‘Je moet jezelf in tweeën splitsen’

Serie Den Haag Centraal: Juweeltjes

Niek Takens over ‘De Jas’

Wat is het allermooiste? Haagse kunstenaars delen wat hun dierbaar is. Deze week: goochelaar Niek Takens over een legendarische act van Mini & Maxi: “Je moet jezelf in tweeën splitsen.”

Door Eric Korsten

“De act met de jas. Daar vind ik veel inspiratie in.” Niek Takens goochelt. Vanaf zijn 7e jaar al. Een bezoek aan de zomershow die Hans Klok toen had in attractiepark Duinrell leidde omstreeks die jonge leeftijd tot wat achteraf als een omslag in zijn leven kan worden beschouwd. Nu, op zijn 23e, behoort de Hagenaar tot de wereldtop. Met ‘de jas’ verwijst hij niet naar wat hij Klok toen zag doen, maar naar de wereldberoemde act van het Haagse theaterduo Mini & Maxi. “Voor het eerst zag ik die act een jaar of zeven geleden, als video op YouTube,” vertelt Takens. “Van Mini & Maxi had ik toen nog niet gehoord.”

Karel de Rooij (Mini) en Peter de Jong (Maxi) maakten zo’n vijftig jaar theater, op een manier zoals je die heden ten dage nauwelijks nog ziet. Hun werk stond vooral in de traditie van het muzikale variété. In hun succesnummer staan ze aan weerszijden van een kapstok met daaraan een lange jas en erbovenop een oubollige gleufhoed. Mini steekt zijn rechterarm door de rechter- en Maxi door de linkermouw van een muffige regenjas.

Klinkt logisch – maar het gevolg is dat ze hun armen aldoor gekruist moeten houden. Met een minimum aan theatrale middelen wekken ze vervolgens hun gelaat-loze personage tot leven. Takens: “Het gegeven is inderdaad simpel. Maar je hebt wel opeens drie personages voor je neus, terwijl je toch verdraaid goed weet dat maar twee mensen de act spelen. Het is pure magie. Geen gegoochel, eerder een soort van poppenspel.”

De scène moet het hebben van uiterst subtiele, gesmeerde handbewegingen. Hun personage, een dun mannetje, laten ze vloeiend verschillende handelingen uitvoeren, van handenwrijvend, duimendraaiend, bladerend door een tijdschrift tot rollebollend met een mobiele telefoon, ondertussen gekruist achterlangs de jas, allebei een gangster bril op de neus geprikt houden, en a cappella een deuntje ten beste geven.

Takens is vooral het schudden van speelkaarten bijgebleven. “Het is natuurlijk waanzinnig knap om het mannetje dat gecoördineerd te laten doen, ‘zijn’ handen behoren immers aan twéé mensen toe. Die moeten dus perfect op elkaar zijn ingespeeld, functioneren als één.”

Takens is de act gaan naspelen “want er was door corona toch veel tijd voorhanden”. Samen met collega Guyllaume Wibowo heeft hij dat plan opgevat, met het oog op wellicht een komende, nieuwe en gezamenlijke show. “Je moet jezelf in tweeën splitsen qua karakter,” heeft hij gemerkt, “je bent jezelf terwijl je naast de kapstok staat, maar bent ook de jas.”

Vanuit Italië kreeg hij na een post op sociale media al eens een belletje. Of hij daar in een tv-show met de ‘jas-act’ wilde optreden. Dat lag toen lastig, “want we hadden toen nog maar anderhalve minuut aan materiaal.”

Mini & Maxi gebruiken het goochelen om het ‘verhaal’ te verbeteren. “Het zijn theatermakers, geen goochelaars. Ze gebruiken elementen uit de magie als toegevoegde waarde. Bij het goochelen gaat het om de truc.” Hij wil dat ook gaan doen, de switch maken naar het goochelen als middel in plaats van doel.

Dat komt mooi uit, want De Rooij is tegenwoordig zijn vaste leermeester, waar hij als tiener gecoacht werd door grootmeester Ger Copper. Hagenaar De Rooij, bekend als voorvechter van circus en variété, treedt vaker op als coach slash eindregisseur, onder meer bij theatergroepen als de Ashton Brothers, Släpstick en Percossa. De Rooij organiseert optredens met zijn stichting Scala Variété aan Zee, voorheen in onder meer het Ketelhuis van Theater de Regentes.

Takens zou wel weer aan de bak willen. “Er staan nu weinig optredens in mijn agenda, helaas. Ik voel me soms als een acrobaat die maar moet zien te overleven. Vanzelf zie ik ernaar uit dat alles weer mag. Ik zou graag een keer in Den Haag een show geven met wat ik de laatste tijd heb ontwikkeld.”

