Relatie vader & dochter onder de loep

Drangs ‘Zomeravonden 2012′ biedt jeugdig talent een kans

Zomeravonden heet het podium dat de Haagse theatergroep Drang jaarlijks biedt aan jong en aanstormend talent. In de editie 2012 krijgen twee theatermakers de kans een voorstelling te maken: Mirjam Angenent met Onvoltooid en Abdel Daoudi met Onbemind. Beide toneelstukken draaien om de relatie tussen een vader en zijn dochter(s). Voor het eerste speelt Zomeravonden zich af op locatie. Markant, want het is het voormalig Kantongerecht en Maritiem Instituut aan de Jan van Nassaustraat in Den Haag: daar waar echtscheidingen werden uitgesproken.

Bij Theatergroep Drang regisseert Angenent (33) de voorstelling Onvoltooid, een stuk dat met name gaat over ‘de aan- en afwezigheid van een vader’. “Een scheiding kan heel wat overhoop gooien”, merkt Angenent verklarend op. “Ouders doen in hun opvoeding altijd wel íets fout”, lacht Mirjam Angenent. “Dat is voor mij als theatermaker nu bovenal een bron van inspiratie. Ineens is de vader die jij zag als de koning in je leven van zijn troon gevallen. Soms begrijp je hem, soms wil je hem begrijpen en soms is hij onbegrijpelijk.” Belangrijk voor dit stuk zijn de ervaringen van de zes actrices die in Onvoltooid spelen en die “als dochters een kijkje geven in de kwetsbare en ontroerende relatie die ieder van hen voelt met hun eigen vader.” De plaats van handeling voor het op basis van improvisaties tot stand te brengen voorstelling is een kolfje naar haar hand. “Het stuk speelt zich op verschillende plekken in het gebouw af. “Die staan voor een reis door het leven, van kind tot volwassene”. Angenent belooft met nadruk dat het een luchtig stuk wordt, en beslist niet therapeutisch van aard is. De geboren Haagse maar in Leiden wonende Angenent, op haar vijftiende met vier broer(tje)s en een zusje tot puber van gescheiden ouders geworden, kan naar eigen zeggen bogen op een ‘markante’ vader. “Een echte Hagenees, al zeg ik het zelf, een uitgesproken volks type. Hij is een man die graag praatjes aanknoopt, met wie dan ook, en aldoor grappen maakt.”
Angenent rondde in 2005 een opleiding af tot dramadocent aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht en geeft onder de paraplu van de Haagse instelling voor kunstzinnige vorming, het Koorenhuis, les op onder meer de Oranje Nassauschool in de stad. Ze wil bij Drang in de editie 2012 van Zomeravonden graag laten zien dat ze ook als regisseur haar ‘mannetje’ staat. Die rol is haar niet vreemd. Als klein kind al schreef ze verschillende scripts, vertelt ze, “en deelde die dan uit aan vriendjes om me heen. Die moesten dan vervolgens spelen wat ik had opgeschreven.”

Abdel Daoudi rondt met Onbemind zijn studie aan de Toneelacademie Maastricht af waar hij in deeltijd de studierichting tot regie/docent volgt. “Zeven jaar geleden kwam ik toevallig met een vriend mee naar een les bij Drang omdat hij niet alleen wou gaan. Gaandeweg werd ik gegrepen en ben ik ook mee gaan spelen. Ik heb inmiddels meegedaan in verschillende voorstellingen van Drang, onder meer in Personeelsfeest. En vorig jaar maakte ik er mijn eerste Zomeravondvoorstelling, een van de delen uit het vierluik Uitgesloten!, een heftig verhaal over een volwassen man en een prepuber. Nu ben ik dan zover dat ik voor Drang mijn eindvoorstelling voor de academie mag maken. Het is voor mij natuurlijk extra spannend dat het om mijn afstudeerproject gaat. Docenten komen me beoordelen en natuurlijk komen ook collega-studenten op bezoek.”

Voor zijn afstudeerproject koos hij voor een tekst van François Mauriac (1885-1970), de in Nederland in vergetelheid geraakte Franse winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur in 1952, maar door regisseur Ivo van Hove in het seizoen 1995/1996 bij het Zuidelijk Toneel uit de motten gehaalde romancier. Naast een dertigtal romans schreef hij ook verschillende stukken voor theater, en was hij journalist voor Le Figaro. In zijn werken proberen de personages zich veelal te ontworstelen aan hun milieu en de verstikkende greep van het vrome gezinsleven – net zoals dat bij de schrijver zelf het geval was.

Onbemind (Les Mal-Aimés) is een keihard familiedrama, dat de kijker een beeld geeft van hoe ongenadig mensen kunnen zijn voor elkaar en zichzelf. Het draait om de getroebleerde relatie tussen een vader, officier De Virelade, en zijn twee dochters, wiens vrouw er vandoor is en bijgevolg de drinkende vader heeft laat zitten met Elisabeth en haar jongere zus Marianne. Elisabeth neemt daarop noodgedwongen de moederrol op zich en houdt zo haar vader op de been. Marianne lijdt onder de situatie: ze ziet in haar zus het evenbeeld van haar moeder, de vrouw die hen verraden heeft, terwijl haar vader in haar juist veel herkent van haar moeder, met als gevolg dat hij haar veronachtzaamt. Totdat Elisabeth zich verlooft met buurjongen Alain en zich op die manier onttrekt aan de zware familiale druk en de verwachtingen die haar vader van haar heeft. Maar Alain heeft op zijn beurt een relatie met Marianne. “Stuk voor stuk zijn het mensen die hunkeren naar liefde, naar een beetje geluk, noem het geborgenheid”, doceert Daoudi. “Het geluk van de één is daarbij tegelijkertijd het ongeluk van de ander. Dat is de vraag die ik in deze voorstelling wil opwerpen: In hoeverre durf je het eigen geluk dat zichtbaar ten koste gaat van de ander na te streven? En ook: Hoeveel pijn durf je naasten aan te doen in ruil voor eigen geluk”. Onbemind is daarmee volgens hem een voorstelling over mensen die een uitzichtloze situatie ontvluchten, over het verantwoordelijkheidsgevoel ten aanzien van de vaderfiguur en de drang naar persoonlijke vrijheid.

Voor Daoudi is de locatie van minder belang dan voor Angenent. “Maar het is wel een plek met vertelkracht. Je bent gedwongen de ruimte te gebruiken zoals die is, terwijl je een theater naar eigen hand kunt zetten. Met de plek die ik kies wil ik vooral de innerlijke leegheid van de personages tot uitdrukking brengen en het vacuüm van een opgesloten gezinssituatie van de vier personages voelbaar maken. Kale muren dus, bakstenen”.

Zomeravonden van Theatergroep Drang met Onvoltooid en Onbemind is van 1 tot en met 16 juni te zien in het voormalig Kantongerecht en Maritiem Instituut, Jan van Nassaustraat 112, Den Haag. Meer informatie: www.drang.nl. Telefonisch kaarten reserveren: (070) 3464645.

Advertentie

‘Economie is de religie van deze tijd’

Theatergroep Drang over woekerrentes en piramidespelen

Tentenkampen. Protest. Arabische lente, monetaire crisis. Boosheid in Cairo, New York, Madrid, Athene, Den Haag. De almachtige graai- en bonussencultuur moet een halt toegeroepen worden. De Haagse Theatergroep Drang maakt er een actueel en geëngageerd theaterspektakel over : MacMadoff, dat in de kern gaat over Bernard Madoff, de man die wegens oplichterij liefst 150 jaar gevangenisstraf opgelegd kreeg. In het New Yorkse Manhattan is een theatervoorstelling over deze meesteroplichter al uitgegroeid tot een publiekssucces.

Drang speelt het stuk in een leegstaand pand in het hartje van de stad, op het nieuwbakken, maar aardig door leegstand getroffen winkelwalhalla Haagsche Bluf. In het stuk smeedt Drang het klassieke koningsdrama Macbeth van Shakespeare en teksten van eigen hand over de Amerikaanse meesteroplichter Bernard Madoff ineen tot een actueel verhaal over grenzenloze geldzucht en hersenloze machtshonger.

Door ‘Ponzi’, Madoffs destructieve en 65 miljard dollar verslindende piramidespel, raakten duizenden mensen hun leven lang financieel gedupeerd. Onder de slachtoffers bevindt zich ook een van zijn zoons, die zelfmoord pleegde, onder meer omdat hij door de Amerikaanse rechtsvervolger op een gegeven moment als medeplichtige aan het frauduleuze spel van zijn vader werd beschouwd. Madoffs praktijken bleken de bijl aan de wortel van het van ‘systeembanken’ aan elkaar hangende financiële bestel te zijn: even later viel de ‘financieel dienstverlener’ Lehman Brothers om, en nog een moment daarna viel plots het bancaire systeem wereldwijd aan diggelen.

