#1: Dagreisje naar de hel

Broedplaats Dégradé wentelt zich in het vagevuur met driedelig Project Dante

Goddelijk, zo werd Dante’s Comedia uit omstreeks 1300 naderhand genoemd. Een goddelijke komedie dus. Maar dan wel een die verduiveld en hels aanvangt. Dégradé wijdt aan het veelomvattende meesterwerk een multidisciplinair drieluik. Met een rondreis door de hel als bonus.

Welcome to Sodom. Vuurtjes alom en dikke zwartgrijze rookpluimen. Op de immense vuilnisbelt Sodom in het Ghanese Accra belandt jaarlijks zo’n 250.000 ton aan illegaal per vervuilende oceaanstomer vanuit Europa overgebracht elektronisch afval: van afgedankte telefoons, computers tot tv’s andere e-waste. Het is er een dampende hel. Die hel wordt bevolkt door zesduizend van de allerarmsten, te vaak kinderen. In alle walmende giftigheid proberen zij een bestaan te peuren, of beter: te overleven. Een wetteloos niemandsland in feite – maar ook een dorp en samenleving voor een kaste van duizenden kansloze mensen. De kolonisatie van het stoffelijke. Waarlijk een hels moeras.

De documentaire van de Oostenrijker Christian Krönes uit 2018 tart ieders verbeelding. Zijn beeldverslag maakt deel uit van wat Dégradé-voormannen Carl Beukman en David Geysen in samenwerking met componist/muzikant David Dramm en bewegingskunstenaar Michael Jahoda een ‘performatieve installatie’ hebben gedoopt: Project Dante: #1 Hel.

De ‘Goddelijke Komedie’ die Dante Alighieri rond 1300 schreef, bestaat uit de delen de hel, de louteringsberg en het paradijs. Het is een werk dat al honderden jaren vele kunstenaars inspireert. Een richtsnoer tot zedelijk handelen. Het verhaal van het leven van zielen na de dood. Of was hij dronken, een afrekening, suïcidaal? Het is ook een monumentaal en zeldzaam zanggedicht, en een schets van het leven in de middeleeuwen, met nog altijd onbegrepen details.

Een trechter. Dante stelt zich de hel voor als een trechter. Vlak onder het aardoppervlak begint die breed en loopt dan in negen kringen smal toe naar het (vrieskoude) middelpunt der aarde. Daar zetelt Lucifer. Dante doorloopt met Vergilius de negen kringen en telkens ontmoeten ze grotere zonden en grotere zondaars. Het dieptepunt van alle gruwelen bevindt zich letterlijk op het laagste punt van de door Dante voorgestelde ‘helletrechter’. De put der verraders, met als sinistere hoofdpersonen een graaf die eeuwigdurend in het ijs zit vastgevroren aan zijn meest gehate vijand.

In de helleloods van Dégradé kun je je laven aan en onderdompelen in hun tot luguber oord getransformeerde omgeving. In hun beeldtaal zijn dat straks: een onthoofd babylijkje, brandblussers, takkenbossen die zijn omgeven met vuurspuwende muziek. Jeroen Bosch zou er zich toe aangetrokken en gelukkig voelen.

“We beginnen met een tocht door het nabijgelegen bos,” vertelt David Geysen van Dégradé. “Daar wordt een cyclus gedichten voorgedragen van Yannick Dangré. Die gaan over een vluchteling die een vertrek naar een betere wereld aan het overdenken is, precies zoals Dante ooit verbannen was uit Firenze.” Beukman: “Maar vaak valt die betere wereld erg tegen.”

