Cultuuradvies slaat gaten in Haags cultuuraanbod

Advies van commissie Meerjarenbleidsplan 2021-2024

Geen Crossing Border-festival meer, twee wijktheaters weg, theater Branoul en museum Bredius dicht, DeDDDD, Lonneke van Leth Dans en Zuiderparktheater koudgesteld, én geen monumentale kunst meer in de Electriciteitsfabriek.

Dat werd vorige week vrijdag 24 april bekendgemaakt op een perspresentatie. Commissievoorzitter Leertouwer: ‘Op weg naar de kunst van het mogelijke.’

Door: Eric Korsten

Althans: als het voorstel ‘Kracht en Kwetsbaarheid’ van de Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2021-2024 integraal door college en raad wordt overgenomen. De commissie stelde op verzoek van cultuurwethouder Van Asten (D66) een 450 (!) pagina’s tellend rapport op over de verdeling van grofweg 56 miljoen aan jaarlijks beschikbare kunstsubsidies voor Haagse kunstinstellingen. Resultaat: bijna 20 instellingen dreigen kopje onder te gaan, veelal middelgrote en middelkleine instellingen.

De commissie mocht 56 miljoen uitstrooien over een totaal van 103 aanvragers, die samen voor € 15,3 miljoen méér hebben aangevraagd dan beschikbaar is. Onder de aanvragende instellingen waren liefst 33 nieuwkomers; vijftig van hen maken deel uit van het bestaande ‘Kunstenplan’. De adviescommissie besloot uiteindelijk positief over 57 aanvragende instellingen, ergo zeven ‘binnenkomers’. Voor liefst twintig Haagse culturele instellingen dreigt vanaf 2021 de geldkraan dicht te gaan met, als wellicht meest in het oog springende, het Crossing Border Festival – dat nu best eens naar pak ‘m beet Utrecht zou kunnen beslissen te verkassen.

Vooraf werd een veldslag gevreesd – en ja, daar is het op uitgelopen ook. Commissievoorzitter Leertouwer: “De vorige ronde verdween Toneelgroep De Appel. Opgeteld is het bedrag dat we dit keer aan hervorming voorstellen even groot, alleen is de pijn nu verdeeld over veel meer instellingen. We moeten op zoek naar de kunst van het mogelijke, dat is al heel lang onze opdracht. Komt het goed? Daar ben ik helemaal niet zeker van.”

Scherpe keuzes, maar toch ook nog de kaasschaaf eroverheen, dat tekent de nood waar de adviescommissie zich voor gesteld zag. Leertouwer: “Dat is wat geen enkele commissie wil horen natuurlijk, maar de constatering klopt.” Ook de instellingen die inhoudelijk positief werden bejegend, bleven in termen van toegeschoven euro’s vaak gelijkstaan, of kregen een plakje minder. “De gemeente heeft bij een vrijwel gelijkblijvende cultuurbegroting wel de ambitie uitgesproken om tot een culturele sector te komen met een gezonde bedrijfsvoering en ‘fair pay’, eerlijke loonbetaling, maar stelde daarvoor nauwelijks extra middelen beschikbaar.”

De extra kosten daarvan kunnen niet eenzijdig bij de kunstensector neergelegd worden, zo is de commissie het met belangenorganisatie Kunsten ’92 eens. Ze bepleit in ‘Kracht en Kwetsbaarheid’ daarom ruimhartiger steun. “Het is voor de Commissie duidelijk dat anders haar hele advies is gebouwd op drijfzand.”

In veruit de meeste gevallen is de onafhankelijke en externe ad hoc samengestelde commissie zeer te spreken over het bereikte artistieke peil van de aanvragers, zelfs ook dat van de negatief beoordeelde. In de beoordeling liep het echter vaak spaak op thema’s als bedrijfsvoering, diversiteit en / of inclusie.

‘Grootverbruikers’ in de stad worden gespaard, zijn ‘too big to fail’. Maar zij kregen, buiten de ‘Amare-instellingen’, er nauwelijks een centje bij – hoewel ze volgens de commissie de voorbije jaren uitstekend werk op de grasmat hebben gelegd. Het gelag en de pijn zit ‘m zo vooral bij de middelgrote instellingen, vooral in de dans en de klassieke muziek, waar traditioneel de klappen vallen ten faveure van broodnodige ‘vernieuwing’. Met name klassieke muziek en de dans zijn in dat verband kinderen van de rekening.

En dat terwijl het de commissie juist was opgevallen dat het Den Haag in diverse kunstsectoren juist aan instellingen van het middenformaat ontbreekt. Dat ‘middenveld’ – nu al niet bijster breed – verdwijnt nu bij bosjes. Dat is zorgelijk, ook omdat het voor een gezond kunstklimaat nodig is als contragewicht te dienen tegenover de grote jongens. Leertouwer: “Instellingen als Het Nationale Theater, Kunstmuseum Den Haag, NDT, PAARD en ook het Residentie Orkest nemen in hun sector een dominante positie in. Ze doen dat uitstekend, maar dit roept bij de commissie wel de vraag op of er een evenwicht is in de stad.”