De gelouterde toneelspeler, tv- en filmacteur Esgo Heil neemt in MacMadoff de rol van de inmiddels tot 150 jaar cel veroordeelde meesteroplichter op zich. Heil, met zijn vingers ongeduldig tikkend op de tafel als om zijn woorden kracht bij te zetten: “Eigenlijk is het project ‘Europa’ ondertussen ook uitgelopen op één groot ‘va banque’-piramidespel. Terwijl het koninkrijk der banken nog altijd heerst, woekerbonussen aan de orde van de dag zijn en zoals voorheen nog altijd zijn gestoeld op een onuitputtelijk lijkende geldberg met bijbehorende macht. De bankiers en beurshandelaren beteugelen vandaag de dag vanaf hun apenrots nog steeds de levens van hun onderdanen en dicteren en passant het achterhoedegevecht dat politiek wordt genoemd. De economie is de religie van deze tijd, met de aandeelhoudersvergadering als de hoogmis”.

“In de voorbije duizenden jaren aan mensengeschiedenis,” zegt Heil niet zonder gevoel voor dramatiek, “zijn hebzucht en machtshonger altijd een aantrekkelijke, maar licht ontvlambare cocktailmix gebleken. De geschiedenis herhaalt zich keer op keer, en niemand die het lijkt te zien. De mensheid lijkt geneigd tot permanente domheid. In het ‘geval Madoff’ waren inhaligheid en klassiek machtsdenken de aanloop tot de recente trits kredietcrises die over ons is neergedaald.”

De machtswellust van Bernie Madoff, zijn gevallen koninkrijk, en de gedupeerden van zijn wanpraktijken – ze vertonen overeenkomsten met de op ware historische feiten en wandaden gebaseerde Macbeth van Shakespeare. In deze, vaak als ‘ongeluksstuk’ aangeduide, tragedie komt de ware aard van mensen naar boven als Macbeth’ schrikbewind zichtbaar op wankelen staat. “Wie is dan nog loyaal, en wie pleegt verraad,” schetst Heil het verloop van de voorstelling.

MacMadoff is geschreven door Ton Theo Smit en wordt geregisseerd door Lucienne van Amelsfort, met wie Smit samen de artistieke leiding van Drang vormt. Een fascinerende, poëtische tekst, volgens Heil. “Het stuk laat op humoristische maar bloederige wijze zien hoe onmenselijk ver mensen gaan om hun eigen hebzucht te bevredigen. Het stuk houdt ons bij wijze van nar een spiegel voor, zoals Brecht dat met zijn stukken ook deed.” Drang doet dat op zijn eigen wijze, en met een liefst dertienkoppige cast. En vanuit een vastgoedpaleis dat enige vergane glorie niet kan verhullen, waarvan de gevel een kitscherige replica is van bekende het art nouveau-pand van J.W. Bosboom aan de Denneweg. “Het wordt letterlijk een denderend stuk, als een rollercoaster die soms zelfs eventjes uit de bocht vliegt”.

Intussen lijken theatermakers in Nederland ruw-aan wakkergeschud door de botte bezuinigingsbijl van minister van Cultuur Halbe Zijlstra. Er staan voorstellingen op de rol waaruit meer actueel maatschappelijk engagement spreekt: over de Endstra Tapes, over de Heineken-ontvoering, over de ondergang van ABN/Amro door het Nationale Toneel. En nu dus Drang, dat altijd al voorstellingen maakte vanuit een zekere hang naar theatraal politiek commentaar.

Theatergroep Drang speelt MacMadoff van za 29 oktober tot en met zo 27 november in Haagse Bluf 43. Reserveren: reserveringen@drang.nl of T (070) 3464645. Meer informatie op http://www.drang.nl.

‘Héél veel, héél mooi voorstellingen’

Theater aan het Spui als gedroomde ‘huiskamer’ van Den Haag, Drang en jeugdtheater in 2011-2012

Theater aan het Spui heeft zich de afgelopen drie jaren ontworsteld aan zijn verleden en zichzelf opnieuw uitgevonden.

“Wat we kunnen verwachten in het nieuwe seizoen? Héél veel, heel móóie voorstellingen”, zegt Cees Debets oprecht, terwijl hij daarbij gelijktijdig een kenmerkend en onverholen optimisme in zijn stem legt. De directeur van Theater aan het Spui heeft in de drie jaar dat hij in wat hij zelf ‘de huiskamer van Den Haag’ is gaan noemen, het indertijd wat verstofte karakter van het eerste echt als vlakkevloertheater bedoelde theater van Nederland omgetoverd tot een plek die zoals vanouds aanspraak mag maken op een vooraanstaande plaats in het Haagse en zelfs landelijke theatercircuit. Niet alleen door zijn uitstekende, gevarieerde en gelukkige hand in de programmering, maar ook door ogenschijnlijke futiele en marginale ingrepen als het bij binnenkomst door zijn medewerkers openhouden van de foyerdeuren, en de steevast gezellige nazit die in de regel makers, spelers en publiek dichter bij elkaar brengt.
Het aanbod van Theater aan het Spui varieert van literaire bijeenkomsten die tot stand komen in samenwerking met BorderKitchen, een volbloed ‘dochter’ van het Crossing Border Festival, tot jazzoptredens en, “experiment”, aldus Debets, nu en dan ook lunchvoorstellingen. Maar het hart van de theaterprogrammering wordt toch nog altijd gevormd door toneel, (muziek)theater en moderne dans in de avonduren. Sinds vorig jaar is daar ook jeugdtheater bij gekomen (zie elders).

“Het is fijn dat we inmiddels behoorlijk wat ‘vaste’ bespelers tot onze ‘stal’ kunnen rekenen”, vervolgt Debets, in 2010 nog door collega’s verkozen tot beste theaterdirecteur van Nederland, “topgroepen zoals NT Gent, Need Company, Onafhankelijk Toneel, Ro Theater, Veenfabriek, Wunderbaum en onder meer ’t Barre Land. Groepen waar ik stuk voor stuk trots op ben dat ik ze in Theater aan het Spui mag presenteren. Ze brengen voorstellingen die ik werkelijk niet zou willen missen.” Zijn drijfveer? “Ik wil graag aantonen dat er behoefte is aan mooie voorstellingen en mooie momenten. Maar, eerlijk is eerlijk, op papier klinkt alles aanlokkelijk. In werkelijkheid moeten veel producties natuurlijk nog gemaakt worden, hoe mooi alles ook op papier lijkt te zijn.” En opnieuw somt hij op: “De Firma MES, Ceremonia, Compagnie C de la B, Guy Cassiers’ Toneelhuis en Abattoir Fermé”, dat zijn groepen die iederéén zou moeten zien, dat durf ik nu al wel te zeggen.”

Theatergroep Drang over hebzucht en machtshonger

Vinger aan de pols van de huidige tijd

Theatergroep Drang houdt altijd het tijdsgewricht waarin we leven in het oog. Ook het komende seizoen is dat zo, met onder meer MacMadoff, een nieuw stuk over hebzucht en machtshonger in tijden van voortdurend financieel crisismanagement.

Theatergroep Drang opent het seizoen eind oktober met een lange reeks voorstellingen op locatie van MacMadoff. “We verweven het bekende weergaloze koningsdrama Macbeth van William Shakespeare met passages over Bernie L. Madoff, de meesteroplichter bij uitstek”, zegt artistiek leider van Drang, Lucienne van Amelsfort. “Hij is de man die onlangs voor een periode van 150 jaar de bak in draaide, en wiens zoon onlangs zelfmoord pleegde. Madoff was de bedenker van een piramidespel, dat regelrechte miljardenfraude bleek te zijn.” Het stuk vertelt in de aanloop naar de recente kredietcrises over de hebzucht en de machtshonger van financiële kopstukken die niets ontziende zwendelaars blijken. “Economie is de nieuwe machtsorde geworden, en die importantie lijkt nog met de dag toe te nemen”, vertelt Van Amelsfort. MacMadoff zoomt in op het bankwezen en laat zien hoe onmenselijk ver mensen willen gaan om hun hebzucht te bevredigen. Het stuk is wat mij een vinger aan de pols van de huidige tijd. Toen ik en Ton Theo Smit, naast mij artistiek leider bij Drang en onze vaste schrijver van toneelteksten, een tijdje geleden Macbeth herlazen wisten we meteen dat we dit stuk bijna een op een konden gebruiken. Hij schrijft een geheel nieuw stuk op basis van Macbeth, uiteraard met het nodige respect voor het origineel van Shakespeare voorop.” Theatergroep Drang speelt het op een ‘passende’ locatie, ergens in de stad. “We zijn er nog niet mee rond, maar we hebben nu twee locaties in het vizier, plekken die ook echt wat bijdragen aan de inhoud van het stuk. De cast is al wel rond, met onder meer Esgo Heil en Wim Meuwissen.”

Verderop in het seizoen maakt regisseur Kiek Wishaupt een stuk over drie vrouwen achter Geert Wilders. De drie vrouwen van G. wordt volgens Van Amelsfort een ‘parodie op een operette’ naar een oorspronkelijk idee van Marike Mingelen. “Geert komt niet zelf aan het woord, maar we zien hem wel via drie vrouwen die in zijn nabijheid verkeren: zijn moeder, de woordvoerder voor zorg van de PVV en zijn Hongaarse vrouw, die we eigenlijk nooit zien en hem als een schim omgeeft.” Wishaupt maakte bij Drang eerder de voorstelling En alle vreugd en werk lijkt ver en overbodig.