Geysen: “Daarna keren we terug naar onze loods, waar het publiek eerst een tocht door het voorgeborchte maakt, en vervolgens kan kiezen uit twee afzonderlijke routes die met elkaar in verbinding staan. De ene voert linksom richting Sodom, naar de documentairefilm van Krones. Naar rechts buig je af voor afslag Gomorra, waar ons vierkantige, roodgloeiende instant-laboratorium van de hel borrelt, waar een kolkend heet amalgaam wordt bereid van ‘soundscape’, flarden tekst uit de ‘Divina Comedia’, bewegingstheater, en collages van geschreeuw en gezang die zijn gehuld in experimentele muziekklanken. Al improviserend zijn daar onze performances te zien en te horen. Je kunt er rondlopen, en switchen tussen de beide ruimtes, en dat alles in een doorlopend live optreden. We doen geen verhaal van a tot z, het wordt onze eigen elpee van de hel. We zoeken de rafelrandjes op, het hoeft allemaal niet tot in de puntjes ‘af’ te zijn. Daar worden theater en beeldende kunst spannender door.”

Beukman: “Het contrast tussen die twee werelden, de westerse en de Ghanese, zij op de vuilnisbelt daarginds en wij ploeterend en voortmodderend in onze wereld waar voor kunstenmakers voortdurend subsidiekorting links of recht op de loer ligt, dat contrast willen we hiermee opwerpen.”

In de hel is het ijskoud ‘dus bevelen wij warme kleding aan en goed schoeisel’, zo besluit het illustere duo.

Dégradé, ‘Project Dante, #1: Hel’, van donderdag 19 december 2019 tot en met zondag 19 januari 2020, 20.00 uur | 15.00 uur, Laan van Poot 97, Den Haag. Meer informatie: www.degrade.nl

Verraad, verlies en broederschap

HNTjong met De Gebroeders Leeuwenhart present op festival De Betovering

Vrijdag [18 oktober] gaat De Betovering, het jaarlijkse internationale kunstfestival voor kinderen tot en met 12 jaar, weer voor dik een week in Den Haag los. HNTjong speelt op het festival de première van De Gebroeders Leeuwenhart, een familievoorstelling voor 8+ en ouder(s). 

Het jeugdtheatergezelschap van Den Haag speelt een bewerking van Astrid Lindgren’s prachtvertelling. In dit jeugdboek van de geestesmoeder van levensfilosofe Pippi Langkous ontmoeten de jonge broers Kruimel en Jonathan Leeuwenhart elkaar in het paradijselijke, sprookjesachtige Nangijala, een plek ver voorbij de sterren waar de tijd anders werkt dan hier. Toch is niet alles er zo mooi als het lijkt, want de wrede heerser Tengil houdt het land in zijn macht. Zijn vreselijkste wapen is de draak Katla. Kunnen de broers dit monster verslaan? Lindgren’s kinderboek werd in 1975 bekroond met een Zilveren Griffel.

In haar vertelsel over de broers is de laatste de jongste van de twee, en ernstig ziek. “Als er thuis plots brand uitbreekt en Jonathan dat niet overleeft, blijft Kruimel alleen over,” weet muzikant/acteur Viktor Griffioen. “Aan de hand van een fantasie die Jonathan hem verteld heeft, droomt Kruimel zijn eigen verhaal bij elkaar, totdat ook hij te overlijden komt,” legt hij de plot van het boek in zijn eigen woorden uit. “In dit stuk laten wij Jonathan en Kruimel dat als een toneelstuk beleven. Jonathan kiest daarvoor omdat hij zijn broer wil leren omgaan met diens angst voor de dood. Ze gaan dus niet dood, maar spelen dat wel.”

Viktor Griffioen tekent voor de muziek bij de voorstelling, waar nieuwe HNT-aanwinst Rick Paul van Mulligen de oudere broer speelt en Teun Luijkx de jonge. Griffioen: “Ik speel de dubbelrol van buurman die muzikant is en vaak bij de familie van de broers over de vloer komt.”

