Online kunst: ramp of redding?

‘Pixelkunst’ in tijden van ‘lockdown light’

Maak van binnenblijven een feest! Wat hebben Haagse kunstinstellingen voor thuisblijvers in petto?

Voorpret is voorzorg geworden. Theaters en musea zijn wederom het haasje, en nog zeker een weekje potdicht. En dus is online weer ‘aan’. De zogeheten ‘intelligente lockdown’ van dit voorjaar heeft geleerd dat de platte online ervaring – met een in vloeibare kristallen gedompelde dubbele glasplaat tussen kijker en kunstbeleving in – niet kan tippen aan ‘the real thing’: tegen over elkaar heen buitelende verflagen in 3D, zwetende dansers, extatische musici, fluisterstille acteurs in een theater- of concertzaal… kunnen de kille nullen en enen van het computerscherm nooit en te nimmer op. Toch ontstonden dit voorjaar aardige initiatieven. Nu, koud een half jaar verder, bloeit het nieuwe ‘genre’, langzaam maar gestaag.

Musea hebben het online makkelijker dan theaters. Musea zijn collecties, verzamelplaatsen van in principe aërosolvrije stilstaande beelden, vaak vervat in de vorm van een tentoonstelling. Dat overwegend statische geheel is relatief eenvoudig online te vangen.

Zo is komende zondagmiddag, 15.30 uur het Mauritshuis het decor voor een digitale live rondleiding langs topstukken van het museum. In het tijdsbestek van één uur trekken krijg je er nog een aardig praatje bij, plus de mogelijkheid om live vragen te stellen. Martine Gosselink, directeur Mauritshuis op de website: “Sinds afgelopen maart zijn we actief met 3D-tours en kinderactiviteiten voor thuis. Nu gaan we een stapje verder met een echte live rondleiding. Het liefst bekijk je onze kunstwerken natuurlijk in het echt, maar gelukkig zijn er ook heel veel manieren om thuis van de collectie van het Mauritshuis te genieten. Ontdek het beste uit de tijd van Rembrandt en Vermeer thuis op de bank.”

Het Maurtitshuis heeft ook online workshops beschikbaar en je kunt er luisteren naar schilderijen in het project ‘Bekijk het Mauritshuis met je oren’. Spinvis, Harrie Jekkers, Eva Jinek, Abdelkader Benali, Pat Smith en anderen lieten zich inspireren door topstukken uit de collectie. Meer dan de moeite waard is ook de app ‘Second Canvas’ waarmee je schilderijen uit de collectie thuis kunt bekijken in en extreem hoge resolutie.

Ook het Kunstmuseum zit ruim in het online aanbod, van minitentoonstellingen tot virtuele tours, zoals rond de actuele opstelling van Anders Zorn, evenals ‘Kunst in de wereld van de islam’, en ‘Vincent van Gogh & Paul Signac’. Het naburige Fotomuseum Den Haag doet een duit in het digitale zakje met filmpjes van rondleidingen langs onder meer Eddy Posthuma de Boer en Helena van der Kraan.

Ook Panorama Mesdag gaat digitaal steeds meer overstag. Zo is er via de eigen site een audiotour-met-beeld te beluisteren rond de museumcollectie, evenals van de lopende tentoonstelling ‘CANDID’. Ook kun je een virtuele duik nemen in het cilindrische Panorama zelf, en kun je daarbij zelf inzoomen op details van het doek. ‘Concullega’ de Mesdag Collectie heeft ook een mogelijkheid gecreëerd om online in te zoomen op topstukken uit de eigen collectie.

Theater
Waar musea gezegend zijn met opstellingen die weken-, soms maandenlang zonder mankeren meekunnen, zijn theaters doorgaans iedere week standplaats voor zo’n drie of vier verschillende voorstellingen. Die variatie maakt het lastig om, zoals nu, op stel en sprong een online aanbod te hebben. Belangrijker nog is dat theaters plekken zijn waar kunst ‘levend’ wordt opgediend. Na een optreden of voorstelling resteert doorgaans niet meer dan herinnering, foto, affiche of, en in steeds meer gevallen, een videoregistratie – meestentijds bedoeld voor eigen, intern gebruik. Tikkeltje jammer misschien dat laatste, maar zo’n ad hoc verslag kan nu eenmaal niet tippen aan een professionele, tv-waardige registratie met zijn close-ups, goed geluid (spraak!) en een puike montage. Maar dat is wel wat het publiek wil.

Nederlands Dans Theater heeft daar sinds de première van het programma Endlessly Free in september wat op gevonden door de fysieke voorstellingen (ook) aan te bieden via een livestream, en dat in een professioneel gefilmd format. De voorbije voorstellingen van Dare to Say (NDT2) in het voorbije weekeinde waren zelfs exclusief via livestreams te zien. Het is bovendien een mogelijkheid – en verdienmodel? – om wereldwijd het danspubliek te bedienen. “NDT is blij om zijn voorstellingen via deze digitale weg te kunnen aanbieden. Met intiem en nauwkeurig camerawerk ambieert het gezelschap zijn publiek van een digitale ervaring te voorzien die de NDT-creaties dichterbij de kijker brengt,” vermeldt de site.