Drang sluit het seizoen traditioneel af met een serie Zomeravonden, podium voor jong talent. “Bekommernis om jong talent is niet meer ‘hip’ en in de cultuurpolitiek is talentontwikkeling zelfs een regelrecht scheldwoord geworden. Maar wij vinden het erg belangrijk. We zien dat jongeren die we kansen hebben geboden, uitvliegen naar toneelacademies waarvan de eersten alweer bij ons terugkeren. Dat is mooi om te zien.”

Wie de jeugd heeft …

Volop jeugdtheater in Den Haag

Het bekende spreekwoord luidt dat de toekomst in handen is van wie op de jeugd kan rekenen, en het gaat uit naar al die Haagse theaters die dit seizoen jeugdtheater op het programma hebben. En dat zijn er nogal wat.

Zowel de (piep)jonge, puberale, adolescente theaterganger als diens goedwillende ouders kunnen komend seizoen naar hartenlust (s)hoppen: onder meer van Theater aan het Spui naar Stella Den Haag, naar Theater De Regentes, Theater Diligentia, de Koninklijke Schouwburg en naar de kerstvoorstellingen van Jeugdtheaterschool Rabarber.

“Jonge theaterbezoekers aan je binden is belangrijk”, zegt Cees Debets, directeur van Theater aan het Spui. In zijn theater zijn vanaf begin oktober regelmatig, ook op schoolvakantiedagen, jeugdtheatervoorstellingen te zien. “Theater aan het Spui wil graag een theater voor alle inwoners van Den Haag zijn. Bovendien leert het kinderen van jongs af aan de weg naar je zalen te vinden en komen ze daardoor als ze ouder zijn wellicht nog eens bij ons terug. Nog afgezien van het feit dat het bezoeken van jeugdtheater even leuk, mooi en leerzaam kan zijn als voorlezen of een zelf een boek lezen.” Debets heeft voorstellingen op het programma staan voor kinderen vanaf 2 jaar: Frank Groothof in de peutervoorstelling Jazzbabar en zelfs eentje voor 1+: Er was eens,er was eens. Maar ook alle andere leeftijdsgroepen staat het theater ter beschikking: van Theatergroep Max tot Stella Den Haag en Theatergroep Siberia. Vooral  de prijswinnende voorstelling Help! is heel erg leuk: “Het is een muzikale voorstelling over de begindagen van The Beatles. Deze voorstelling heeft hier al eerder met heel veel succes gespeeld. Het is ontzettend leuk om ouders en kinderen naast elkaar te zien genieten  van de geweldige Beatles-muziek.”
Jeugdtheaterschool Rabarber verzorgt net als ieder jaar weer een reeks ‘kerstvoorstellingen’ in Theater aan het Spui. De school heeft dit jaar gekozen voor het griezelverhaal met een feelgood-einde De Klokkenluider van de Notre Dame.

Ook Stella Den Haag is het komend seizoen geregeld in Theater aan het Spui te vinden. De Haagse jeugdtheatergroep speelt daar De Witte Reus (7 +) , een muzikale komedie waarvoor artistiek leider Hans van den Boom de tekst schreef. Van den Boom: “Ik wil graag tegenwicht bieden tegen al het kommer en kwel dat dag in dag uit op ons netvlies en dat van de kinderen komt. De Witte Reus is een hilarisch stuk, met monsters die op zoek zijn mensenvlees en een vrouw die een kind wil baren.” Voorts speelt de groep In de Nesten (6+), een reprise die evenwel in een nieuw jasje wordt gestoken, al was het maar omdat de muziek deze keer niet live wordt uitgevoerd, waar dat aanvankelijk wel het geval was. “Deze muziektheatervoorstelling, waarvoor Moessorgski’s Schilderijententoonstelling als muzikale basis dient, hebben inmiddels tienduizend kinderen gezien. Daarom gaan we nu een uitgebreide tournee door Nederland en België doen.” Stella reist dit seizoen bovendien naar Broadway, New York, om er op uitnodiging de voorstelling Niemand weet, niemand weet te spelen. De groep is internationaal een geziene gast, want juist deze lente was de groep nog in Australië. Stella’s openingsvoorstelling is min of meer een gelegenheidsproject. “Met vier cellisten van het Residentie Orkest bereiden we op dit moment Schuberts Der Tod und das Mädchen voor. Het is bedoeld voor het Haags Uit Festival, maar als het even lukt willen we het doorspelen, wellicht in ons eigen Stella Theater of trekken we ermee langs scholen.”

Net als de eerdergenoemde theaters ziet ook de Koninklijke Schouwburg de jeugd graag toestromen. Hoogtepunten in de residentiële bonbonnière, en soms ook in de bovenzaal Het Paradijs, zijn onder meer Buurman en Buurman (3+), Mannetje Jas, naar de strip van Sieb Posthuma, (4+), de familiemusical Jip en Janneke (5+), en de ‘rockopera voor de hele familie’ Kees de Jongen, naar Theo Thijssen.

Theater De Regentes doet ook een duit in het zakje met voorstellingen die zich voornamelijk richten op kinderen tussen 4 en 8 jaar. Voorstellingen die zich vooral richten op hun directe leefwereld, zoals  de poppentheatervoorstelling Een heer van wol (4+), Meester van de Zwarte Molen door Het Laagland (8+), en Het Filiaal met Tap ’n Tabla (8+).

Tot besluit is uiteraard Theater Diligentia, als vanouds, van de partij op het kinderfeestje. Niet overdadig, wel regelmatig zijn er voorstellingen te zien van, onder meer, Theater Lejo (4+), Poppentheater Jacobus Wieman (3+), Theater Terra (4+) en Opus One (8+). Een van de hoogtepunten lijkt te worden de musical Klein Duimpje (4+).

www.theateraanhetspui.nl
www.rabarber.net
www.stella.nl
www.ks.nl
www.deregentes.nl
www.diligentia-pepijn.nl

Nederland in de nabije toekomst

Theatergroep Drang speelt Palestra Rex op locatie

Weet jij wie jou ziet? Weet jij wie jou volgt? Weet jij wat je doet? ‘Een futuristische sage’, zo omschrijft Monique Baas haar nieuwe voorstelling Palestra Rex. De freelance regisseuse en docente van de Haagse jeugdtheaterschool Rabarber voert de regie over het stuk en is er ook de tekstschrijver van. Ze maakt de voorstelling bij Theatergroep Drang, die voor dit stuk in een leegstaande hangar aan de Binckhorstlaan neerstrijkt.

Baas, die vorig seizoen Bloederliefde maakte bij Drang, kijkt wat zorgelijk als ze het antwoord formuleert op de vraag wat haar tot deze voorstelling drijft. “Ik zie van alles om me heen gebeuren, ik lees artikelen in de krant, ik spreek veel met mensen om me heen – en dan kan ik er niet omheen dat we in de jaren die voor ons liggen, principiële bestaansvragen te beantwoorden hebben.” Op het gebied van privacybescherming, bijvoorbeeld. Baas: “Wij zijn onmiskenbaar schaamteloos zichtbaar.” Waarop ze citeert uit de flyer van de voorstelling: ‘Wij zijn online. We bloggen, posten, delen. Zullen we linken? Hoeveel followers heb jij? Wat wil je van ons zien? Eerste tandje? Eerste schooldag? Dronken op de feestvloer? Seks tijdens een strandvakantie?’ “Wij hebben niets te verbergen, en dus verbergen wij niets”, lijkt het motto van deze tijd. Volgens de regisseur neemt het elektronisch bespieden van gedragingen van individuen door overheden en bedrijven straks epidemische vormen aan, zozeer “dat jij en ik en alle mensen om ons heen  een antwoord moeten zien te vinden.” Ook verwijst ze naar naar meer en meer vrijheidsbeperkende maatregelen die worden gedekt door een afgleidend rechtssysteem: “Het beramen van een onwelgevallig plan is tegenwoordig strafbaar. Dat was vroeger niet zo. En wat ‘onwelgevallig’ inhoudt is nergens afdoende beschreven.”

Dat alles klinkt op het eerste oog wat zwaar op de hand voor een avondje uit. Daar staat tegenover dat ze in haar voorstelling een lichte toets hanteert, eentje die voor jong en oud begrijpelijk en prikkelend is. Baas, in 2006 afgestudeerd aan de Toneelacademie in Maastricht: “Het verhaal draait om een oudere vrouw die weg wil omdat ze zich ongemakkelijk voelt in de voor haar te snel digitaliserende wereld om haar heen. Als gevolg van een nieuwe wet op verplichte terugkeer wordt haar reisvergunning op het laatste moment echter ingetrokken. Bovendien komt haar naam daardoor op een lijst van vluchtgevaarlijke personen terecht. Uiteindelijk krijgt ze hulp uit onverwachte hoek aangeboden: mensen die haar, weliswaar tegen betaling, het land uit willen smokkelen.”

In deze tot ‘sf-thriller’ gedoopte voorstelling evenwel geen hightech decor, breedbeeld HD-monitoren of ander overvloedig en technisch vernuftigs. “De hangar aan de Binckhorst is een kale loods, en dat wil ik graag zo laten. Het verbeeldt juist heel goed de strijd van de oude vertrouwde cultuur tegen de onvermijdelijke digitale toekomst. Bovendien gaat van het spelen op locatie altijd al een bijna vanzelfsprekende fascinatie uit.”