“De muziek die ik heb geschreven is niet al te letterlijk maar eerder poëtisch, en zonder dat die kinderachtig, expliciet of juist te vaag is. Voor mij was de uitdaging om daarbij Nederlandse teksten te schrijven. Voor muziek is dat een lompe taal, vind ik. Toch moet het ook weer geen rijmelarij worden. In de muziekteksten heb ik de grenzen opgezocht van wat je een kind kan voorschotelen. Er staat geen band op het podium, maar wel zingt iedereen van de cast een couplet en wordt er live muziek gemaakt met alleen gitaar en een voettrommel.”

“Mijn kinderen van 8 en 6 waren al aan het boek bezig nog voordat ik ermee op de proppen kwam,” lacht Griffioen. “Ik ben het boek nu voor de tweede keer met ze aan het lezen. Het is supermooi materiaal. Hier bij HNTjong stoeien we er wat mee. We willen er een voorstelling van maken die gaat over de kracht van verhalen vertellen en over de troost die je in een verhaal kunt vinden, geen lichte kost nee, maar dat vind ik er juist het mooie aan.”

HNTjong, De Gebroeders Leeuwenhart (8+), donderdag 17 en zaterdag 19 oktober 2019, en vrijdag 13 en zaterdag 14 december 2019, 19.30 uur, Theater aan het Spui. Meer informatie: www.hnt.nl

De Betovering, vrijdag 18 t/m zaterdag 26 oktober 2019. Meer informatie: www.debetovering.nl

Willie Wartaal opent Kinderboekenfestijn

Doorstart van Kinderboekenmarkt

Het Kinderboekenfestijn is de opvolger van de Kinderboekenmarkt. Zondag is het zover, tijdens de Kinderboekenweek.

Twee jaar geleden vernam Marko Fehres dat na 40 jaar en evenzoveel edities de traditionele Kinderboekenmarkt voor het laatst had plaatsgevonden. “Het ging toen – met een verhuizing naar Escamp – niet zo lekker met de Kinderboekenmarkt,” zegt Fehres. “Jammer dat ze daarna ook helemaal zijn gestopt. De ontlezing schrijdt voort, en we kennen allemaal het grote belang van lezen voor studie, loopbaan en de ontwikkeling van de eigen creativiteit. En lezen is nog eens plezierig ook.”

Hij voerde een gesprek met Hetty Looman van de Kinderboekenmarkt en vroeg haar of hij het concept mocht overnemen. Hij ondervond medestand en besloot daarop – geheel op eigen gezag – een opvolger uit de klei te trekken. Een doorstart was geboren. Zondagmiddag 13 oktober is het dan zover: het eerste Kinderboekenfestijn gaat van start. “Het is een nieuwe opzet, de Kinderboekenmarkt was altijd een uitgeversmarkt, bedoeld om boeken te verkopen. Ik heb er meer een schrijversmarkt van gemaakt.”

Aanvankelijk wilde hij het festijn houden in het Atrium in het stadhuis. Dat bleek te duur. “Maar met de Centrale Bibliotheek aan het Spui heb ik nu een mooie, laagdrempelige locatie gevonden. Van 11.00 tot 17.00 uur presenteert Maria Toko een gevarieerd programma dat zich met name afspeelt op de eerste verdieping van de Centrale Bibliotheek, bedoeld voor kinderen in de basisschoolleeftijd (en hun ouders). Fehres: “Willie Wartaal neemt de opening voor zijn rekening. Er is een schrijversmarkt waar je boeken kunt laten signeren en schrijvers die voorlezen en er zijn illustratoren die workshops geven. Ook zijn er workshops van het Kinderboekenmuseum, kinderopvang 2Samen en Clubhuis de Mussen. Er is voorzien in muziek en er zijn diverse theatervoorstellingen met onder anderen Gideon Samson en Milja Praagman, Martine Letterie, Vivianne den Hollander en Kindertheatergroep Kaboem! Ook is er de Talententent van Clubhuis de Mussen met drie optredens van kinderen die hun opwachting maken met dans, rap en op viool. Om 16.00 uur is er de Grote Annie MG Schmidt Quiz voor ouder en kind met mooie prijzen en de Takkie Trofee wisselbeker. De toegang is gratis.”

