‘Tragiek en lichtheid van Honey passen mij goed’

Kirsten Mulder in ‘Who’s afraid of Virginia Woolf?’

In de meer dan een halve eeuw dat het stuk bestaat is Edward Albee’s roemruchte, onnavolgbare toneelstuk wereldwijd uitgegroeid tot een icoon, een stuk waarin acteurs mogen vlammen maar hen ook de maat wordt genomen.

In Who’s afraid of Virginia Woolf? toont toneelschrijver Edward Albee hoe wreedheid en zelfbedrog mensen ervan weerhouden om persoonlijke relaties met elkaar aan te gaan. Nederland maakte met wat later zijn magnum opus zou blijken te zijn, twee jaar later in 1964 kennis, toen de toenmalige Nederlandse Comedie het stuk in de Stadsschouwburg van Amsterdam in première bracht. Ank van der Moer, Han Bentz van den Berg, Femke Boersma en Hans Boswinkel speelden respectievelijk Martha, George, Honey en Nick. Geen al te uitgesponnen monologen, maar vooral verhitte, op de spits gedreven dialogen, een slagveld vol in uptempo uitgesproken, bijtende oneliners. Een spelletjesavond, zo kun het stuk ook zien. Een nachtelijke escapade ‘onder professoren’ die uitmondt in een totale uitputtingsslag: het oudere echtpaar George en Martha komt thuis van een nachtelijk feestje op de universiteit, waar haar vader de scepter zwaait en George het vak geschiedenis ‘doet’. Martha heeft op verzoek van haar vader in haar kielzog de jonge, onlangs aangestelde bioloog Nick en zijn poppetje Honey thuis uitgenodigd, want Nick is de beoogde opvolger van haar vader op de universiteit. Wat volgt is een rituele dans die bol staat van wederzijds gesar, ogenschijnlijke insinuaties en glasharde, tergzieke verwijten. Dromen worden stukgeslagen.

“Natuurlijk”, verklaart actrice Kirsten Mulder, die de rol van Honey speelt, “ook deze ‘Virginia Woolf’ is verdrietig om te zien, maar er glanst ook een flintertje hoop in door. Ik benader het niet als een komedie, maar het is op momenten absoluut krankzinnig geestig… juist door de tragiek die erin schuilt. Je wordt er soms bang van. Regisseur Erik Whien heeft er een intens relatiedrama van gemaakt, meer dan een stuk over generatieverschillen, zoals het stuk ook wel opgevat wordt. Hoe hij dat gedaan heeft? Door mij en de anderen – Maria Kraakman (Martha), Jacob Derwig (George) en Sanne den Hartogh (Nick) – de uitdaging toe te staan om het stuk naar onszelf toe te halen, er ons eigen verhaal van te maken. Dat kan bij dit stuk omdat er sprake is van vier gelijkwaardige rollen.” Ogenschijnlijk draait het in dit om George en Martha, ook door het feit dat deze rollen in de legendarische verfilming indertijd werden gespeeld door Richard Burton en Liz Taylor. Maar het is de ongekunstelde Honey die onwetend de boel in beweging zet, zíj is de spil om wie het draait. Mulder: “Zij beschikt over een afwijkende energie. Doordat ze dronken is en warrig lijkt. Doordat ze de confrontatie niet uit de weg gaat en zo ongenadige klappen incasseert. Ze zit veelal stil, maar is ook erg beweeglijk. En zij is het die wil dansen. Zo geeft zij een onderlaag weer, en biedt zij tegenwicht tegen het rationele van de anderen”.

Kirsten Mulder is in haar nopjes met haar aandeel. “Ik vind het een prachtige rol. Ik denk dat de tragiek en lichtheid van Honey heel goed bij mij als actrice past. Dit stuk stond hoog op mijn ‘te doen’-lijstje. Gevoegd bij de fijne recensies en de het vakmanschap en de vriendschap van mijn collega-acteurs geeft mij en de anderen dit vleugels bij het spelen.”

Hoewel Albee’s ontluisterende studie naar de mens en de verwoestende kracht naar de werkelijkheid de laatste jaren in Nederland meermalen werd uitgebracht, eerder dit seizoen al twee keer, blijft het stuk fascineren. “We spelen het in drie delen, met een pauze na het tweede deel. We spelen de meest complete versie die er van de tekst is”, zegt Mulder, die bij Oostpool ook te zien was in Boiling Frog (2012) en Tramlijn Begeerte (2012). “We hebben geen tekstregel weggemoffeld, en dat wil in andere producties van dit stuk nog weleens voorkomen.”