Den Haag wordt gezien, klopt zichzelf graag op de borst als ‘tweede cultuurstad van het land. “Die ambitie is geen doel op zichzelf,” vindt Leertouwer. “Ik zou eerder kijken naar wat uniek is in deze stad, en voor deze stad, en dat iedereen een stem heeft.”

Amare
De ingebruikname van ‘cultuurpaleis’ Amare aan het Spuiplein is de grote trofee die de komende Kunstenplanperiode wordt uitgereikt. De commissie signaleert echter dat er, na jaren van onderling gesteggel nog steeds niet productief (genoeg) wordt samengewerkt. “Het wordt tijd voor een goed gesprek,” zo vatte cultuurwethouder van Asten op de presentatie de situatie samen.

Daar komt bij dat voordeurdelers Nederlands Dans Theater, Residentie Orkest en theaterorganisatie Amare ieder afzonderlijk méér zeggen nodig te hebben – en dat van de commissie op voorhand ook gekregen hebben. Eigenlijk is dat ‘extraatje’ een uitvloeisel van huurafspraken, noem het een restant, die al in 2012 werden gemaakt. Maar dat advies gaat evenwel ten koste van de andere Haagse kunstinstellingen – en dat terwijl cultuurwethouder Van Asten het op de loer liggende exploitatietekort van het cultuurpaleis met € 2,7 miljoen onlangs al heeft bijgepast. Maar een cultuurpaleis op halve kracht is natuurlijk ook niet wat je wenst.

Cultuurankers
Twee van de acht Cultuurankers, het stelsel van wijktheaters in de stad, kunnen de toets der kritiek van de commissie niet doorstaan, te weten Muzee Scheveningen en het Diamant Theater. Van Asten: “Dit had ik even niet voorzien. Ik wil zoek naar een oplossing. Hoe die eruit ziet? Dat weet ik nu nog niet,” waarmee hij expliciet aangeeft dat hij dit onderdeel van het advies niet gaat opvolgen.

De commissie zet Van Asten voor het blok, lijkt uit te zijn op een ‘gelijkrichter’, temeer daar de Ankers onderling van ongelijk soortelijk gewicht zijn. Van hen kunnen Theater en Filmhuis Dakota, Laaktheater, Theater De Nieuwe Regentes, Theater De Vaillant en de bibliotheken Leidschenveen en Loosduinen ondertussen met meer financiële armslag vooruitkijken. Samen krijgen de Cultuurankers er per saldo € 350.000 bij. “Voor de Cultuurankers is het dus een uitkomst die gemengde gevoelens oproept,” laat Vaillant-directeur Harrie van de Louw desgevraagd namens de Cultuurankers weten.

Museumkwartier
Of het concept van het Museumkwartier, de gewenste uiterlijke concentratie van musea rond de Hofvijver, er gaat komen blijft ongewis. Museum Bredius (‘verouderde dynamiek’) moet dicht of bij voorkeur ‘aansluiten bij het Haags Historisch Museum’. Museum Escher in het Paleis moet ondertussen met minder geld toe, hoewel verhuizing naar de voormalige Amerikaanse ambassade nog altijd een optie is. Kunstforum (voorheen West) is op nul groei gesteld, terwijl zij sinds dik een jaar juist bezit heeft genomen van diezelfde ambassade.

Eerste reacties
“Van de twaalf aanvragen door musea zijn er zes positief beoordeeld,” constateert Bas van Nooten, voorzitter van de Haagse Musea. “Bredius dicht? Dan weet je niet waar je het over hebt. Karaktermoord. En het Oranjehotel, zo belangrijk, valt ook buiten de boot. Wat het Museumkwartier betreft moet Den Haag nu eindelijk eens stelling durven nemen.”

Arjen Lakerveld, voorzitter van het Directieoverleg Podiumkunsten Den Haag: “Het advies komt bovenop ‘Covid-19’. Met theaters die straks misschien voor maximaal een kwart gevuld mogen zijn, wordt overleven lastig. We zijn met de gemeente in gesprek over een duurzame oplossing, steken de koppen bij elkaar. We moeten er gezamenlijk uitkomen, met het advies in de andere hand.”

“Bizar en buitengewoon kwalijk,” analyseert Michel Behre, directeur van Crossing Border Festival. Samenwerken met Winternachten? Hoe dan? We zijn totaal verschillenden hebben net als Winternachten tal van partners in de stad. Wat ik kwalijk vind is dat er geen expert in de commissie is op het gebied van literatuur noch popmuziek. Dat wreekt zich. Ondertussen krijgen we wel steun van het Letterenfonds. De merkwaardige situatie kan ontstaan dat we straks landelijk wel steun krijgen en lokaal niet. Dan trekt het Letterenfonds zich terug – en laat Den Haag tonnen liggen.”