Wat hem drijft? “Ik ben zelf een aspirant-kinderboekenschrijver. Mijn eerste boek ‘De avonturen van Spim’ ligt al langere tijd op de plank. Ik heb altijd veel oog gehad voor kinderen, onder meer in mijn vorige functie als opbouwwerker. Ook heb ik erg geijverd voor bouwspeelplaatsen in Den Haag. En vroeger ging ik met mijn eigen kinderen altijd naar de Kinderboekenmarkt.”

Kinderboekenfestijn, zondag 13 oktober 2019, 11.00-17.00 uur, Centrale Bibliotheek. Meer informatie: www.kinderboekenfestijn.nl

Humor en een tikkeltje weemoed

Yvonne Keuls & Max Douw brengen ode aan Den Haag

In Den Haag, mijn lief betuigen Yvonne Keuls (87) en Max Douw (36) ieder op eigen wijze hun liefde aan Den Haag, hún stad immers. Yvonne vertelt terwijl Max vanachter de piano liedjes zingt en met haar mee danst.

“Karel de Rooij bracht ons bij elkaar,´ zegt Yvonne Keuls. “Hij kende ieder van ons afzonderlijk natuurlijk al veel langer, maar zei toen ineens: ‘Ik ga jullie koppelen want ik vind jullie uniek. Misschien zijn jullie elkaars antipode, maar jullie vullen elkaar ook mooi aan.’ Zo gezegd, zo gedaan. Ik ben dan wel een ouwe dame en ben 50 jaar ouder, en Max had mijn kleinzoon kunnen zijn, maar het klikte onderling meteen. Dat werd ‘Bericht van twee niet-gekke dames’. Toen ik daarna voor een optreden was in Het Paradijs, de bovenzaal van de Koninklijke Schouwburg, had ik daar een gesprek met toenmalig programmeur Marijtje Pronk. Zij kwam met het idee om Den Haag als ontmoetingsplaats centraal te stellen.”

“Ik ben meteen aan de slag gegaan. Het zijn korte, in elkaar overlopende verhalen geworden over Den Haag en over mensen die ik er ontmoet en ontmoet heb – en breng dat over naar het heden. Alles wat ik toen bij elkaar heb geschreven, heb ik op een dag in een keer aan Max gegeven met de woorden : ‘Dit is wat ík leuk vind, kijk jij nu maar wat jíj ermee wilt doen.’
Hij belde me daags erna op en zei: ‘Ik ga er liedjes bij maken. Ik omcirkel in jouw teksten wat mij persoonlijk aanspreekt. Als ik er zinnen van jou uithaal, dan moet jij ze uit jouw tekst laten. ’
Op deze wijze zijn de liedjes ontstaan. Op het podium pak ik het ritme van de muziek op, en vice versa. Zo ontstaat als het ware een dialoog met Max achter de piano en ik die daar nu en dan overheen hang. We hebben steeds vreselijke veel plezier om wendingen waarvan we vooraf niets weten en ter plekke ontstaan. Bij Max kan ik dat toelaten, die jongen barst van het talent. Ik heb bij hem voor mijn gevoel dan ook mijn teksten niet uit handen maar in handen gegeven. En het publiek is altijd dol dingen die spontaan zijn.”

“We zijn met deze ode aan Den Haag teruggevraagd. Dat vind ik een eer. Het is jammer dat we na de komende speelbeurten niet kunnen doorgaan, want ik ben alweer bezig met andere dingen, net als Max. Wat er op stapel staat? Ik ben bezig aan een boek. Door de vijftigste druk van ‘Mevrouw mijn Moeder, maar ook mijn jongste boek  ‘Zoals ik jou ken, ken jij mij’, ben ik druk met lezingen. En ik zit in een programma met zangeres Jeannette Scheffer en gitarist Rick Fennis. Ik heb geen reden om stil te zitten, ben gezond en actief, ik sport, en ik pas op mijn achterkleindochters, en alles en iedereen komt hier eten. Ik word in december 88 en heb wel ’s wat, maar het leven is niet alleen hard, maar ook mild voor mij. Ik mag ook dankbaar zijn om met jonge mensen te werken, we hebben zoveel plezier. Elke voorstelling is een feest.”