Biografietje
Niek Takens won meermaals het Nederlands Kampioenschap en behaalde prijzen van Frankrijk, Italië en Engeland tot China (Shanghai en Beijing). Ook trad hij op in Las Vegas (VS), walhalla voor goochelaars. In 2017 werd hij Europese vicekampioen, en in 2018 zesde op het wereldkampioenschap te Busan (Zuid-Korea). Hij werkte met de Ashton Brothers in de shows Welcome to the Ashton Brothers en Ashtonia.

Credits
De ‘jas-act’ is, naast integrale shows van Mini & Maxi, onder meer te vinden op YouTube.

‘Briljantie zit ‘m niet in snelheid’

Serie Den Haag Centraal: Juweeltjes

‘Jazzist’ Ben van den Dungen begeesterd door Mini & Maxi

Wat is het allermooiste? Haagse kunstenaars delen wat hen het meest inspireert of inspireerde. In deze aflevering: tenor- en sopraansaxofonist Ben van den Dungen: “Voor een kind betekent 1 en 1 gewoon 2, maar voor Einstein een heel universum.”

Een lullig gymlokaaltje eigenlijk, stelde hij onlangs weer eens vast. “Niet veel meer dan wat klimrekken aan de wand om te apenkooien,” herinnert de Haagse saxofonist Ben van den Dungen (1960) zich als de dag van toen. Hij heeft het over de ‘Helen Parkhurst’, zijn basisschool, bij Leyenburg en de Veenendaalkade. “Waar Den Haag toentertijd zo’n beetje ophield,” voegt hij toe. “Daar waren, ook toen al, rond  1967, schoolvoorstellingen – hoe weinig ook. “Ik heb ze állemaal gezien,” doet hij luchtig, “álle drie zijn ze me bijgebleven.”

De allereerste daarvan was meteen in de roos. “Met Mini en Maxi. Die gasten hadden acts met een tuinslang, een zingende zaag met een luciferdoosje en het oogpotlood van de juf als kam – en noem maar op. Betoverend en verpletterend.”

Dat moet uit het programma ‘Muziek is fijn’ komen, zegt bij navraag Karel de Rooij van het clowneske muziektheaterduo. Van den Dungen vervolgt: “Ze maakten muziek en liedjes met alles wat maar voorhanden was. En alles heel grappig gebracht. Goed getypeerd ook, want je had het ‘duo-effect’ van de ‘Dikke en de Dunne’,” lacht hij breeduit, “zeg maar de Mounties- en de Koot en Bie-‘feel’. Je sloot automatisch een verbond, vooral door die kleine, Karel de Rooij.”

Je kreeg het idee dat je het zelf ook best kon. “Het ging immers maar om een lullige tuinslang. Dus ging je daar later thuis zelf mee lopen klooien. Maar dat werd natuurlijk niks, bedrieglijk eenvoudig als het leek. Toen werd me duidelijk hoe virtuoos het was.”

Hij vergelijkt het met een musicus die ‘easy going’ een ongelooflijke partij staat te spelen, ‘maar zó klinkt dat je het denkt dat het zo moeilijk toch niet zijn kan’. Van den Dungen: “Omdat alles er zo vanzelfsprekend makkelijk uitkomt. Of neem een danseres  die je door de lucht ziet zweven, maar als je het zelf eens probeert, niet eens op één been kunt blijven staan.”

Veel later, bij het programma ‘Scherzo’ (1993), overviel hem wederom de combinatie van techniek en expressie bij Mini & Maxi: “De ongelooflijke timing van die gasten, dat is echt uniek en getuigt van groot kunstenaarschap.”

Vertoon van meesterschap heeft hem aldoor geïnspireerd, zegt hij, zonder daarbij zelfs de minste zweem van eigendunk te veinzen. “Virtuositeit zit ‘m niet in snelheid maar in de volslagen beheersing om vanuit de geest een lichamelijk proces te initiëren,” legt hij uit. “Daarin zit de verdieping. Daar gaat zó veel overgave in zitten dat het een doel op zichzelf wordt. Dat je bijna onhoorbaar tot het diepste van je vezels bent gegaan voor elk willekeurig facet, dát is de grootst mogelijke kunst. Perfectioneren. Pas als je iets 1500 keer gespeeld hebt en een miljoen keer gerepeteerd, dan bereik je zo’n diepere laag. Voor een kind betekent 1 en 1 gewoon 2, maar voor Einstein een heel universum. Buiten enkele traditioneel georiënteerde klassieke kunsten is in Nederland helaas nooit veel aandacht of waardering geweest voor het bereiken van briljantie.”

CREDITS
Beeldfragmenten en voorstellingen van Mini & Maxi zijn volop te vinden op YouTube, zoals ‘Het Concert’, ‘Scherzo’ en ‘Sprakeloos’.