Corona
Natuurlijk is er nagedacht over uitstel van het Meerjarenbeleidsplan, zo geven Leertouwer en Van Asten afzonderlijk van elkaar aan. Leertouwer: “Maar uitstel is niet wenselijk. De sector is toe aan duidelijkheid. En hoelang moet dat uitstel dan duren?” Van Asten: “Maar tot welk gevolg leidt uitstel? Sommige instellingen komen nu al niet uit. En juist de instellingen die goed werk leveren wil je kunnen belonen.”

De commissie benadrukt dat zij er zich zeer van bewust is dat haar advies naar buiten komt in een periode waarin de samenleving ernstig is verstoord door de coronacrisis. Extra ondersteuning en specifieke aanvullende maatregelen acht zij nodig om de culturele sector te helpen de gevolgen van de coronacrisis het hoofd te bieden.

De vlucht naar voren zoals de Adviescommissie daarmee neemt is terecht en voor de sector hard nodig. De vraag is echter zeer of dat er onder het huidige gesternte van kan komen. Daar komt bij dat in de aankomende anderhalvemetersamenleving de exploitatie van vele instellingen en met name theaters bijkans onmogelijk wordt, terwijl die situatie anderzijds nog wel een jaar kan aanhouden. Het is eerder omgekeerd: wellicht wordt de kustensector straks gevraagd zelf een offer te brengen, krijgt het anders gezegd: een generieke ‘solidariteitskorting ‘ opgelegd. Zeker is dat niets zeker is.

Vervolg
In juni doet het Haagse college aan de gemeenteraad een voorstel op basis van het advies. Dat voorstel wordt 8 september in de raad besproken. Een maand later, 8 oktober, stelt de gemeenteraad het definitieve plan vast.

Instellingen die zijn afgewezen kunnen een beroep doen op de ‘projectenpot’. Dat wordt dan een overlevingstocht omdat niet alleen zij maar ook nog tal van anderen daar een beroep op doen. Ook kunnen die culturele instellingen nog beroep en bezwaar aantekenen.

kader
Een aantal instellingen in Den Haag heeft geen aanvraag ingediend, doorgaans instellingen van nationaal belang, zoals onder ander het Mauritshuis. Ook particulier gefinancierde musea zijn buiten beschouwing gebleven, bijvoorbeeld het Literatuurmuseum, museum Beelden aan Zee en Panorama Mesdag.

Overigens is ook landelijk een Kunstenplan in de maak. Een aantal Haagse instellingen krijgt én vanuit Den Haag én vanuit het landelijke Kunstenplan geld, bijvoorbeeld Het Nationale Theater, Nederlands Dans Theater, Residentie Orkest en Korzo theater. Die veldslag krijgt de komende maanden zijn beslag.

SECTOREN
Theater
Het Nationale Theater (HNT) kan bogen op prachtige rapportcijfers én krijgt een pluim, al komt er uiteindelijk geen cent bij (€ 9.325,391). De commissie beziet de dominantie van Het Nationale Theater met enige scepsis. “Er is over het geheel bezien geen sprake van een vitaal theaterklimaat (…) HNT krijgt heeft ongewenst een monopoliepositie in handen die het zelf niet per se ambieert.” Diligentia/PePijn blijft stationair op € 837.131, net als Firma MES op € 189.791. Ondertussen moeten Literair Theater Branoul, het Zuiderparktheater, en het extreem beeldend geluidstheater van Dégradé het hoofd buigen. STET, dat ijvert voor Engelstalig toneel in de stad, wordt afgeserveerd.  Het Haags Theaterhuis is een verrassende nieuwe loot aan het Meerjarenbeleidsplan. De instelling kan jaarlijks € 90.000 tegemoet zien.

Pop, jazz, urban
PAARD is, als dominante factor, een ‘gelijkblijver’ (€ 1.413.000) ofschoon het kan bogen op een prima beoordeling. Een nieuwe ‘middenzaal’ door PAARD wordt door de commissie toegejuicht. Op festivalgebied springen Rewire eruit (€ 300.000) en Grauzone (€ 61.300). De commissie spreekt verder over een ‘verzwakt jazzklimaat’: “Opvallend is dat de reputatie van Den Haag als ‘jazzstad’ beperkt tot uiting komt in het stedelijke muziekaanbod en ook in de hoeveelheid aanvragers op dit gebied” – al kent het de aanvraag van Tonality (Rembrandt Frerichs en Tony Overwater) niet toe. Concertorganisator ProJazz wordt de komende jaren wel toegerust, met € 94.500.