Yvonne Keuls & Max Douw, ‘Den Haag, mijn lief, Theater Dakota, zondag 29 september 2019, 14.30 uur; ook in Koninklijke Schouwburg/Het Paradijs, woensdag 16 en donderdag 17 oktober 2019,20.30 uur. Meer informatie: http://www.theaterdakota.nl en http://www.hnt.nl

Dichter bij Den Haag

Poetry in the Park verbindt

Pier liep my tegen ‘t lyf, en wou geen stroo-breed wycken / Hy sei, ‘t en lust hem niet voor yder geck te strycken / Maer, seid ik, dat lust my, / En trad van ’t sandpad af en liet den geck voorby. Een vrolijk rijmelarijtje van Christiaan Huijgens (1596-1687). Naar deze Nederlandse dichter, diplomaat, geleerde, componist en architect is het Huijgenspark vernoemd. Onder het rustieke groen van dat plantsoen  vindt op dinsdag 28 en woensdag 29 mei de feestelijke inauguratie plaats van ‘Poetry in The Park’, met op de eerste dag een ‘Poetry Battle’ tussen leerlingen van vijf middelbare scholen en de dag erna een verfrissend Open podium.

Nadat in de twee voorafgaande jaren de Poetry Battle een succes is gebleken in uitspanningen rond het park, hebben de twee gepensioneerde initiatiefnemers, Angelina Adam en Hetty Gijzen, besloten om het literaire volksfeestje voor buurtbewoners van de Stationsbuurt en de Rivierenbuurt dit jaar groter neer te zetten een podium dat bevolkt wordt met dichters, rappers en muziekmakers in en rond een tent.

“Poëzie op het eerste gezicht,”noemt Hetty Gijzen haar op toeval berustende ontmoeting van destijds met Angelina Adam in voormalig café De Bordelaise. “En dat was wederzijds.” Op dat moment was Gijzen net in de wijk gaan wonen, terwijl Adam juist even daarvóór haar baan aan de wilgen had gehangen. Toch liep hun kennismaking niet meteen uit op een uit het hoofd reciteren van gedichten of het ophemelen van ieders favoriete dichter, als wel van de gedachte om verschillende bevolkingsgroepen te willen verbinden, door taal. “In deze wijk, ” vertelt Adam, “leven en wonen sterk uiteenlopende bewonersgroepen, van hogeschoolstudenten tot statushouders, van piepjong tot mensen die al op leeftijd zijn.” “We merkten dat die maar moeilijk met elkaar in contact kwamen,” vertelt Gijzen. En daarmee was in 2017 de eerste ‘Poetry Battle’ een feit.

“Je ziet ze groeien,” vertelt Gijzen over de jongeren die aan de eerste ‘battle’ deelnamen. “De winnaar van toen kreeg een optreden cadeau op het Crossing Border Festival.” Maar ook ouderen nemen deel. “Het is leuk om te zien dat hele families meegetroond worden. Rollator naast skateboard, dat is prachtig,” zegt ze over de manier waarop vele wijkbewoners zich verzamelden in de voorgaande ‘battles’. Poezie als cement van de samenleving. “Er zijn deelnemers die ons influisteren dat ze op papier hebben gezet wat ze nooit eerder hebben durven delen. In de vorm van een gedicht krijgen woorden een groter soortelijk gewicht,” weet Adam.

