiefkasten die het kantoorgevoel uitdrukken; de lange hals van twee reuzenvogels; en een skelet.

Voor van Leth is De Zaak Carmen naast het voeren van de regie reden om weer eens zelf het podium te bestijgen, nadat ze dat bij de locatieproductie Zwanenmeer in 2012 voor het laatst had gedaan. En dan maar meteen ook in de rol van mannenverslinder Carmen.

“Het is er de tijd voor, want nu kan ik nog voluit dansen, zeg t de inmiddels 41-jarige van Leth. “Dansen is voor mij als een drug, een onbetaalbare trip, al je zintuigen open.” Knipoog: “En met al die mannen dansen is erg leuk.”

Mondriaan
Hierna stort zich figuurlijk op Mondriaan. In juni nog tekende ze voor de openingsperformance in het Gemeentemuseum Den Haag van de expositie ‘De Ontdekking van Mondriaan’. Toen maakte ze een choreografie op Mondriaans doek ‘Compositie IV’. Eind oktober treedt ze opnieuw op  in het Gemeentemuseum. “Deze keer dansen we 6 korte stukken van ieder 4 minuten die zijn geïnspireerd op Mondriaan zelf, zijn werk,en  zijn inspiratiebronnen.”

Lonneke van Leth Producties: ‘De Zaak Carmen’. Van vrijdag 25 tot en met zondag 27 augustus 2017 in het Zuiderstrandtheater. Meer informatie: lonnekevanleth.nl. Telefonisch tickets reserveren: (070) 88 00 333.

PePijn Comedy Club in @DownUnderBeach

Zee, zomer én rauwe, scherpe en keiharde comedy. Kopje onder bij ‘Down Under’.

Alleen een microfoon en een podium, dat is de essentie van stand-up comedy. Maar deze zomer komt daar een ingrediënt bij, want strandtent DownUnderBeach aan het Zwarte Pad in Scheveningen vormt het zeegroene decor voor een editie van de Comedy Club van theater PePijn. Zo’n zestig tot zeventig mensen kunnen een plaatsje vinden in de lokaliteit van de club die zich graag ‘beach house’ noemt. Er wordt straks een podium opgetrokken en natuurlijk is er dan ook professioneel licht en geluid.

Normaal gesproken vindt de Comedy Club iedere eerste donderdagavond van de maand plaats aan de Nieuwe Schoolstraat. Maar deze zomer wijkt Pepijn dus uit. “Uitwijken?”, vraagt Mariette van Solingen van Diligentia, dat ook PePijn bestuurt. “Dat is het woord niet. Het is gewoon gaaf om op een andere plek ons gezicht te laten zien.” Theaters zijn ’s zomers doorgaans dicht vanwege onderhoud. Zo ook bij Diligentia en Pepijn. “Toch wilden we het eeuwige stramien doorbreken van theaters die in de zomertijd dicht zijn. Daarop zijn we naar buitenplekken gaan kijken. Belangrijk is ook dat we graag onze stand-up fans in de stad kunnen bedienen in de zomermaanden. Heel wat Hagenaars zijn ondanks vakantietijd erg honkvast. Daarom verlengen we het theaterseizoen van onze Comedy Club met een zomerse editie. Op het strand van Scheveningen.”

De line-up van woensdag 23 augustus vermeldt de namen van gekende cabaretiers en stand-uppers: Bob MacLaren, Pepijn Schoneveld en Victor Luis van Es, die worden ‘gehost’ door een Master of Ceremonies (MC), zoals dat betaamt bij comedy. “Ook in de zomermaanden zijn er profs die teksten willen uitproberen, die vlieguren willen maken,” licht van Solingen toe. “PePijn is daardoor in staat in een volwaardig programma te programmeren met ons eigen kwaliteitsstempel erop. Het is zeker geen open podium waar jan en alleman de microfoon kan grijpen.”

Bob MacLaren is het aardig gewend om op afwijkende locaties te spelen. De Nieuw-Zeelander van geboorte speelde al vaker met het zand tussen de tenen, op Terschelling bijvoorbeeld en ook op het eiland Pampus. “Dat vond ik geweldig!” Volgens hem zit Nederlanders de romantiek van ondergaande zon, zee en strand in het hart. “En je hoort er de zeemeeuwen krijsen. Soms hoor je het gekletter van de regen of het gieren van de wind. Het weer kan erg bepalend zijn. Dus zorg je voor een ander type grappen, dat minder politiek getint is, minder ‘serieus’. Het liefst geen al te intellectuele grappen want iedereen zit immers in de zomerstand.”

Als het lukt, zegt hij, gaat hij een poging doen het aanwezige publiek mee het strand op te nemen voor een deel van zijn optreden. Ook Pepijn Schoneveld heeft al vele comedymeters gemaakt, onder meer op Zuiderstrand, in De Fuut. Zolang er geluidsversterking is en een lampje, zegt hij, dan redt hij het wel. Voor ‘@DownUnder’ gaat hij tappen uit een grote hoeveelheid aan bestaand materiaal, hoewel hij met ‘Stante Pede’ komend voorjaar een nieuwe voorstelling in voorbereiding heeft.

PePijn Comedy Club @DownUnderBeach met Bob MacLaren, Pepijn Schoneveld en Victor Luis van Es. Te zien op woensdag 23 augustus 2017. Meer informatie: diligentia-pepijn.nl. Telefonisch tickets reserveren: (070) 361 05 40.