De representatie van hiphopcultuur staat volgens de Commissie nog in de kinderschoenen. Stichting Aight is op dat gebied de enige volwaardige aanbieder. “Dit maakt haar positie bij voorbaat uniek, maar geeft tegelijkertijd aan dat er in Den Haag voor dit genre nog veel te winnen is.” Aight kan per 2021 jaarlijks € 180.000 verwachten, minder dan voorheen. De undergroundcultuur wordt met PIP ( € 190.000) bediend. Popmuziekcentrum Musicon krijgt straks jaarlijks € 260.000 toegeschoven.

Klassieke, oude en nieuwe muziek
Op het terrein van met name de kamermuziek worden harde noten gekraakt. De rijke ensemblecultuur wordt flink aangepakt: Ciconia Consort, Classical Encounters (voorheen Internationaal Kamermuziekfestival DH), Loos, Matangi Kwartet en het Prinses Christina Concours krijgen niets meer als het aan de commissie ligt. Festival Classique moet interen met een halve ton, Festival Dag in de Branding moet 20 mille inleveren (€ 182.000), Ensemble Klang mag door (€ 105.000) evenals Slagwerk Den Haag (€ 132.000); Modelo 62 krijgt nul, net als de New Dutch Academy. New European Ensemble blijft gelijk (€ 83.429).

Dominerende muziekuitvoerende instelling is het Residentie Orkest. Dat krijgt een pluim, én met het oog op Amare (zie ook elders) en met enige pijn in het commissiehart een bescheiden verhoging tot ‘slechts’ € 4.574.949 in het vooruitzicht gesteld. Grote winnaar is OPERA2DAY. De Haagse instelling wordt veel lof toegezwaaid en kan met € 430.000 rekenen op dik anderhalve ton méér dan het tot nu van Den Haag toe had.

Dans
Ook op dansgebied worden vele nodige noodlottige bewegingen ingezet. Als Dansstad mag Lonneke van Leth Dans omzien naar een andere financieringsbron, evenals Meyer Chaffaud en De Dutch Don’t Dance Divison. Kalpanarts schuift een bescheiden stukje op in de pikorde opschuiven tot jaarlijks € 110.00. Korzo krijgt een anjer in het revers maar blijft financieel gelijkstaan op het door haar gevraagde € 1.750.00.

Nederlands Dans Theater is hier de kolos. Het ontmoet applaus maar krijgt ook kritiek toegeworpen, met name op het gebied van diversiteit en de invulling van de programmering voor Amare. Het recente vertrekt van LigthfootLeon bij NDT, met medeneming van hun repertoire, kan NDT op landelijk niveau later nog zwaar vallen. NDT krijgt in Den Haag niettemin drie ton extra in de schoot geworpen: € 2.656.637. Holland Dance festival blijft steken op € 581.924. OFF Projects is de ‘new kid on the block’. Het initiatief rond Amos Ben-Tal is goed voor € 50.000.

Film
Filmhuis Den Haag is op dit gebied overheersend. Maar de enorme waardering van de commissie ten spijt krijgt het dertigduizend euro minder (€ 937.791). Filmfestival Movies That Matter blijft vrijwel gelijkstaan op € 189.046.

Letteren en debat
Zoals gezegd: Crossing Border Festival moet het veld ruimen. Het wordt met name verweten dat het haar artistiek-inhoudelijke missie niet goed op papier heeft weten te vangen. Writers Unlimited (€ 250.000) krijgt daarentegen ruim baan. De twee festivals zitten elkaar artistiek in de weg en staan volgens de commissie voortdurend met de rug naar elkaar toe ondanks eerdere oproepen, en ook zijn ze in een te dicht tijdvak opeenvolgend tijdvak geprogrammeerd. De commissie zag zich daarom genoodzaakt te kiezen.

Met Boekids heeft Den Haag een literair jeugdfestival. Het festival wordt gevraagd om met twintigduizend euro in te teren tot € 60.000. Met € 75.000 krijgt Huis van Gedichten er dertigduizend euro bij. Debutant Story Academy mag de vlag uithangen met liefst € 275.000.

Voorts krijgt geen van de partijen die had ingezet op een stedelijke debatfunctie groen licht. “De Commissie moet helaas concluderen dat deze in geen van de 35 aanvragen overtuigend is neergezet. De Commissie mist een gezamenlijke benadering en een sectorbreed gedragen plan.”

Musea en erfgoed
De musea in Den Haag zijn verantwoordelijk voor het grootste aantal cultuurbezoeken in de stad, waarbij met name de kunstmusea (inter)nationaal publiek trekken. De commissie: “Den Haag kent een gevarieerd museumlandschap. Daarmee vindt de Commissie de museumsector in belangrijke mate bepalend voor het imago van Den Haag als cultuurstad.”