Op ‘Poetry in the Park’ maken ook ‘verhalenvangers’ hun opwachting. Gijzen: “We hebben vluchtelingen uit Zuid-Soedan en Syrië bereid gevonden om verhalen te vertellen die hun situatie verduidelijken. En ze dragen gedichten voor uit hun eigen cultuur, in hun landstaal én in het Nederlands. Dat maakt hen trots op hun afkomst, wij leren op die manier onbekende dichters en de klank van een nieuwe taal kennen.”

‘Poetry in the Park’, dinsdag 28 (19.00-21.00 uur) en woensdag 29 mei (19.00-22.00 uur), Huijgenspark. Entree: gratis. Meer informatie: www.huisvangedichten.nl

De jeugd aan het boek brengen

Boekids UP en Boekids Festival in Pinksterweekeinde

“Kinderen en jong-volwassenen worden steeds meer in beslag genomen door sociale media,” zo vertelt directeur Ellen van Heijningen in de Boekids-headquarters aan het Westeinde. “En onder jongens zie je dat ze vooral veel aan ‘gaming’ doen.” Kinderen en jongeren aan het boek brengen. Dát is de missie van Van Heijingen en ‘haar’ Boekids Jeugdfestival. Maar dat valt dezer dagen nog lang niet mee, vertelt ze aan de vooravond van de zestiende editie.

Nu nog zit ze middenin de vierde editie van een loot van het festival, Boekids University, een initiatief dat weerklank vindt bij schoolgaande jeugd. “Vanochtend hadden we André Kuipers die een college kwam geven. Je ziet de ogen van de kinderen glimmen.” Ze vroegen hem de hemd van het lijf. ‘Hoe slaap je?’ (zwevend) en ‘doe je de was in de raket’? (nee, inde ruimte word je niet vies). Van Heijningen: “Wat hij met boeken te maken heeft? Hij heeft over zijn ruimtereizen en expedites verschillende boeken geschreven. Het hoeft bij Boekids niet altijd om literatuur en fictie te gaan.”

Het aankomende Pinksterweekeinde voegt ze een spin-off toe aan de familie, genaamd Boekids UP. “We merkten dat het moeilijk is om duidelijk te maken dat Boekids festival ook als familie-uitje de moeite van het bezoeken waard is. Ook willen we graag bereiken dat jongvolwassenen met ons meegroeien. We hebben UP in het leven geroepen voor iedereen die jong van geest is.”

Natuurlijk worden op UP jongvolwassen – al dan niet met ouders in hun kielzog – getrakteerd op optredens van schrijvers, maar er is veel meer, waaronder een doorlopend randprogramma. Zo is er onder meer een Translation Café waar je aan alle mogelijke talen kunt snuffelen, zijn er boekverfilmingen te zien en wordt er een waar workshopparadijs gecreëerd (onder andere illustraties maken met Ludwig Volbeda). Ook verrijst er een Escape Room. “We gaan in een kamer de boekenkast van Albert Einstein bouwen. Door te neuzen in die boeken kun je de code kraken waarmee je weer uit de kamer kunt komen. Spannend én leerzaam,” zegt Van Heijningen. “Zoeken naar het kind in jezelf blijft boeiend, voor alle publieksgroepen.”

Centraal staan niettemin de schrijvers. Abdelkader Benali komt langs en leest uit zijn eerste kinderboek ‘Mijn broer en ik’, Frits ‘De Taalstaat’ Spits vertelt over zijn boek ‘De 90 mooiste Nederlandstalige liedjes’ en Janne Schra en Huub van der Lubbe voegen vervolgens ieder een muzikale daad bij het woord. Ook de internationale auteurs Renee Watson en Katherine Rundell maken hun opwachting op UP, net als de jonge schrijvers Jaap Robben en Brian Elstak. Jan Terlouw junior treedt op met ‘The Nightclub’.