Palestra Rex door Theatergroep Drang is te zien van 2 t/m 27 februari op locatie aan de Binckhorstlaan 36. Meer informatie: www.drang.nl.

In de twilight van de ouderdom

Theatergroep Drang speelt in oude Brandweerkazerne

Negen bedden en één stapelbed, keurig in het gelid, staan opgesteld in de loods van de oude Brandweerkazerne aan de Erasmusweg in Escamp. Drang presenteert er de komende tijd een actueel theaterstuk over oud worden, gespeeld door een mix van gelouterde profspelers en jonge, talentvolle amateurs uit ‘eigen kweek’.

Ze dromen aandoenlijk van het Kurhaus, van het aanpalende Palais de Danse, van de Haagse Dierentuin en van Pia Beck, de negen mijmerende oudjes uit Bed van Theatergroep Drang. Onder de wegstervende klanken van Beck en live gespeelde bigbandmuziek van Glenn Miller kijken ze in de spiegel van hun jeugd. Hun huidige leven stuitert tussen nostalgische, beklemmende en verwarrende herinneringen, en de harde werkelijkheid van alledag.

Drang houdt van actuele, maatschappelijke hangijzers. In het verleden maakte de op en top Haagse theatergroep onder meer Het Personeelsfeest. Daarin werd de stand van zaken in het huidige onderwijs kritisch onder de loep werd genomen. Bed koppelt twee actuele thema’s: de (wan)toestanden in de ouderenzorg en dilemma’s rond euthanasie. Beide onderwerpen leveren voortdurend verhitte discussies op. “Iedereen kent de schrijnende tv-beelden: ongewassen bejaarden urenlang wachtend in hun eigen vuil, vastgebonden in een rolstoel, creperend van de doorligwonden. Geen tijd voor persoonlijke aandacht,” zegt Ton Theo Smit, de schrijver van het theaterstuk. “Terwijl euthanasie, een fundamenteel zelfbeschikkingsrecht, een heikel punt blijft. In waardigheid oud kunnen worden en waardig sterven, dat gaat ons allemaal aan.” Regisseur Lucienne van Amelsfort: “We worden allemaal eerst oud en sterven dan – zoveel is zo goed als zeker. Daarom wil ik de kwetsbaarheid van de oude mens blootleggen. Ondanks de bij tijd en wijle pijnlijke taferelen, nietsontziende taal en soms keelsnoerende beelden toont de voorstelling echter ook de schoonheid van de vergankelijkheid.”

Bed belooft een voorstelling te worden over hoop, leven en dood. Gerespecteerde ‘oudgedienden’ als, onder meer, Wim Meuwissen en Arthur Boni staan zij aan zij met jonge amateurspelers. Zij verbeelden de toekomstverwachtingen van hen, op het moment dat zij in de bloei van hun leven zijn. “Dat werkt tegelijk komisch, ontroerend en ontwapenend,”, legt Van Amelsfort uit. “Amateurs brengen een unieke ontroering teweeg omdat zij min of meer onbevangen en ongerept op het toneel staan. Als toeschouwer word je verrast: ik kijk nu naar iemand die morgen weer gewoon slager is. En ze raken geroerd: dit gaat over ons. Zo ontstaat bijna als vanzelf een dialoog met ze.”

De tekst van het stuk is gebaseerd op gelijknamige werk uit 1991 van de Engelse toneelschrijver Jim Cartwright (1958), dat werd verfilmd in 1994. Van deze auteur speelde Drang eerder het stuk Straat, op de zeventiende verdieping aan de Koningskade. Het rauwe realisme van hem koppelt Drang aan de van de groep bekende ingeleefde speelstijl, die met name is geïnspireerd op Brecht. In het stuk spelen muziek, dans en beweging dan ook een belangrijke rol. De dans maakt invoelbaar hoe moeizaam alledaagse handelingen kunnen zijn voor oude mensen. De musici begeleiden de dans live en roepen met hun repertoire tevens de sfeer van vroeger op. Aan de productie werken 25 spelers en dansers en liefst twee bigbands, waaronder de achttienkoppige Haagse Swing Time Bigband, mee. Ook is er een rol voor het 87-jarige echtpaar Miep Stoel en haar paar jaar jongere man, de gepensioneerde huisarts Henk.  “Professionals en amateurs verrijken elkaar”, beklemtoont Van Amelsfort. “Door de combinatie van professionals met amateurs ontstaat een theatrale meerwaarde.”

Hoewel Drang beschikt over een eigen studio in de voormalige HBS aan de Schelpkade, brengt de groep het liefst haar producties uit op locatie. Het Strijkijzer aan het Rijswijkseplein (Het Personeelsfeest) was een van de plekken waar de groep neerstreek, en een van de KPN-loodsen bij de Calandstraat (Ado / Ajax). En ook deze keer heeft de groep een markante plek gevonden. Je ziet als het ware de brandweerwagens nog manoeuvreren en de sirenes loeien. “Theater op locatie is per definitie spannend”, verklaart Van Amelsfort. “De inhoud van deze voorstelling past ook niet in een pluchen omgeving. De kaalslag die hier nu heerst geeft het stuk daarbij iets schrijnends: ooit was dit een plek die diende voor voor het redden van mensenlevens, nu is het een plek die nutteloos geworden is, waarvan de functie teloor gegaan is.”

Bed door Theatergroep Drang. Van 22 september t/m 23 oktober 2010 (wo t/m za). Locatie: De Brandweerkazerne, Erasmusweg 4, Den Haag. Reserveren via ticketshop op www.drang.nl.

Den Haag, je tikt ertegen en het zingt

Theater aan het Spui trekt ‘lekkâh’ ten aanval

Zoeken naar een leger cultuurliefhebbers

Uitgaan is ook een beetje thuiskomen. Dat gevoel wil Theater aan het Spui graag overbrengen. De foyer is gezelliger gemaakt, de programmering levendiger, en tamheid lijkt te hebben plaatsgemaakt voor nieuw elan. Of, zoals het theater het zelf graag noemt, alles is er ‘lekker’.

Theater aan het Spui trekt ten aanval en schreeuwt het ongegeneerd van de daken, of, beter gezegd, vanaf een big sized fuchsiaroze geveldoek: ‘Wij worden mooier!’. Zoals meer Haagse theaters is ook dit theaterhuis aan een verbouwing bezig. Wat er zoal mooier wordt? Naar verluidt wordt op termijn overwogen de Spartaans aandoende klapstoeltjes te vervangen, en deze zomer al heeft de foyer een facelift ondergaan. Theater aan het Spui wil u namelijk graag een ‘thuisgevoel’ geven. Bezoekers kunnen zich in de nu sfeervollere foyer gezelliger wanen dan ooit tevoren. Eerder al werden bezoekers getrakteerd op ouvreuses die galant de foyerdeuren openhielden en op een nootjesgarnituur na afloop van de voorstelling. Mooier ook, wordt, volgens theaterdirecteur Cees Debets, de programmering. Debets, zojuist genomineerd voor De Gipsen Gymschoen, een voordracht die uitdrukt dat hij als gezichtsbepalend voor het theater in Nederland wordt gezien: ‘Wij hechten aan vernieuwing en beweging. We willen grenzen overschrijden en verwonderd raken. Ons wapen? De mooie voorstellingen!’ Dit seizoen staan er voor het eerst in jaren weer met regelmaat jeugdtheater- en familievoorstellingen op het menu, en is er op zondagmiddag ruim baan voor topjazz met onder meer Yuri Honing, Jesse van Ruller en Eric Vloeimans. Maar de hoofdmoot van het programma wordt nog steeds gevormd door toneel, dans en muziektheater. Met als opvallende ‘nieuwkomers’ het Nieuw Utrechts Toneel (NUT) en, lang verwacht, Wunderbaum.

Het theater hecht aan debat. Zo zijn er voor abonnementhouders, de zogeheten toneel- of danskijkers, vrijwel standaard inleidingen en nagesprekken met theatermakers. Debets: ‘Theater aan het Spui is op zoek naar een leger van cultuurliefhebbers, bezoekers die samen met ons de aanval kiezen. Samen duidelijk maken hoe belangrijk een theater kan zijn.’ Het theater nodigt u uit tot het nemen van een kijkje in de theaterkeuken. Dat alles geserveerd onder het motto ‘lekkâh’.

Lekker is ook ‘Bij Herman’, een minitheaterzaaltje in de vorm van een pittoresk huiskamertje, middenin de foyer. Daar vinden voor aanvang van reguliere programma’s min of meer bij verrassing gratis bij te wonen vestzakvoorstellinkjes plaats. Het is een teken van het nieuwe elan dat Theater aan het Spui zich onder Debets eigen heeft gemaakt.