De tweevoudige tragedie voltrekt zich tegen de achtergrond van een kopie van Barnett Newmans schilderij Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue III. Dertien vierkante meter gevuld met een opzichtig, allesverzengend rood, dat links en rechts wordt geflankeerd door twee dunne stroken blauw en geel. Een uitdagende keuze, want op 21 maart 1986 bracht Gerard Jan van Bladeren in het Stedelijk Museum Amsterdam met een stanleymes drie lange horizontale sneden aan in dit werk.

Who’s afraid of Virginia Woolf? van Toneelschuur Producties & Toneelgroep Oostpool is te zien op dinsdag 8 en woensdag 9 april in Theater aan het Spui. Meer informatie op www.virginiawoolf.nl en www.theateraanhetspui.nl . Telefonisch reserveren: (070) 346 52 72.

Advertentie

Onder professoren

Who’s afraid of Virginia Woolf? door Dood Paard

In 2012 was het vijftig jaar geleden dat het legendarische Who’s afraid of Virginia Woolf? op Broadway in première ging. Het werd nadien verfilmd, met onder meer Richard Burton en Elizabeth Taylor. 

In Edward Albee’s roemruchte, onnavolgbare toneelstuk toont de toneelschrijver hoe wreedheid en zelfbedrog mensen ervan weerhouden om persoonlijke relaties met elkaar aan te gaan. Geen lange monologen, maar verhitte, op de spits gedreven dialogen, een slagveld vol in uptempo uitgesproken, bijtende oneliners. Een spelletjesavond. Zo kun je Who’s afraid of Virginia Woolf? ook zien. Een nachtelijke escapade ‘onder professoren’ die uitmondt in een uitputtingsslag: George en Martha komen thuis van een drankorgie op de universiteit, waar haar vader de scepter zwaait en hij het vak geschiedenis doet. Martha heeft in haar kielzog en op verzoek van haar vader de onlangs aangestelde bioloog Nick en zijn poppetje Honey meegenomen, want Nick is de beoogde opvolger van haar vader op de universiteit. Onder professoren, zogezegd. Wat volgt is een moedwillige, rituele dans die bol staat van gesar en glasharde, tergzieke verwijten en insinuaties. Die komen tot een hoogtepunt op het moment dat George besluit om hun fictieve zoon die hij en Martha na aan het hart ligt teneinde hun huwelijk niet te laten derailleren, te doden. Maar niet voordat Martha en Nick overspel gepleegd hebben, George daarbij lijdzaam heeft toegezien, en de tere Honey het eigenlijke kind van de rekening is als speelbal in handen van nietsontziende bruten.

Ze blaft, siddert, kijft,spint, vit, donderjaagt, fluistert, schreeuwt – en wat niet al. Actrice Manja Topper trekt haar duivelachtige kleurenpalet volledig open in Who’s afraid of Virginia Woolf? van toneelgroep Dood Paard. “De tekst prikkelt de fantasie”, meent de actrice. “Maar het is vooral een erg goed stuk, wat eng, en toch ook grappig en hilarisch. De wat ‘ouderwetsige’ vertaling van Gerard Reve die wij spelen, leidt er toe dat we niet wegglijden in realisme. Dat gevaar ligt in dit stuk wel steeds op de loer”. De versie van Dood Paard is uitverkoren voor het Theaterfestival 2013, dat de beste stukken van het vorige seizoen bijeenbrengt. Maar deze versie dateert eigenlijk uit 1994. Topper: “Toen we vorig jaar werden uitgeroepen tot het huisgezelschap van het Amsterdamse theater Frascati, kregen we de zalen een week tot onze beschikking en besloten we dit stuk terug te halen. We brachten het oorspronkelijk uit in 1994, toen we vers van de toneelschool kwamen. Deze versie benadert de manier waarop we het toen brachten, al zijn niet alle rollen hetzelfde bezet. Bij het repeteren dachten we nog eventjes dat het stuk, deze versie, misschien gedateerd zou aandoen, maar de mise-en-scène is zo sterk, met de vier als pionnetjes tegenover elkaar, zo zonder opsmuk, dat die nog steeds prima werkt. Het is een feest om dit te spelen”.

In de voorbije twintig jaar is de tijdgeest veranderd, is toneelgenre als kunstvorm veranderd, en is Manja zelf ook veranderd. “Indertijd was ik eigenlijk te jong voor deze rol. Nu kom ik aardig in de buurt. Ik ben moeder van een kind, en dat zorgt ervoor dat ik mezelf meer herken in Martha”.