Een dag later is het de beurt aan Boekids Jeugdfestival. Op het programma staan naast workshops (o.a. striptekenen, gedichten schrijven, fabeldieren, miniboekje maken) ook het eerder genoemde Translation Café, er is een Luisterboekentheater en een heuse Reptielenshow. Uiteraard geven ook dan schrijvers acte présence: Tjibbe Veldkamp en Annet Schaap onder meer, en er is De Vervelende Bus van Schippers & Van Gucht. Ook is er theater te beleven met Spinvis & Introdans en een voorstelling van Maas theater en dans. Er is een Afhaalpoëzie-gedichtenhuisje en er staat een ‘full swing’ zweefmolen opgesteld waar je tijdens het zweven prachtige verhalen in de schoot geworpen krijgt.

“Lezen heeft mijn leven veranderd,” vertelt Ellen van Heijningen. Ze groeide op tussen de kassen van het Westland met qua boekenrijkdom alleen een Medische Encyclopedie die aan de deur werd gekocht en een Kinderbijbel om te lezen. “Toen ik zes was ging ik bij de kerk in Monster boeken lenen, voor een kwartje per stuk, van ‘Pinkeltje’, ‘Arendsoog’ en ‘De Kameleon’ tot ‘De Dolle Tweeling’. Ook stuurde ik week in week uit de oplossing in van de kruiswoordraadsels die in Het Binnenhof stonden. Daar heb ik toen veel boeken mee gewonnen. Waarschijnlijk was ik de enige die meedeed.” Ook herinnert ze zich dat ze in haar eentje op de fiets naar Naaldwijk toog toen daar voor het eerst een bibliotheek werd geopend. “Stonden ze klaar met een bos bloemen. Bleek ik de eerste te zijn die lid werd.”

Ontlezing is een groot probleem, weet Van Heijningen. “Mensen willen steeds meer dóen, jong én oud,” zegt ze over de vele doe-activiteiten op het Boekids-programma. “Maar bij ons houden die wel allemaal rechtstreeks verband met lezen, want interesse opwekken voor het boek, voor lezen blijft het doel. Lezen is voor mij ook het beeldverhaal, en non-fictie is net zo belangrijk als fictie. Het hoeft niet altijd een roman te zijn.”

Boekids UP, zondag 9 juni 2019, van 19.00-22.00 uur. Boekids Festival, maandag 10 juni 2019, van 12.00-17.00 uur. Locatie: Theater De Nieuwe Regentes. Meer informatie: www.boekids.nl

‘Een eer dat ik dit mag doen’

Twaalf keer ‘Lanoye’ tijdens Theater Na de Dam

In opdracht van Theater Na de Dam heeft de Belgische schrijver Tom Lanoye een gloednieuwe toneeltekst  geschreven: Verloren Vader.

In twaalf theaters, waaronder speelhuizen van de negen landelijk opererende stadsgezelschappen wordt die op de avond van de Nationale Dodenherdenking gelijktijdig en in een geënsceneerde lezing gepresenteerd. In Den Haag gebeurt dat in de foyer van Theater aan het Spui / Het Nationale Theater.

Op het moment dat hij zijn telefoon opneemt verkeert Lanoye in een juichstemming: hij heeft zojuist zijn tekst doorgestuurd, zijn 24e theaterstuk en, zo vertelt Lanoye, ‘de 25e komt in september uit.’

Hij vindt het een eer dat hem deze opdracht, nota bene als Belg, ten deel is gevallen. “Ik ben zo blij dat ik ondanks het vele werk toch ‘ja’ heb gezegd. Deze herdenking is iets waar ik als Belg jaloers om ben om twee redenen: dat een nieuw toneelstuk gelijk in een dozijn steden wordt gelezen, dat is iets unieks in de wereld. Nog belangrijker: dat het een herdenking is van de Tweede Wereldoorlog. Die wordt hier veel minder herdacht. Bij ons komt die maar zeer mondjesmaat op gang, al liggen de deportatiecijfers van mijn woonplaats Antwerpen even hoog als die van Nederland. Nu pas komt hier in Vlaanderen, in België stilaan de waarheid naar boven, over onze oorlogsburgemeester bijvoorbeeld en de razzia’s.”