Grote spelers in de stad zijn Kunstmuseum Den Haag, Haags Historisch Museum en Museon. Kunstmuseum Den Haag, inclusief GEM en Fotomuseum wordt geloofd maar moet het ondertussen doen met wat het al kreeg (€ 10.644.140). Het Haags Historisch krijgt € 1.892.000. Dat moet volgens de commissie Museum Bredius (‘verouderde dynamiek’) gaan beheren. Andere musea, zoals Mauritshuis, Mesdag Collectie, Panorama Mesdag, Beelden aan Zee en Omniversum zijn te bestempelen als rijksgesubsidieerd dan wel als particulier initiatief – en vallen daardoor buiten het bestek van het Haagse Meerjarenbeleidsplan.

Beeldende kunst
De Commissie ziet Den Haag als een bruisende gemeenschap van kleine beeldende kunstpodia, vaak geleid door kunstenaars en die informeel met elkaar verbonden zijn. Het totaal van dertien beoordeelde beeldende kunstinstellingen kent zeven nieuwe aanvragers. Dit is het hoogste aantal ten opzichte van de andere sectoren. De commissie wijst op de bedrijfsvoering van deze instellingen, die vaak op een ondergrens hun werk moeten doen.

Kunstforum (voorheen West) krijgt er met € 244.114 eigenlijk per saldo niets bij – en de commissie wijst er daarbij pijnlijk op dat de toekomstige huisvesting een probleemdossier kan worden.

Kunstruimte Nest boekt een halve ton winst tot € 162.000. Ook 1646 kan vier jaar door (€ 160.000). Stroom DH blijft op nul. De Grafische Werkplaats krijgt er dertigduizend euro bij (€ 81.726) Billytown zit en blijft in de wachtkamer, net als Heden en The Grey Space in the Middle. Als nieuweling mag iii voortaan € 65.500 toucheren.

De grootste veer die de sector moet laten is de Electriciteitsfabriek. De monumentale kunst die daar mogelijk is, wordt door de commissie als onvoldoende beoordeeld omdat ‘een artistiek-inhoudelijke visie’ ontbreekt.

Cultuureducatie en cultuuronderwijs
De commissie ziet een ‘stevige en sterke infrastructuur’ in Den Haag. Grootste knelpunt volgens haar is de afstemming en samenwerking tussen aanbieders op dit vlak. Ze prijst de instellingen Art-S-Cool, ( € 180.000, da’s € 75.000 meer dan nu) De Betovering, internationaal kunstfestival voor de jeugd (+ € 60.000 tot € 172.000) en nieuwkomer theaterschool Haags Theaterhuis (€ 90.000). Theaterschool Rabarber moet juist € 75.000 inleveren (€ 502.000). Topaze, ‘creatieve werkplaats in Transvaal’, wordt geprezen als bindmiddel tussen sociale groepen, en mag voortaan € 40.000 tegemoet zien.

Koepelorganisatie CultuurSchakel, educatief centrum voor school en vrije tijd, krijgt lovende woorden maar wordt ondertussen als rupsje Nooitgenoeg  gekwalificeerd. In pecunia gemeten wordt de instelling teruggefloten van € 3.422.335 naar € 2.123.994.

Ook de Cultuurankers spelen een rol in educatie. Zie daarover de eerdere opmerkingen hierboven.

Cultuurbeoefening in de vrije tijd
De commissie onderstreept het belang. Ze adviseert de middelen die daar nu op worden ingezet, te behouden. Dat heeft betrekking op bijvoorbeeld de regeling Haagse Amateurkunst, Ooievaarspas en Stichting Leergeld Den Haag, en het ‘snelloket’ Geld voor je kunst! Voorts verwacht de commissie veel van ‘combinatiefunctionarissen’ die bij de Cultuurankers moeten worden geposteerd.

Kunstzinnige vorming wordt van groot belang geacht, dit ‘vrijetijdsaanbod moet aan de markt worden overgelaten’.

OVERZICHT
Nieuw bloed:
Grauzone, Het Haags Theaterhuis, iii, OFF Projects, Page Not Found, Story Academy, Topaze.

Afvallers t.o.v. 2017-2020: Crossing Border, Ciconia Consort, Classical Encounters, Culture Clash 4U, De Dutch Don’t Dance Division, Diamant theater, Electriciteitsfabriek, Heden, Het Popdistrict, Lonneke van Leth Dans, LOOS, Matangi Kwartet, Meyer-Chaffaud, Museum Bredius, Muzee Scheveningen, Prinses Christina Concours, STET, Theater Branoul, TodaysArt, Trespassers W. Zuiderparktheater.

Gelijkblijvers t.o.v. 2020: CultuurSchakel, Filmhuis Den Haag, Firma MES, Het Nationale Theater, Holland Dance Festival, KOO, Korzo theater, Kunstforum/West , Kunstmuseum Den Haag, Movies That Matter, New European Ensemble, PAARD, Stroom DH, Theaters Diligentia & PePijn.