Tenor- en sopraansaxofonist Ben van den Dungen doceert aan Codarts Rotterdam en het Koninklijk Conservatorium (Den Haag), is bandleider van zijn eigen Quartet, en speelde in onder meer Nueva Manteca en Tango Extremo. Hij is gezicht van jazzclub Podium De Nieuwe Kamer. http://www.benvandendungen.nl

‘Ik dacht: waar begin ik aan’

André van Duin is heerlijke knorrepot in The Sunshine Boys

André van Duin en Kees Hulst, samen, in een legendarische komedie. Ze spelen twee rasartiesten op leeftijd, twee komieken die na jaren van ruzie proberen nog één keer samen op te treden. Van Duin: “Komische en ontroerende noten, de lach en de traan liggen er naast elkaar.”

Van Duin is ‘nieuwe oogst’ in toneelland. Na 50 jaar in het lachvak staat dé volkskomiek van Nederland voor het eerst van zijn leven in een heuse tragikomedie, een well-made comedy, nota bene als tegenspeler van Kees Hulst (Louis), die zich met de Louis d’Or 2010 op zak een van de beste acteurs van Nederland mag noemen. “Klopt,” zegt André van Duin.“Het is allemaal werkelijk een openbaring. En de critici vinden het ook allemaal prachtig.”

Jaap Aap, Willempie, Jan Wijdbeens, Dik Voormekaar, Ome Joop, Flip Fluitketel, Ep Oorklep, Meneer De Bok, Piet Konijn. De lijst is lang. Typetjes ten beste geven, de lolbroek uithangen en de underdog spelen: dat is André van Duin ten voeten uit. Vooraf was de grote vraag vooral of de revue-artiest Van Duin zich staande kon houden: kon hij dat wel, acteren?

Zeker, hij bezit een feilloze en fenomenale komische timing, maar zou hij ook de tragiek van Neil Simons Willie geloofwaardig voor het voetlicht kunnen krijgen? Nee, André moest zich als acteur echt nog bewijzen. Van Duin: “Ik dacht zelf ook eerst: waar begin ik toch aan? Ik moest overgehaald worden om dit te doen: Joop van den Ende, Jeroen Krabbé en nog anderen zeiden in koor dat ik het móest doen. Maar ik twijfelde, want eigenlijk kun je alleen maar op je bek gaan. En: zou ik het eigenlijk wel leuk vinden om te doen? Achteraf kan ik zeggen dat ik het toneelpodium geweldig vind. Maar wel heel anders dan de revue. Improviseren kan niet. Als het even niet lekker loopt kun je het niet oplossen met een grap. Er wordt in dit stuk weleens vijf minuten achtereen níet gelachen; in de revue betekent zoiets de grootste paniek natuurlijk. Maar wees niet bang, er valt in dit stuk veel te lachen hoor.”

Wennen moest hij ook aan de aanwezigheid van een regisseur. “ In de revue deden we het altijd zonder. Nu zei Gijs de Lange: doe dit eens zo en zo. Waarom niet zo en zo?, vroeg ik dan. Maar steeds bleek wat hij zei toch beter te werken. Daar moest ik aan wennen: ik speel in dienst van een stuk. Dat werkt anders.”

Neil Simon, The King of Comedy, is na Shakespeare de meest gespeelde toneelschrijver. Van hem liepen ooit maandenlang vier stukken tegelijk op Broadway. Veel groten uit de artiestenwereld hebben The Sunshine Boys op hun naam: Walter Matthau en George Burns in de verfilming uit 1975, en Danny DeVito, in 2012 op West End. In Nederland waagden Johnny Kraaijkamp en Eric van der Donk zich er in 1993 aan, en Mini & Maxi in 2006. “Een evergreen”, zegt Van Duin. “Ik had het eerder gezien in Londen, Brussel, Parijs. Maar het wordt ook veel in het amateurcircuit gespeeld.”

The Sunshine Boys draait om Willie en Louis. Zij waren ooit koningen op het variétépodium. Nu, tien jaar later, pogen ze voor één keer samen terug te keren in een grote televisieshow. Maar destijds zijn ze in onmin uit elkaar gegaan, en hebben elkaar jaren niet gesproken. Naast een klinkende komedie is The Sunshine Boys ook een ontroerend stuk over eenzaamheid en vriendschap.Het stuk is op mijn lijf geschreven”, zegt Van Duin. “Zo’n man die thuis zit te mokken, daar kan ik wat mee. Zo’n chagrijn spelen is wel heel erg leuk.”

‘Van Duin overtreft zichzelf’ (★ ★ ★ ★ ★ NRC Handelsblad), ‘Van Duin schittert’ (★ ★ ★ ★ AD), ‘Vrijwel iedere grap is raak’ (★ ★ ★ ★ De Telegraaf), ‘De frisheid, spitsheid en de souplesse in zijn bewerking zijn de grote verrassing’(★★★★☆ de Volkskrant).

The Sunshine Boys met André van Duin, Kees Hulst, Ferdi Stofmeel, Marie Louise Stheins en Anna Jongenis is van vrijdag 23 tot en met zondag 25 september 2016 te zien in de Koninklijke Schouwburg. Meer informatie: ks.nl. Telefonisch reserveren: 0900-3456789.