Hoogtepunten
Op toneelgebied lijken op voorhand de hoogtepunten te worden: het Nieuw Utrechts Toneel, (vrijwel maandelijks te gast), Els Ingeborg Smits en Kees Hulst (13, 14 oktober), Olivier Provily (2 december), Laura van Dolron (10 december), Dood Paard (6 januari), De Vogelfabriek (26 januari), Toneelgroep Oostpool (3, 4 maart, en 17, 18 maart) en NT Gent (10 mei). Dansgezelschappen die de moeite waard zijn: Dansgroep Amsterdam (8 oktober en 9 april), Noord Nederlandse Dans (29, 30 oktober), en Raz (13 januari). En er is aller-prachtigst muziektheater te beleven met het Rosa Ensemble & Jan Jaap van der Wal (10 en 11 september), Lod (22 september), Marlies Heuer (9 oktober), Wunderbaum (17 december, en 7, 8 april), de Veenfabriek (27, 28 januari, en 27, 28 mei) en Orkater (26 t/m 28 april). Ook de Haagse inbreng is er: Ballet van Leth (2 t/m 6 november), Roos Eijmers (4 november), Stella Den Haag (1, 2 april, en 16, 17 april). En Theater aan het Spui doet opnieuw dienst als festivallocatie voor onder meer Dag in de Branding (9 oktober, 11 december, 12 maart, 28 mei), De Betovering (15 t/m 24 oktober) en CaDance (met Korzo theater, 4 t/m 19 februari). Het moet gezegd: Theater aan het Spui lijkt stukken levendiger dan tevoren, en, verheugender, het publiek lijkt de weg naar het theater teruggevonden te hebben. Nu de PVV nog.

Intieme theaters houden cabaret en kleinkunst levend

Traditie en trend in Diligentia en PePijn

Diligentia schreef je vroeger met een accent circonflexe op de a, ten teken van de 5de naamval, die een ‘instrumentalis’ uitdrukt, dus ‘het instrument waarmee iets geschiedt’. De beste vertaling van diligentiâ is dan ook ‘door vlijt’ of ‘door zorgvuldigheid’.

In 1793 begon het Gezelschap ter beoefening der proef-ondervindelijke wijsbegeerte een kring waar het leden op de hoogte hield van de natuurwetenschappen, dat toen ook vakgebieden als scheikunde, geneeskunde, biologie, sterrenkunde en aardrijkskunde omvatte. Maar er waren ook al concerten. Tot aan de dag van vandaag zijn er in het monumentale gebouw aan het Lange Voorhout – het oorspronkelijke embleem, met een vergulde krans van klimop en laurierbladeren siert nog altijd de gevel – lezingen en voordrachten. Zo is er op 13 september een spreekbeurt over energieopslag in elektrisch aangedreven auto’s. Het is mooi dat hierdoor een traditie wordt voortgezet. Bij de meeste Hagenaars is Diligentia echter hoofdzakelijk bekend als baken voor (klassieke) muziek, kleinkunst en cabaret, en aanbieder van kinder- en familievoorstellingen. Vrijwel alle grote cabaretiers van de laatste eeuw stonden er, vaak voor een volle bak. Tegenwoordig wijken de grote jongens al te graag uit naar het Circustheater en soms ook de Koninkijke Schouwburg. De vijfhonderd stoelen van het intieme en enige jaren geleden fraai gerestaureerde theater renderen kennelijk niet voldoende. Niettemin is Diligentia een belangrijk centrum, door aankomende talenten te programmeren en jonge afstudeerders van de ettelijke kleinkunstacademies die ons land tegenwoordig rijk is, klaar te stomen in Theater PePijn, de piepkleine maar fijne satelliet van ‘moeder’ Diligentia. De ambitie van Diligentia en PePijn is dan ook om de kunstvorm cabaret verder te helpen, onder meer in een Artlab.
Komend seizoen is er gelukkig en als vanouds plaats voor cabaretiers die hun sporen inmiddels ruimschoots verdiend hebben: Kees Torn (3, 4 september en 16 april), Micha Wertheim (24, 25 september en 10 februari), Niet Schieten! (1, 2 oktober en 15 april), André Manuel (6, 7 oktober en 5 februari), Veldhuis & Kemper (13 oktober en 15, 16 maart), Javier Guzman en Roel C. Verburg (24, 25, 26 oktober) en solo (10, 11, 12 maart), Paul van Vliet (29, 30 oktober), Jörgen Raymann (20, 21 november), Dolf Jansen (2 december), Marijke Boon (8 december), Seth Gaaikema (19 december), Eric van Sauers (20, 21 januari), Sanne Wallis de Vries (11 februari), Sara Kroos (9 maart), en Lebbis (2 april).

Het leuke nu is dat in het hedendaagse cabaret veel troonopvolgers staan te rammelen. Als u op ontdekkingsreis wilt, denk dan eens aan Eric Koller (25 november), Kamps & Kamps (4 december), Droog Brood (11 december), Ronald Goedemondt (5 januari) of Dames voor na Vieren (9 februari). En in Diligentia kunt u ook terecht voor bonte avonden met deelnemers van de cabaretconcoursen: het Groninger Studenten Cabaret Festival (13, 14 oktober en 3, 4 december), Cameretten (2, 9 november en 16 februari), Amsterdams Kleinkunst Festival (27 november, 24 februari, 10 maart) en het Leids Cabaret Festival (19 mei). Ook in comedy grossiert Diligentia: Night of Comedy (maandelijks), en avonden omtrent de Culture Comedy Award 2010 (30 oktober en 17 december).
Ook klinkt er veel muziek, onder meer met Hans Vermeulens Sandy Coast (16 oktober), Tim Akkerman (4 november), New Cool Collective met Jules Deelder (4 februari), Robert Jan Stips (13 maart) en Gare du Nord (27 mei). Tot besluit is er geregeld aandacht voor kinder- en familievoorstellingen.

Veelkleurigheid van programma grootste troef

Theater De Regentes start tearoom

Theater De Regentes begint een tearoom. Daarmee wordt het voormalige zwemparadijs deels in min of meer oude staat teruggebracht. De positie van het theater in het Haagse uitgaanslandschap is onverminderd interessant: van buurttheater tot muziekzaal voor kenners, en dan weer is het zalencomplex het domein van kinderen en families.

Ook Theater De Regentes heeft de traditionele zomersluiting aangewend voor een optimistisch verbouwinkje. De voormalige zweminrichting heeft de foyer onder handen genomen. De entree wordt nu gevormd, eigenlijk zoals het ooit was bij de opening omstreeks 1920, door een tearoom, en wel aan de entreezijde van het pand aan de Weimarstraat. Verder zijn de foyerbar en het kassablok vernieuwd.
Theater De Regentes is zoiets als tussen het laken en servet: het bedient jong zowel als oud, richt zich op buurtbewoners (zij krijgen korting op de toegangsprijs op vertoon van een Buurtpas) én op elders in de stad wonende theater- en muziekliefhebbers; en het schakelt graag tussen ‘eigen’ Nederlandse kunst en dan weer kunst met een uitgesproken, vaak laagdrempelig en  cultureel divers karakter. Daarmee is cultuuranker De Regentes een interessante speler, ook omdat het zich juist buiten het stadscentrum manifesteert. Zo haakt de eigenwijze programma nu en dan in op festivals die in de gevestigde theaters in het stadscentrum te zien zijn. En krijgen in Blind Date nieuwe theatermakers een kans. De Regentes werkt erin samen met Theater aan het Spui en het vlakbijgelegen Theater Zeebelt. In Blind Date zijn er succesverhalen genoeg behaald: Sanne Vogel, Ann Van den Broek, Nynke Laverman, Laura van Dolron, Nanine Linning en Boukje Schweigman waren allemaal ooit te zien in deze serie. Ook leuk: op de site publiceert het theater regelmatig recensies die zijn geschreven door zijn cultuurambassadeurs, van voorstellingen die in dit theater plaatsvinden.

Het theater in het Regentessekwartier, ooit het grootste instructiebad van Europa, richt zich in de programmering bij uitstek op dans, muziek, muziektheater en familie- en jeugdtheatervoorstellingen. En het doet dat met een even grote hang naar culturele diversiteit als met een open oog naar de  wijk waarin het gevestigd is. Buik- en kathakdans gaat er hand in hand met moderne, academische dans en streetdance. Op muziektheatergebied is veel tijd is gevonden voor onder meer het Haagse ALBA Theaterhuis (16 t/m 30 september) en zijn er optredens door de Nationale Reisopera (12 november), geluidskunstenaar Peter Zegveld (11 december), en Corrie Brokken, die teksten van Toon Tellegen speelt (25 maart). Ook de muziek vindt er een goedgestemd klankbord, dat met name is resoneert in de richting van wereldmuziek en singer/songwriters. Zo is Hagenaar Willem van Ekeren er te gast met zijn, ook op cd vastgelegde, ongeëvenaarde ode aan Bach en Bukowski (24 oktober), zijn er klanken uit Tibet van Chris Hinze (5 november), is er een tangoweekend (15, 16 januari), muziek van Monteverdi door Le Nuove Musiche (13 maart), én zal er geregeld jazz te horen zijn. Daarbij is er op zondagmiddagen regelmatig poppentheater voor de kleintjes of een familievoorstelling met Theater Artemis (6 november), Theatergroep Kwatta (25 april), jeugddans met de Meekers (9 januari), of, het is maar een greep, Het Laagland (4 mei). In Berlin bei Nacht wordt De Regentes voor een nacht verhipt, verrookt en verrassend met cult, kunst en cabaret uit de Duitse hoofdstad, onder aanvoering van Sven Ratzke (18 december). Veelkleuriger kan je het allemaal niet bedenken.