Winnaars (meer euri erbij):
Amare, Art-S-Cool, De Betovering, Bibliotheek Leidschenveen (Cultuuranker), Bibliotheek Loosduinen (Cultuuranker), Nederlands Dans Theater, Ensemble Klang, Grafische Werkplaats, Haags Historisch Museum, Huis van Gedichten, Kalpanarts, Laaktheater, Museon, Musicon, Nest, Opera2Day, PIP, ProJazz, Rewire, Residentie Orkest, Slagwerk Den Haag, Theater De Vaillant, Theater en Filmhuis Dakota, Theater De Nieuwe Regentes, Writers Unlimited.

Afgewezen / niet toegekend:
O.a. Another Kind of Blue, Billytown, Bureau Dégradé, Culture Unlimited, Ensemble Modelo 62, Heden, Herinneringscentrum Oranjehotel, Humanity House, Kwekers in de Kunst, Muziektheater Briza, New Dutch Academy, Prins27, Regentenkamer, The Grey Space in the Middle, Theatergroep Drang, Tonality.

Advertentie

‘Je zou een soort Marshallplan voor cultuur wensen’

Kunstenplan – Musea en erfgoed

Vooralsnog publiceert, geheel volgens plan,de komende week een Adviescommissie haar visie op de inrichting van het kunstenleven in de stad voor de periode 2021-2024. Den Haag Centraal stelt tot dat moment steeds een genre centraal.

Deze week: musea en erfgoedinstellingen. Met Peter de Haan (Museon) en Jeroen van de Wiel (Muzee Scheveningen).

We leven niet in een tijdperk van verandering, maar een verandering van tijdperken. Ogenblikkelijk sluit Van de Wiel zich aan bij de woorden van zijn museumcollega Peter de Haan die, nog voordat het gesprek goed en wel van start is, pontificaal op tafel legt dat het op stapel staande Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2021-2024, het huidige gesternte indachtig, wat hem betreft uitstel mag vinden.

Hij somt op: “In het post-coronatijdperk moeten we eerst echt álles opnieuw gaan uitvinden, misschien is wel een kalenderjaar nodig om op adem te komen. Het is intussen niet ondenkbaar dat kunstinstellingen het haasje worden. Er ontstaat dus een nieuwe situatie. En kunnen we na ‘corona’ nog wel waarmaken wat drie maanden geleden op papier is gezet? En is dat anno nu nog net zo relevant?”

Van de Wiel: “De wereld ziet er opeens fundamenteel anders uit. Je zou een soort Marshallplan voor cultuur wensen. Het is nu beter om instellingen rust te gunnen, al houdt de gemeente juist fel vast aan de gegeven publicatiedatum. Laat de gemeente haar energie eerst aanwenden voor lijfsbehoud van instellingen die nu dreigen om te vallen. Uitstel zou ik een wijs besluit vinden.” De Haan: “Nog altijd is er geen afdoende steunpakket voor de cultuursector.”

Terug naar de tekentafel. Want tot het – wie weet – zover komt, gelden de alreeds geslagen piketpaaltjes. “Het gaat voor Museon om aanscherping van wat we alreeds doen,” schetst De Haan de plannen voor de komende vier jaar. “Waar Nemo Amsterdam zich richt op techniek en technologie en Naturalis Leiden op biodiversiteit, is Museon het landelijke publieksinstituut voor duurzaamheid. In essentie zijn we een ‘science’ museum, ontstaan uit een educatief en avontuurlijk centrum voor het zoeken naar oplossingen. We geven bezoekers en bedrijven ‘tools’ in handen om zelf bij te dragen. Zo willen we onze maatschappelijk-inhoudelijke positie verder verdiepen, maar ook door samenwerking met het wetenschapsveld, waaronder de Haagse Hogeschool en het Delftse. Het samengaan met het aanpalende Omniversum is ook een optie.”

Van Muzee-kant wijst Van de Wiel op de spagaat om én erfgoedmuseum te zijn én een van acht Cultuurankers, het stelsel van wijktheaters in de stad.

Hij: “We willen ons doorontwikkelen tot ‘programmahuis’, een plek waar al onze functies samenkomen, van museum tot cultuuranker, en van participatie tot educatie. Projecten moeten daar gelijktijdig naar verwijzen, het moet niet zo zijn dat de ene functie dicteert wat de andere moet doen. Verder is sinds 2006 de tentoonstellingsopstelling ongewijzigd. Daar willen we eindelijk wat aan gaan doen.”