Lanoye: “Vooral in literair opzicht lopen we achter. Bij jullie is door auteurs als onder meer Marga Minco, Harry Mulisch, Judith Herzberg en Arnon Grunberg de Tweede Wereldoorlog tot het collectieve geheugen gaan behoren. En ook door, bijvoorbeeld, Soldaat van Oranje wordt bij jullie in ogenschouw genomen wat er werkelijk is gebeurd.”

“Bij ons is hierover pas de laatste jaren een groter bewustzijn ontstaan. Wij hebben te weinig literaire documenten die onze oorlogen beschrijven. Het wordt tijd voor een stroomversnelling. Als we twee taalgebieden bij elkaar kunnen brengen, ze zijn al zo klein, dan moeten we dat doen. Ik vind het fantastisch dat ik hier voor gevraagd ben. Door te vergelijken leer je meer. Het is mooi dat ik door deze opdracht, door dit stuk te schrijven mijn eigen geschiedenis beter ben gaan begrijpen.”

Oorlog
Literaire ‘divo’ Tom Lanoye werd onlangs zestig, en ontmoet alom eerbetoon. Allereerst staat hij bekend als romancier, dichter en columnist, maar zijn grootste talent ligt misschien wel in het theater. Veel van zijn stukken zijn nu al klassiek te noemen.

In zijn werk vormt ‘oorlog’ een thematische rode draad. Van het legendarische Ten oorlog (in 2015 door theaterbezoekers, acteurs en regisseurs gekroond tot nummer één van de Nederlandstalige theatercanon) tot Mefisto forever en bijvoorbeeld Atropa.

Hij schreef het Boekenweekgeschenk 2012, Heldere Hemel, gebaseerd op een waargebeurd voorval in de nadagen van de Koude Oorlog: een onbemand Sovjet-Russisch gevechtsvliegtuig stort neer in een Belgisch gehucht.

Verloren Vader, zijn nieuwe tekst, speelt zich af in een havenstad waar een verzetsheld na vijftig jaar naar zijn geboortegrond terugkeert. “Hij wordt op de Bevrijdingsfeesten onthaald als held, maar tijdens een interview met twee jonge journalisten dringen flashbacks zich bij hem op. Hij raakt emotioneel in de knoop met zichzelf bij de afsluitende speech die hij mag uitspreken. ‘Verloren Vader’ is aldus een tekst over afscheid nemen, over de betrouwbaarheid van het geheugen en over vluchten voor de werkelijkheid.”

Tom Lanoye is op 4 mei present in Amsterdam. “Ik ga naar de Dam en daarna naar de schouwburg, waar Gijs Scholten van Aschat als een van de spelers Verloren Vader gaat uitspreken. Ik ben zeer benieuwd naar de opvoeringen van mijn twaalfling in de andere steden, maar ik kan me niet opdelen.” In Den Haag spreken Hein van der Heijden, Vanja Rukavina en Dieuwetje Dir de rollen uit.

kader
Op de avond van de Nationale Dodenherdenking zetten theatermakers en artiesten in heel Nederland zich in om deze dag van extra betekenis te voorzien. Tijdens de negende editie van Theater Na de Dam spelen meer dan tachtig voorstellingen die betrekking hebben op de Tweede Wereldoorlog.

In Den Haag, naast ‘Verloren Vader’ in Theater aan het Spui:
– Het Nationale Theater (KS) speelt een nieuwe editie van ‘De Laatste Getuigen’
– HNT Educatie: ‘Over waar de boerderijen stonden’
– Theater aan het Spui: Caribische Verzetsheldenwandeling en Orkater / Sir Duke spelen: ‘Hatta & De Kom’
Firma MES: ‘Maak je over mij geen zorgen’
– De Poezieboys: ‘De Poeziebar’
– In Madorodam is er een kinderherdenking

Meer informatie: www.theaternadedam.nl