Den Haag, je tikt er tegen en het zingt

Klein maar fijn

Dat het op theatergebied in de residentie geregeld spettert, knettert, bruist en borrelt – een goedbewaard geheim overal elders in den lande – mag blijken uit de talloze initiatieven die er steeds weer opbloeien en waarvan er vele vaste grond onder de voeten weten. De stad doet de beroemde dichtregel van Gerrit Achterberg gestand.

Theatergroep Drang, gespecialiseerd in theater op locatie, behoort inmiddels tot de gevestigden. De hoofdmoot van dit seizoen wordt gevormd door Bed, waarin negen mijmerende personages zich in de twilight zone van de ouderdom bevinden. Plaats van handeling is de voormalige brandweerkazerne aan de Erasmusweg (22 september t/m 23 oktober). Verderop in het seizoen is er de reprise van En alle vreugd en werk lijkt ver en vreemd en overbodig, een onderhoudende coup de farce over het circus dat Binnenhof heet (11 maart t/m 10 april).
Stella Den Haag is al bijna twee decennia de ongeëvenaarde leverancier van verantwoord maar niettemin fantasievol jeugdtheater, doorgaans vanuit het eigen Stella Theater in Den Haag, waar zoals de groep het verwoordt, poëzie de lucht kleurt en muziek verklankt wat moeilijk te verwoorden is. Het aanstaande seizoen staat vooral in het teken van De jonge Matthäus, met opnieuw het Residentie Orkest in de rol van muzikaal partner. Bach’s oratorium is het ijkpunt voor het klassieke passieverhaal dat deze keer wordt verteld door de ogen van Isabel, de dochter van Judas Iskariot, en is in Theater aan het Spui (16 en 17 april).
Ook jeugdtheaterschool Rabarber, afgelopen juli nog present op Festival De Parade, timmert al jaren aan de weg. Traditiegetrouw luistert de groep Theater aan het Spui tijdens de kerstperiode op met een eigen productie, dit jaar de familievoorstelling Alice in Wonderland (26 t/m 31 december).
Ook Theater Branoul, dat een prachtige liaison onderhoudt met het aanpalende restaurant, is een oudgediende. Het welhaast allerschattigste theater is zo ongeveer het enige in Nederland dat zich toelegt op de verbeelding van puur literaire teksten. Behalve een speelplek is het ook een producent, dit seizoen van Extaze, naar Louis Couperus (5 t/m 31 oktober). Ook is er Oeroeg van Hella Haasse (25 september), een middag met Yvonne Keuls (10 oktober) en aandacht voor Engelstalig theater (29 september t/m 3 oktober).
Ook Theatergroep Alba, maker van multidisciplinair- en intercultureel theater, timmert stiekempjes al heel wat jaartjes aan de weg. Opnieuw strijkt de groep deze jaargang neer in Theater de Regentes, nu voor een bewerking van Euripides’Bacchanten, een Griekse klassieker, die het speelt met zijn kenmerkende jeugdige elan.
Het Zeeheldentheater aan de Trompstraat streeft naar integratie en diversiteit, en is sedert het jaar 2000 het thuishonk van Theater Briza en legt zich met name toe op muziek en dans: concerten, themafestivals, workshops, lezingen en werelddanslessen, onder meer flamenco, salsa en riverdance. De hoofdmoot in de programmering wordt tot eind dit jaar op gezette tijden gevormd door Het Lelijke Eendje, naar het bekende sprook. Het verhaal en de liedjes worden gezongen, gedanst en gespeeld.
Midden onder vijftig jaar oude kastanjebomen, naast het stadskantoor in aanbouw, staat het glazen gebouw van Villa Escamp, in het gelijknamige stadsdeel, met daarin onder meer een Bibliotheekkamer. In die salon, alkoof eigenlijk, vinden nu en dan ontmoetingen en literaire salons plaats, onlangs met Ramsey Nasr en Joost Zwagerman, en binnenkort met Kader Abdollah (3 september) en Adriaan van Dis (15 oktober).
In restaurant spectacle Theater Toussaint, aan de Haagse kade met eenzelfde naam, kunt u onder het genot van onder meer een gastronomisch kunstje ook van theater genieten. Veel om het lijf heeft dat niet, tenzij u eten en show plezierig vindt.
Het Koorenhuis aan de Prinsengracht is het instituut om artistieke cursussen te volgen. Maar het beschikt ook over een zaal. U kunt er uitvoeringen en voorstellingen van cursisten bijwonen.
In De Regentenkamer, podium voor kunst, Jazz en Andere muziek, dat tegenwoordig huishoudt aan de Noord West Buitensingel 20, is er geregeld aandacht voor Huilen in Den Haag, waar onder de titel De Tranenstoet theatrale en muzikale optredens zijn (11 september t/m 12 december). Ook zijn er presentaties die het midden houden tussen theater, muziek en literatuur, onder meer Verdriet van een Scheveningse meid.
Première Parterre is een intiem, ‘particulier’ theater aan huis voor toneel-, muziek- en kleinkunstvoorstellingen.  De huiskamer, annex ‘theater’, biedt plaats aan 40 toeschouwers, en houdt domicilie aan de Koningin Emmakade 174. Een bloemlezing: Peter Faber met de solo Caveman (5 september), een Shaffy/Brecht-programma met zangeres Meike van de Linde en pianist Bam (19 december), acteur John Lanting met de Wassermanlezing 2011 (17 april) en pianist Marcel Worms die de etherisch aandoende muziek van Frederico Mompou speelt (15 mei).

Culturalis als speeltuin

Allehaagse kunst bij elkaar

Je kan er in hoogsteigen persoon of met je vrienden optreden, oefenen, opnemen of gewoon kíjken naar je beste vriend, je buren, schoolmakkers of wijk- en stadsgenoten.

Het Culturalis Theater aan de Hobbemastraat in hartje Schilderswijk is de plek voor amateurtheater, -dans en –muziek. Van klassiek tot modern, van hip tot hop, van oost tot west. Het is daartoe toegerust met onder meer een paar goed geoutilleerde theaterzalen, een tiptop muziekstudio, een decorwerkplaats – een digitaal atelier is in de maak. Het theater is er speciaal voor Haagse podiumkunstenaars. Zij kunnen er naar hartenlust beitelen en schaven aan hun podiumact. Op deze ontwikkelingsplek kun je ook scholing krijgen in je theaterdiscipline, begeleiding en advies. Het werkt daartoe samen met haar moeder, Culturalis, dat pal naast de Grote Kerk, aan de Riviervismarkt, is gevestigd. Dit zenuwcentrum voor cultuurparticipatie, kwaliteitsbevordering en financiële ondersteuner ten behoeve van talentontwikkeling programmeert het Culturalis Theater. Ook promoot Culturalis de amateur- en semiprofessionele theaterkunstenaars door in het Culturalis Theater en ook wel elders de stad festivals te organiseren.
Vlaggenschip van Culturalis is het meerjarige community arts-project Allehaagse (12 september), waarin Culturalis, Theater Diligentia en PePijn, het Koorenhuis, het Koninklijk Conservatorium, Nederlands Dans Theater, Theaterhuis Alba en het Residentie Orkest samenwerken en een poging doen die mensen te bereiken en te activeren voor wie theaterbezoek geen dagelijkse of zelfs maar jaarlijkse kost is. Op iedere eerste vrijdagavond van de maand kan iedereen zijn comedyaspiraties uitleven tijdens de Culturalis Comedy Club, terwijl de woensdagavond er juist voor de dansfans is. Ook is er geregeld een Open podium ‘voor wie maar wil’ en op dinsdagavonden Doe je Dinsdag, een lab waar muziek, dans, theater, fashion, art en comedy kan gedijen. Het is ook de avond bij uitstek als je eens een zelfgeschreven song wilt opnemen of een radioshow wilt maken.

www.culturalis.nl

De gelukkige klas als harde leerschool

Theatergroep Drang op locatie in Het Strijkijzer

Het onderwijs: boksbal van de samenleving. Modegrillen, maakbaarheid en straatgedrag ballen zich er samen. Theatergroep Drang maakte er letterlijk een hoogstaande voorstelling over die zich zo’n 142 meter boven de grond afspeelt: de topverdieping van het gelauwerde Strijkijzer aan het Haagse Rijswijkseplein.

Op mijn drieste commando ‘Marx’ wierpen alle klasgenoten, zo’n dertig in getal, tegelijkertijd, een lading krijtstaafjes in de richting van de lerares geschiedenis die voor de klas stond. Het arme wicht met het scheve brilletje hield het onderwijs na drie lesuren voor gezien. Haar naam herinner ik, troetelkind van de mammoetwet, me niet eens. Ik bedoel maar: Jammeren over de teloorgang van de staat van het onderwijs is als ongefundeerd roepen dat vroeger alles beter was. En jammeren over aldoor toenemend geweld in de klas is als het nostalgisch verheerlijken van de striemende tikken die den schoolmeester van vroeger tijden met genoegen uitdeelde. Al had je vroege geen scholieren die lukraak schoten met snelvuurgeweren, zoveel is waar.