Hoepels
Het heet dan wel ‘Kunstenplan’, zegt De Haan, ‘maar landelijk bestaat dat voor 15% uit collecties van kunstmusea en erfgoedinstellingen’. Hij kwalificeert Museon, net als het Haags Historisch Museum, nadrukkelijk als ‘andersoortig’. “In ons geval is dat een collectie rond antropologie, natuurlijke historie, biologie, aardrijkskunde, geschiedenis en techniek. Het is als samenleving belangrijk dat we zulke collecties bijeenhouden. Die van ons is zo omvangrijk dat we rond vrijwel ieder denkbaar thema items kunnen leveren.”

Van de Wiel maakt gewag van de vele randvoorwaarden waar iedere vier jaar bij het doen van een aanvraag moet worden voldaan: “Steeds worden we geacht door weer nieuwe brandende hoepels te springen, tegenwoordig diversiteit, inclusie, ‘fair pay’ en ‘fair practice’. Ondertussen zijn de hoepels uit voorbije jaren gebleven.”

Toch, zo werpt De Haan tegen, heeft het Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur ook iets van ‘gelijke monniken, gelijke kappen’. “Er is geen betere systematiek, heb nooit en nergens iets beters gezien.” Van de Wiel: “Zonder richtlijnen zou het inderdaad op rodeo kunnen uitdraaien.” De Haan: “Sommige landen stellen een intendant aan, een ‘goeroe’ die eens in de zoveel tijd zijn licht laat schijnen. Maar dat past niet erg bij de cultuurmaatschappelijke verhoudingen in Nederland.”

Tweede museumstad
De Haan, ingezetene van de stad Utrecht, roemt het museale landschap van Den Haag. “De tweede museumstad van Nederland, zo werd mij meteen na mijn aantreden her en der ingefluisterd. Dat vind ik dan een goed bewaard geheim. Die voorhoedepositie zou meer uitgebaat kunnen worden maar mist scherpte door de marketingfocus op thema’s als stad van strand, stad van recht en vrede, alsmede de aanwezigheid van Binnenhof en koningshuis. Alleen al in de geografische driehoek van Museon, Kunstmuseum, Omniversum, Fotomuseum en GEM trekken we jaarlijks een miljoen bezoekers. Weten we dat wel genoeg?”

Hij wijst op een mogelijk toekomstige overeenkomst tussen muziekcentrum TivoliVredenburg in Utrecht en het in aanbouw zijnde theater Amare op het Spuiplein: “Na een lange, lastige aanloopperiode is de nieuwbouw aldaar een groot succes gebleken. Het Amare van straks is dubbel zo groot, wel zeven voetbalvelden op elkaar gestapeld! Je zou met Amare als vliegwiel de profilering en de marketing van Den Haag als stad van cultuur moeten willen optrekken.”

Fair pay
Het Museon betaalt de staf uit naar CAO-normen, zegt De Haan. “Maar de pijn zit ‘m in de honorering van freelancers, zoals onze docenten en zaalwachten, onder meer als gevolg van het feit dat het subsidiebedrag niet wordt geïndexeerd, daardoor lopen we structureel een procent of vijf mis.”

Van de Wiel: “Dik 80 vrijwilligers, 1000 donateurs en een vriendenvereniging steunen ons. Ik heb geen last van een ‘Calimero-effect’, want met slechts 6 ½ fte in een vaste staf zijn we samen goed voor jaarlijks zo’n 400 activiteiten en 40.000 bezoekers – al kraakt het intern dan ook af en toe. Ik vind het bewonderenswaardig dat het kleine Muzee het gelukt is te aarden.”

Veldslag
Hij beziet ondertussen het grotere plaatje: “Er is in Den Haag voor de komende Kunstenplanperiode voor pakweg 15 miljoen euro méér aangevraagd.” De Haan: “Landelijk én in Den Haag kan dat neerkomen op een veldslag, alzeker omdat aan vernieuwing groot belang wordt gehecht. Anderzijds zie je zelden dat gevestigde instellingen worden gewipt.” Er wordt, ziet hij, in Den Haag minder gestuurd op artistiek-inhoudelijke gronden dan op werkwijze en maatschappelijke thema’s, zoals inclusie, diversiteit en ‘fair practice’.” Voor de Adviescommissie van Den Haag is het daardoor lastig manoeuvreren, zo voorziet hij. Hij vreest de kaasschaafmethode, iedereen een beetje inleveren. “Maak liever scherpe keuzes,” is zijn devies.

Maar als dat ten koste gaat van de Cultuurankers, waaronder Muzee, dan zou De Haan dat aan het hart gaan. “Dat concept is uniek in Nederland.” Van de Wiel reageert: “In de richtlijn van de wethouder staat zwart op wit dat de Cultuurankers een aanwinst zijn voor de stad, en het concept is niet voor niets landelijk ten voorbeeld gesteld. Ik zou verdrietig zijn als zo’n duidelijke stellingname niet tot meer middelen zou leiden.” Hij hoopt dat de commissie een harde keuze vermijdt tussen alleen groot of alleen klein. “Want de mix is belangrijk, net als geografische spreiding van het aanbod over de stad, precies zoals dat in de vorm van Cultuurankers gestalte krijgt”.

