Het (on)recht van de sterkste

Met Het duel wordt voor Nederland een nieuwe ‘Tsjechov’ toegevoegd aan diens toneelbibliotheek

In Het duel schilderen acht topacteurs een ‘Tsjechoviaans’ universum, ergens tussen toen en nu, tussen zijn en spelen, en tussen spel en bittere ernst.

Natuurlijke selectie is een nietsontziende, permanente oorlog, zogezegd een microbiotisch duel op levensgrote schaal en op leven en dood. Voor het grondvesten van een sterke mensensoort moet je zwakke individuen maar beter elimineren, ontvouwt zoöloog Von Koren (Jacob Derwig). ‘In het belang van de mensheid én in hun eigen belang moet dit soort mensen gewoon worden uitgeroeid.’

Hij raakt verzeild in een aristocratisch duel met zijn gewezen vriend Lajevski (Joris Smit), niets minder dan geboren nietsnut, aartstwijfelaar, ook nog eens ongehuwd samenwonend en naar diens eigen oordeel een ‘overtollig mens’. Gewapend met een emmer wodka en twee geladen pistolen vechten de twee kemphanen samen een filosofische strijd uit.

Tsjechov. Meer dan uitmuntend toneelschrijver, bedenker van De meeuw, Drie zusters, De kersentuin, Oom Wanja en van talloze eenakters. Ook is hij grootmeester van het korte verhaal, vertrouwde er dik driehonderd aan het papier toe tussen 1880 en 1903.

Zijn novelle Het duel uit 1891 wordt nu op de planken gebracht, door Het Nationale Theater in samenwerking met Toneelgroep Oostpool. Een nieuwe ‘Tsjechov’?! “Een beetje wel toch,” zegt Jacob Derwig, “want dit verhaal is hier in Nederland nog nooit gedaan.” Derwig maakte de tekst speelklaar en tekent samen met regisseur Jeroen De Man voor deze ‘nieuwe’ Tsjechov. In het stuk neemt hij ook de gedaante aan van wetenschapper Von Koren.

“Als wetenschapper en onderzoeker,” legt Derwig uit, “is mijn personage Von Koren heel rechtlijnig. Maar dan wel een die ‘Darwin’ te ver heeft doorgedacht. Vroeger regelde de natuur het zo dat een zwakke soort of zwak individu werd gedood. Maar in onze samenleving is dat natuurlijk niet zo. Wij zijn geneigd om zwakkeren te ondersteunen. Volgens darwinisten zoals deze Von Koren zet dat een rem op de evolutie want, zo vragen zij zich hardop af, wat heeft de wereld eraan dat deze mensen blijven bestaan? Keihard en heel rechts. Thierry Baudet had het zo uitgesproken kunnen hebben en ook in Wim Rietdijk hebben we in Nederland zo’n filosoof in huis.”

“Dus die stemmen zijn er, hier en nu. Er zitten in deze tekst dus elementen die het verantwoorden om juist nu dit stuk te doen. Het is opvallend om zulke harde uitlatingen terug te vinden in een tekst van meer dan honderd jaar oud, en eens te meer om dat hardop uitgesproken aan te treffen bij Tsjechov, toch een mild gestemde verteller. Dat alles trok me aan in deze tekst. Ik vind het een leuke ontdekking.”

Tsjechov beschrijft op een doorgaans rustige toon een bonte verzameling van mensen, onderwerpen en onderstromen. Hij zag in de wetenschap het werktuig voor de vooruitgang. Zijn artsenpraktijk bracht hem in contact met de menselijke ellende, ziekte en dood, ervaringen die zijn geest verrijkten. Als schrijver toont hij zich allereerst waarnemer, onderzoekt alle aspecten van een sluimerend conflict of laat onderbuikgevoelens opborrelen, maar suggereert zelden een oplossing.

Wat heeft Derwig, met liefst vier Gouden Kalveren en twee Louis’ d’Or op zak, tot dit avontuur doen besluiten? “Het duel lag al lange tijd bij mij op het nachtkastje. Vorig jaar heb ik bij Theater Rotterdam de roman Revolutionary Road bewerkt. Dat beviel. Bij theatergezelschap ‘t Barre Land, waar ik lang betrokken bij ben geweest, sloegen we vaak zelf aan het vertalen en bewerken. Daarnaast vind ik het leuk om met Jeroen initiator te zijn. En prachtig dat een groot bedrijf als Het Nationale Theater dit project werkelijkheid laat worden.”

Het duel van Het Nationale Theater en Toneelgroep Oostpool is in 2019 van woensdag 8 t/m zaterdag 12 januari; van vrijdag 15 t/m zondag 17 februari 2019; en op vrijdag 8 en zaterdag 9 maart te zien in de Koninklijke Schouwburg. Met: Jacqueline Blom, Violet Braeckman, Jacob Derwig, Hein van der Heijden, Rabbi Jallo, Teun Luijkx, Joris Smit en Jaap Spijkers.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s