In Theater aan het Spui is begin oktober trouwens nog een versie van Who’s afraid of Virginia Woolf? te zien, met George van Houts en Raymonde de Kuyper. En over een halfjaar, op dinsdag 8 en woensdag 9 april 2014, een versie met Maria Kraakman en Jacob Derwig. Een Albee-minifestival in den dop dus! Ga kijken, laat u verbazen en zoek de tweeduizend verschillen.

Who’s afraid of Virginia Woolf? door Dood Paard is op vrijdag 20 september 2013 te zien in Theater aan het Spui. Meer informatie: www.doodpaard.nl en www.theateraanhetspui.nl. Telefonisch reserveren: (070) 346 52 72.

Een requiem voor illusies

Vijftig jaar Wie is er bang voor Virginia Woolf?

In 2012 is het vijftig jaar geleden dat Edward Albee’s Who’s afraid of Virginia Woolf? op Broadway in première ging. Het stuk is in die vijftig jaren uitgegroeid tot een van de iconen van het moderne toneel. Nederland maakte er pas in 1964 kennis mee, toen de toenmalige Nederlandse Comedie het stuk in de Stadsschouwburg van Amsterdam in première bracht, met Ank van der Moer, Han Bentz van den Berg, Femke Boersma en Hans Boswinkel als respectievelijk Martha, George, Honey en Nick.

De titel van het stuk is ontleend aan een liedje dat in het stuk wordt gezongen, en is in het Engelstalige grondgebied een dronkemansparafrase van intellectuelen op het bekende kinderversje ‘Who’s afraid of the big bad woolf?’ In Wie is er bang voor Virginia Woolf? komen George en Martha thuis van een feest op de universiteit waar hij werkt. Hij is moe, maar zij heeft jonge docent Nick en zijn vrouw Honey uitgenodigd voor een borrel. Hoe meer drank er vloeit, hoe meer frustraties op tafel komen. Terwijl ze allemaal hartstochtelijk vechten voor de liefde, het leven en elkaar wordt het langzaam ochtend. “Voor mij is het een verhaal over liefde, maar ook over een ouder echtpaar dat een eigen wereld om zich heen optrekt”, zegt Eva van de Wijdeven. “Een echtpaar dat zich op de been houdt door spelenderwijs illusies te scheppen tussen elkaar. Zoiets speelt zich volgens mij tussen heel wat stellen af. Jij noch ik kunnen weten wat er achter gesloten deuren gezegd wordt of wat er gebeurt tussen mensen die jaren achtereen een liefdesrelatie met elkaar onderhouden. Nick, gespeeld door  Mohammed Azaay, en ik worden die avond ongewild deelgenoot gemaakt van dat overlevingsspel tussen het tweetal. Wij zijn eigenlijk de ‘aangevers’ van hun treiterijen en pesterijen”. Volgens Van de Wijdeven speelt Honey het spel, het ‘systeem’, op overlevingsinstinct mee. “Honey is een leuke, spontane jonge vrouw die net getrouwd is. Ze komt wat dommig, naïef over, maar ook zij heeft haar geheimen, zoals de meeste vrouwen geheimen in hun graf plegen mee te nemen. Uiteindelijk voelt Honey zich verraden en beseft ze dat er tussen haarzelf en Nick nog een lange weg te gaan is”.

Van de Wijdeven biedt deze keer partij aan het koningskoppel van deze avond: Linda van Dijck (Martha) en Victor Löw (George), maar ze heeft ondanks haar jonge leeftijd van mid-twintiger ook zelf al geregeld voor hete vuren gestaan. Zo was ze onder meer te zien in verschillende versies van de tv-series rond Dunya & Desi, en stond ze centraal in A’dam – E.V.A. evenals in verschillende films en theaterstukken, onder meer bij De Mexicaanse Hond. “Het is bijna een wonder”, zegt de actrice. “Ik heb nooit een toneelopleiding doorlopen en toch mag ik zoveel spelen in belangrijke series en theaterstukken. Ik houd van de afwisseling die het werken voor theater aan de ene en tv of film aan de andere kant me biedt. Als je aan een film werkt moet je vanwege het licht vaak vroeg in de ochtend op en worden straten of pleinen afgesloten, terwijl het theater juist om een avondritme vraagt. In beide gevallen ontstaat een eigen wereld om je heen, maar steeds is er de warmte van de crew om je heen. Zoals deze keer ook: het is erg fijn om met deze acteurs op te trekken”.

Wie is er bang voor Virginia Woolf? is een productie van Hummelinck Stuurman Theaterbureau, en is op donderdag 22 en vrijdag 23 maart te zien in de Koninklijke Schouwburg. Meer informatie: www.hummelinckstuurman.nl en www.ks.nl. Telefonisch kaarten reserveren: 0900-3456789.