Een leven lang heeft Van de Wiel de kunst en cultuur in Den Haag van nabij gevolgd, onder meer als directeur van PAARD. “Het is ongelooflijk om te merken dat in 20 jaar de binnenstad van Den Haag is gaan bruisen met terrasjes en buitenfestivals. En ook hier op Scheveningen valt altijd veel te beleven.” Om de hoek van Muzee is hij geboren, vertelt hij. “In het gerestaureerde oud-schoolgebouw uit 1877 waar Muzee sinds 2006 zetelt, heeft mijn vader nog zijn middenstandsdiploma gehaald.”

kader
Musea en erfgoed in Den Haag
Den Haag heeft een sterk museumprofiel met rijksgesubsidieerde musea als Mauritshuis / Gevangenpoort, de Mesdag Collectie (in beheer bij Van Gogh Museum) en Meermanno | Huis van het Boek tot particulier in stand gehouden musea als Panorama Mesdag en Beelden aan Zee.

In de gemeentelijk musea van Den Haag zijn collecties en tentoonstellingen bijeengebracht op gebied van kunst, historie, wetenschap en techniek. Gemeentelijke collecties zijn die van museum Bredius, Kunstmuseum Den Haag (inclusief Fotomuseum en GEM voor actuele kunst), Haags Historisch Museum, Escher in het Paleis en Museon. Muzee beheert een collectie over de Scheveningse cultuurgeschiedenis en het Loosduins museum over de lokale tuinbouwgeschiedenis.

Vanuit het gemeentelijke cultuurbudget wordt ook de muziekverzameling van het Nederlands Muziek Instituut betaald, in beheer bij het Haags Gemeentearchief (HGA). Kunst in de openbare ruimte wordt deels door Stroom en deels door de gemeente beheerd. De Historische Informatie Punten (HIP) in de bibliotheken bieden informatie over eigen buurt en stad.

kader
Museon
Het Museon (‘museum’ en ‘onderwijs’) is er voor maatschappij, cultuur en wetenschap. De oprichting in 1904 was een initiatief van de Haagse krantenbaas Frits van Paasschen, pleitbezorger van ‘aanschouwelijk onderwijs’. Hij wilde kinderen de wereld late ontdekken. In het Museon van nu leren jong en oud door te kijken, te luisteren, te lezen en vooral door zelf te doen. Het accent ligt op thema’s als voedsel, water, energie en culturele identiteit. Momenteel loopt als enige in Nederland ‘One Planet’, een expositie over dezeventien Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de VN.

Vaste subsidie 2019: € 4.685.000
Aangevraagd jaarlijks subsidiebedrag: € 5.113.200
Omvang organisatie: 48 fte
Aantal bezoekers 2019: 187.000
Aantal activiteiten 2019: 9 tentoonstellingen, 50 activiteiten voor volwassenen, 61 voor jongeren

kader
Muzee
Muzee Scheveningen heeft twee collecties in beheer: een cultuurhistorische collectie van het voormalige Museum Scheveningen, en een zeebiologische van het voormalige Zeemuseum.

Centraal staat de geschiedenis van het vissersdorp en de badplaats, samen met het dierenleven onder de zeespiegel. De huidige presentatie geeft een tijdsbeeld van de visserij, het dagelijks leven in vroeger tijden, en de geschiedenis van bad- en strandcultuur sinds begin negentiende eeuw. Maar Muzee Scheveningen is vanaf 2013 ook Cultuuranker, voor stadsdeel Scheveningen.

Vaste subsidie 2019: € 411.000
Aangevraagd jaarlijks subsidiebedrag: € 523.000
Omvang organisatie: 6,5 fte
Aantal bezoekers 2019: 40.000
Aantal activiteiten 2019: 400+

kader
De Museumweek van maandag 20 tot en met zondag 26 april 2020 vindt plaats in digitale vorm en staat in het teken van 75 jaar bevrijding. Zo’n 400 musea gaan bijdragen aan een online kunstwerk rond het Nationaal Monument op de Dam.

extra kader
Zonder extra maatregelen dreigt een kwart van de Nederlandse musea nog dit jaar om te vallen, zo wijst een enquête van de Museumvereniging uit. Theaters, concertzalen, festivals en musea roepen het publiek op om geen geld terug te vragen voor tickets die nu niet worden gebruikt. Met het ministerie van Cultuur is de website http://www.bewaarjeticket.nl opgezet, waar mensen hun kaartje kunnen inwisselen voor een tegoedbon. Ook klinkt vanuit de sector landelijk de roep om een overbruggingsfonds.