Met Theo Thijssens romannetje De Gelukkige Klas (1926), uitverkoren voor de actie Nederland Leest nog vers in het geheugen, maakt Drang nu de avondvullende theatervoorstelling Personeelsfeest. Een, aldus de flyer van de theatergroep, uitdagende donkerbruine komedie over het onderwijs. In twee akten wordt de omineuze gesteldheid van ons huidige onderwijsbestel over ons, toehoorders, uitgestort. In het ene deel, op de parterre, zijn we getuige van de aanvankelijk feestelijke schoolfuif van het Netelenboscollege, in aanwezigheid van docenten, managers, personeel en vanzelfsprekend de leerlingen. De murwgebeukte leraren verkeren in een uitzichtloze identiteitscrisis, de ambitieuze schoolleiding in dwangmatige efficiencymaatregelen en fusie-obsessies, en de conciërge in overspannen dienstbetoon – terwijl het kapitaal, de leerlingen, gevraagd wordt de docenten aan een functioneringsgesprek te onderwerpen. Dat kan niet anders dan gekgierend uit de hand lopen – en dat doet het. Uit de vette speelstijl en het kluwen aan spelers dat op de parterre de revue passeert komt vooral Diewertje van der Ree bovendrijven, een dondersteen, een brokje dynamiet in de goede zin van het woord.

In het andere deel, tophoog, zijn we getuige van de emotionele gijzeling van de minister van onderwijs door een docente. Zij treft de bewindsvrouwe met het verwijt dat zij geen oog zou hebben voor de praktijk. Dit deel van dik een uur, loopt, meer nog dan het andere deel, uit op een hoorcollege over onderwijsstelsels, kwaliteitsagenda’s en leerplanontwikkelingconcepten. Dat wordt niet echt boeiend, niettegenstaande het meestentijds overtuigende spel van de minister (Marike Mingelen).

De school als afvoerputje voor problemen van de samenleving. Het siert regisseur en artistiek leider van Drang, Lucienne van Amelsfort, zelf van oorsprong pedagoog, dat zij na eerdere hits als Ado/Ajax en De wonderbaarlijke reis van Binck Horst opnieuw de diepte kiest. En dat zij er steeds opnieuw in slaagt een energieke groep van voor het merendeel jonge spelers en muzikanten aan zich te binden. Toch is bijna tweeëneenhalf uur hoogdravend gepalaver over lesmethodieken teveel van het goede voor de doorsneebezoeker. De voornaamste attractie is nog het werkelijk majestueuze uitzicht vanaf de 42 verdiepingen tellende en inmiddels met een Skyscraper Award toebedeelde woontoren. Een fantastische keuze, hulde, maar als vrijwel enige trekpleister voor deze productie is aan de magere kant. Daar helpt zelfs geen Socrates aan.

Personeelsfeest door Theatergroep Drang. Tot 29 november in Het Strijkijzer aan de Hofwijckstraat in Den Haag. Kijk voor meer informatie op www.drang.nl.

Bitch of tragische heldin?

Marike Mingelen als minister van Justitie

Vijf dames, fikse vrouwen die een eigen carrière opbouwen in de politieke arena. Ze raken vermoeid en gefrustreerd, lijken te sneuvelen. De Haagse Theatergroep Drang maakt een vrolijke toneelvoorstelling over hen.

“Als een Kamerlid iets zegt waarvan ik vind dat hij daar gelijk in heeft, dan zeg ik: Ja, dat is zinnig, dat neem ik mee. In een mannelijke cultuur wordt dat vaak gedefinieerd als verlies. Dat vind ik heel dom. Politiek wordt gedomineerd door mannen. Dat uit zich in machtsspelletjes, vooral in termen van winnen of verliezen. Vrouwen zijn daar veel ontspannener in.” Opgetekend uit de mond van oud-minister van Verkeer en Waterstaat Hanja May-Weggen in 1993.

Bijna achtenvijftig jaar geleden kwam er voor het eerst een vrouw in het kabinet: Anna de Waal, als staatssecretaris van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen. Haar politieke partij, de KVP, leverde in 1956 ook de eerste vrouwelijke minister, Marga Klompé. Deze benoemingen in het grijze verleden ten spijt, klinkt nog altijd de luide roep om meer vrouwen in de politiek, met als laatste voorbeeld het verdelen van Europese topfuncties verleden week. Volgens website vrouwenbelang.nl werken streefgetallen niet in de strijd om het glazen plafond te doorbreken: een evenredige vertegenwoordiging van vrouwen en mannen in de politieke lichamen is alleen te bereiken door kandidatenlijsten samen te stellen met om en om een man en een vrouw, of door een doeltreffende herziening van het kiesstelsel.

Het toneelstuk En alle vreugd en werk lijkt ver en vreemd en overbodig geeft een imaginaire ontmoeting weer tussen vier vrouwen die het niet echt gered hebben in de Nederlandse krachtpolitiek van de laatste jaren. De karakters zijn geïnspireerd op de ex-bewindsvrouwen Ella Vogelaar, Elske ter Veld, Rita Verdonk en Winnie Sorgdrager. Zij worden vanuit een witte wolk gadegeslagen en becommentarieerd door een hoogstverwonderde Marga Klompé.
In het stuk geeft Marike Mingelen – inderdaad: de vrouw van – kleur aan de minister van Justitie, geïnspireerd op de figuur van D66-politica Winnie Sorgdrager, onder meer minister van justitie in het eerste, paarse, kabinet van Wim Kok. Zij kwam in een lastig parket toen ze in conflict kwam met de toenmalige voorzitter van het College van procureurs-generaal, Arthur Docters van Leeuwen. Mingelen: `Het is een interessant personage. Ze speelt viool, schreef boeken over Bach, Beethoven en Mozart. Een zeer kundig juriste. Uiteindelijk bleek het geen politica, ze kon niet op tegen de macho- en mannencultuur op het ministerie. Die uiteenlopende kanten aan haar persoonlijkheid, die vind ik boeiend. Dat maakt de rol interessant. Afgeven op politici is gemakkelijk, ik wil graag laten zien dat ze te goeder trouw zijn, maar beetje bij beetje gevangen lijken te raken in het systeem.”

Bij Drang speelde Marike Mingelen vorig seizoen de rol van minister van Onderwijs in de voorstelling Personeelsfeest. Het lijkt haar aan te kleven, dergelijke politiek geladen rollen. “Ik zoek het niet op, het komt mijn kant uit. Wellicht denken mensen: Die zit dicht bij het vuur, die weet er meer van. Dat valt in de praktijk wel mee, maar het politieke jargon en de sfeer van het Binnenhof, die zijn me natuurlijk niet vreemd.”

De opgang en ondergang van de politieke dames speelt zich af in een circusachtige omgeving en aankleding. Mingelen: “Dat geeft aan het stuk een luchtig karakter. Maar is op zichzelf natuurlijk ook een statement. Toch is de voorstelling niet zozeer een zwaarwichtig, politiek pamflet. Met veel humor en muziek laten we zien waarop deze vrouwen zijn vastlopen:  Wie zijn hun vijanden? Hun politieke leider, de oppositie, de media? De ambtenaren op het eigen ministerie? Zijn het bitches of tragische heldinnen? Of valt er gewoon weinig vreugd te beleven aan het politieke werk?”

En alle vreugd en werk lijkt ver en vreemd en overbodig van Theatergroep Drang is te zien van  26 november t/m 20 december 2009 in Drangstudio, Schelpkade 45 in Den Haag. Info: Drang 070-3464645. Website: www.drang.nl.

‘Ik ben oud en ik ben kwaad’

De troost van Haagse Jongens

“Ik ben oud en ik ben kwaad”. Kom er maar eens om tegenwoordig, een dergelijke combinatie van wat zelfkennis en openhartigheid zie je die vandaag de dag nog maar zelden. De oude dame die deze woorden uitspreekt waagt het even later bovendien aan de twee jongemannen die haar omringen, te vragen of ze haar na haar dood “alsjeblieft” van het havenhoofd af de in zee willen laten glijden. Ze beloven het haar minzaam, wenkbrauwen weliswaar lichtelijk opgetrokken, bij wijze van een licht instemmende knik met hun hoofd.

Niettemin is De troost van Haagse Jongens een vrolijk en nu en dan regelrecht onbekommerd stukje toneel. Het speelt zich af aan het Scheveningse strand, waarbij de toeschouwers in de studio van de Haagse toneelgroep Drang om hen heen mogen zitten, op rotan strandstoelen of op cosy zitbankjes, niet meer dan donkerbruine ombouw met trendy witte kussens erop.

Veel meer dan wat ‘losse’ ontmoetingen tussen twee heren en een oude dame geeft het stuk niet te zien, en het beoogt gelukkig ook niet meer dan dat. Geen ingewikkelde gedoe dus, geen al te poëtisch of literair theater. Het is wat het is, en dat is eigenlijk wel zo prettig. De ongedwongenheid die eruit spreekt zorgt voor een mooie sfeer, waarin vooral het mooie spel van een van de grand old ladies van het Haagse amateurtoneel, Toos Scheffers, wordt uitgelijnd. Zodra zij aan het woord is voel je meteen een zekere doorleefdheid, en hoor en zie je er een karrenvracht aan (toneel-)ervaring af. Haar twee tegenspelers, theaterstudenten nog, leggen het – uiteraard – tegen haar af. Dat maakt voor dit stuk eigenlijk niet uit, want zij hebben toch ook hun eigen momenten, vooral dank zij de improvisaties die tot dit stuk hebben geleid. In een aaneenrijging van min of meer los van elkaar staande scènetjes trekken verschillende (Haagse) onderwerpen, sferen of invallen voorbij, tot op het cabareteske af soms. Zo komen de onbevredigende aftocht uit Den Haag van het North Sea Jazz Festival en de start van een nieuw festival door een onbedaarlijke jazzfanaat en Miles Davis –adept (Robbert Unnik) aan de orde, de onstuitbare Hawaii-dromen van een fanatiek surfer (Alexander Wolff), de Koningin die ons zijig toespreekt terwijl een pijprokende Bernhard opduikt, Heijermans creatie Kniertje die ons zorgelijk wijst op de toekomstige gevolgen van overbevissing, een zeemeermin die terug wil naar de zee, en zelfs een handige, aaibare i-cat. Maar het is ook een ontmoeting tussen verschillende generaties, een ontmoeting die zo nu en dan wel degelijk tot nadenken stemt: “Weet jij wat palliatieve zorg is?”, vraagt Toos aan haar jongens. En: “Is het water nog de vriend van een stad aan zee?” “Tuurlijk”, antwoorden de jongens. “Oppassen”, zegt de oude dame.

De troost van Haagse Jongens is gemaakt in het studiolab van Drang, de Haagse toneelgroep die vooral bekend werd door toneelvoorstellingen op ongebruikelijke plekken, zoals De wonderbaarlijke reis van Binck Horst en Ado / Ajax. De groep toont al jaren aan een groot Haags hart te hebben, en doet met deze voorstelling opnieuw een klinkende duit in dat zakje.

Dranglab: De troost van Haagse Jongens t/m 10 mei 2008 (di t/m za) in de Drangstudio, Schelpkade 45, Den Haag. Voor meer informatie: www.drang.nl.

Alfamannetjes tegen wil en dank

Theatergroep Drang speelt Ado/Ajax

‘Winnen is klaarkomen plus een bonus’. Voetbalsupporters zijn in de kern alfamannetjes: het triomfeergevoel moet diep, diep in je genen zitten, zoveel blijkt maar weer eens. Maar erger: het gevoel zit volgens genetici feitelijk in eenieder van ons, bij de een wat dieper verborgen dan bij de ander, maar het zit er wel degelijk.

De oneliner wordt opgedist door Ado, supportersleider van de Haagse harde voetbalkern en op handen gedragen, maar gewantrouwd door de voetbalautoriteiten en de lui die daarvoor doorgaan. Ado is de hoofdpersoon in het toneelstuk Ado/Ajax door Theatergroep Drang, en is een eigentijdse bewerking van het aloude Griekse drama van Sophocles, oorspronkelijk daterend van een halve eeuw voor het begin van de door ons gehanteerde jaartelling.

In dat drama voelt de dommekracht en held Ajax zich danig voor schut gezet als hij de credits voor een gewonnen veldslag naar Odysseus ziet gaan. Hij zint op wraak – maar de godin Athene slaat deze moordmachine met waanzin, zodat Ajax plaatsvervangend een kudde vee afslacht. Bij het inzien van zijn schandaleuze daad neemt hij een onomkeerbare beslissing: hij pleegt zelfmoord. Raar dat een topclub ooit zo’n man als voorbeeld en merknaam heeft uitgeroepen.

Ajax kon dus niet tegen zijn verlies. In oude geschriften is te lezen dat de kolossale Griek ‘niet wel ter tale’ was. In plaats van een gedachte adequaat te formuleren, stond hij stotterend en hijgend maar wat zinsflarden uit te kramen, precies zoals de taalbraaksels van voetbalspelers in tv-interviews.

Toen een paar maanden geleden de onderlinge verhoudingen tussen de supportersgroepen van Ado en Ajax op te scherp werden gesteld vanwege een onaangekondigde bestorming van het Haagse supportershome door overfanatieke 020’ers, moet het even door het hoofd zijn geschoten van de makers: het uitbrengen van deze productie leidt onvermijdelijk opnieuw tot een veldslag tussen de twee clans. Zover is het niet gekomen – en zover zal het niet komen. De schuine streep in de titel van het stuk suggereert misschien dan wel een tegenstelling, maar het is bij Drang dus eerder een is gelijk aan-teken. En hoewel de makers het voetbalwalhalla tot decor hebben verkozen, kan het mechanisme van blinde woeden zich net zo goed voltrekken op de werkplek, in de supermarkt, in het verkeer, bij het uitgaan en volgens Drang ‘niet te vergeten in het fundamentalistische politieke – en religieuze krachtenveld.’ If you’re not with us, you’re against us, citeert Drang daarom George W. Bush in het publiciteitsmateriaal. Maar ook wil de groep aantonen dat Ado de verpersoonlijking is van het idee dat de mens als dader vaak ook slachtoffer is. En dat alles zou het publiek tot nadenken kunnen stemmen, zo laat Drang weten.

Drang maakt locatietheater en is voor deze jubileumproductie (10 jaar Drang) neergestreken in de enorme voormalige KPN-hallen in het Haagse Laakkwartier, waar vanavond de snijdend koude wind vrij spel heeft. Dit gebouwencomplex behoort tot het industrieel erfgoed, het parkeerdek herbergde ooit de Rijksautomobielcentrale, en heeft onlangs een culturele bestemming gekregen. Werkelijk enorm is deze ruimte, want zeker twee voetbalvelden groot.

Een fantastische plek met in de verte een als het ware virtueel uitzicht op vertragingen uit het spoorboekje, met mogelijkheden om uit onbekende hoeken en gaten acteurs te laten opduiken. Maar ook een plek met gratis bijgeleverde echo-effecten. Altijd lastig voor acteurs, en voor publiek. Het vereist geconcentreerde toehoorders en in stemtechnisch opzicht vakbekwame acteurs en het biedt ze maar weinig nuances.

Drang opent in een nabijgelegen tot kantine annex foyer omgedoopt lokaal. Daar worden we verrassend deelgenoot gemaakt van een persconferentie die is uitgeschreven door de Haagse voetbalclub omdat er zich tal van onverkwikkelijkheden hebben voorgedaan tussen twee supportersgroepen. Een suppoost leidt ons vervolgens naar ons vak op de gelegenheidstribune. Dan zien we Ado, mét matje in de nek. De bestuursvoorzitter, de woordvoerder, zijn vader en moeder, en zijn zwangere vrouw. Ado is nog niet thuis gekomen van een wedstrijd en zijn moeder vindt dat maar een veeg teken. In een soepel lopende tekst van Ton Theo Smit worden we door zijn lotgevallen geloodst. Ado blijkt zijn woede te hebben gekoeld maar is daarin te ver gegaan. Supporters en belanghebbenden keren zich van hem af. We zien zijn woede, zijn eer, zijn dood. Waarmee Ado per saldo van dader tot slachtoffer uitgroeit. Vervolgens voltrekt zich een geniaal en snood plan bij de betrokkenen: de bestuursvoorzitter die zich in het nauw gedreven voelt voor de daden van Ado, wordt vervolgens geconfronteerd met de eis van Ado’s broer voor een waardige begrafenis – waarop Aadje Mansveld zelf verzoenend neerdaalt vanuit de hemelse sokkel vanwaar hij nu en dan de scènes becommentarieert en inleidt, om in één klap aan al het geruzie een einde te maken. Zijn voorstel: begraaf Ado onder de middenstip van het in aanbouw zijn de stadion van de Hagenezen, het Aad Mansveld Stadion.

Hiermee volgt Drangs stuk min of meer lineair het origineel van Sophocles. En meer dan dat: treffend wordt inzichtelijk gemaakt hoe belangen en eergevoelens leiden tot gemanipuleer en kontendraaierij – en ieder slachtoffer is: van zichzelf , zijn omgeving, of dan toch zijn verleden. Dat is misschien ook de reden dat al de acteurs zijn gestoken in witte kostuums, afgezet met wat beige accenten. Wit, de kleur van de onschuld.

Maar het duurt wel erg lang voordat we tot de voornoemde slotsom komen, en belangrijker: het stuk weet me maar nauwelijks te raken. De aandacht verslapt ettelijke malen danig, ondanks de locatie. Die trouwens niet eens zo bijster wordt bespeeld – of het moet het choreografisch geren van links naar rechts en in diagonalen van rechtsvoor naar linksachter en vice versa zijn. De acteerprestaties zijn naar behoren – maar niet steeds verstaanbaar genoeg – met een positieve uitzondering voor Wim Meuwissen. De ouwe heer doet het nog uitstekend! Soms leidt hard werken tot iets moois – als een kannetje dat na hard boenen weer gaat glimmen. Ook het publiek mag best eens wat boenen, maar deze eigentijdse benadering van deze Griekse klassieker is toch echt wat te lang uitgesponnen. Misschien lag dat ook aan het publiek, dat wat mij betreft zichtbaar niet aan theater is gewend. Dat is een gevaar van locatie op theater, en van het populariseren dan wel vulgariseren van oude meesters voor de goegemeente.

Gezien: Ado/Ajax door Drang op za 8 april 2006. Locatie: KPN-Hallen, Den Haag. www.drang.nl