Het Nationale Theater heeft geen livestream of registratie paraat, en ook al geen online estafette-vertelling. Dat is te betreuren want de uitmuntende serie ‘Het Nationale Theater speelt altijd’ zou daar geknipt voor zijn. Hier laten de publieke landelijke en regionale omroepen misschien ook een steekje vallen trouwens. De gastgezelschappen die er deze maand geprogrammeerd waren, bieden slechts mondjesmaat online uitkomst. Pas ergens eind november, als theaters hopelijk en waarschijnlijk weer voor maximaal dertig bezoekers opengesteld zijn, is op dat vlak wat te beleven. Daaronder het debatprogramma We need to talk dat in samenwerking met kunstinstelling Nest tot stand komt. Bij de voorstelling Swan Lake op 6 december bieden Club Guy and Roni samen met Slagwerk Den Haag een online game aan, die je ook nu al kunt spelen in hun NITE Hotel. En ten slotte is er nog de Politieke Eindejaarsshow op 15 december die je digitaal kunt volgen.

Je kunt ook besluiten je laptop dicht te klappen en, zomaar een dwarsstraat, het Hemels Gewelf van James Turrell aan de Machiel Vrijenhoeklaan bezoeken. Een buitenaardse ervaring. Of eens een boek lezen, da’s sowieso een win-winsituatie want is het schrijven van een boek een ware kunst, het lezen is dat ook. Wees dus zelf een kunstenaar! Voor digitale diehards: een boek lezen kan ook online, gewoon via de bibliotheek.

Hoe laat je een ‘Mesdag’ klinken?

Muziek en beeldende kunst vloeien samen in workshop

Hoe klinkt Een woelige branding, beroemd schilderij van Haagse icoon Willem Hendrik Mesdag? Aan de hand van een workshop, annex masterclass én prijsvraag deed de populaire Nederlandse zangeres Sharon Kovacs in museum Panorama Mesdag uit de doeken hoe zij dat zou aanpakken.

“Bij uitstek een ‘Mesdag’, zegt Martijn van Delft over Een woelige branding. “Het is lekker groot, het beweegt aan alle kanten en je ziet de zee die grof is weergegeven, zó dat je hem bijna kunt ruiken, terwijl de zon zich een baan door het wolkendek vecht. Daardoor lijkt op dit schilderij van alles te gebeuren. Je ziet ook hoe nietig wij mensen zijn. Hoe ga je dat alles muzikaal vertalen?,” sluit hij zijn inleiding af.

De afgelopen weken organiseerden kunstinstellingen Art Rocks en Popsport in enkele Nederlandse musea verschillende masterclassdagen. Deelnemers leerden over enkele van hun kunstwerken en kregen begeleiding in het schrijven van een soundtrack bij een kunstwerk of historisch object naar eigen keuze. Naast een geldprijs maken ze kans op optredens in Nederlandse topmusea. Achterliggende bedoeling is om jonge muzikanten te laten ervaren hoe muziek en beeldende kunst kunnen samenvloeien.

Donderdag waren Den Haag en Panorama Mesdag aan de beurt, onder ‘corona-restricties’ dus, daarom moest de masterclass niet lijfelijk maar online plaatsvinden. Net als in andere musea kregen de deelnemers onderricht, dit keer van schilderijen uit het rijke bezit van Panorama Mesdag.

Net als in eerdere sessies kregen ze daarna de kans om met zangeres Sharon Kovacs in gesprek te gaan. Tijdens de ‘zoom’-sessie deelde ze ervaringen met haar toehoorders en gaf ze tips over het schrijven van muziek en deed ze een boekje open over de productie van nummers uit haar eigen repertoire, waarvan My Love in 2014 internationaal aansloeg.

Eind augustus bracht zij het nummer Mata Hari uit, geïnspireerd op het danskostuum van de spionne, een pronkstuk van het Fries Museum. “Een interessante vrouw, ” licht ze haar keuze voor Mata Hari toe. “Ik vond het interessant om te ontdekken welke vrouw daar in zat. Bovendien was ik toen net een boek over haar aan het lezen.”

Kovacs is ook als ambassadeur betrokken bij het project. “Talentontwikkeling en het inspireren van jongeren vind ik superbelangrijk, en dan vooral om ze ertoe aan te zetten om zelf muziek te maken. Maar ook voor mijn eigen artistieke ontwikkeling vind ik dit een mooi project. Want kunst en muziek kunnen elkaar versterken en houd ik er zelf erg van om cross-overs te maken. Dit project was en is voor dus een dankbare manier om mijn eigen venster verder open te zetten.”

Aansluiting
Nog tot 1 november kunnen deelnemers aansluiten door de uitdaging op te pakken. “We vinden het belangrijk om te kijken naar mogelijkheden in deze gekke tijd, zowel online als op locatie,” legt directeur Minke Schat uit.

Voor Panorama Mesdag is dit project vooral ook een kans om aansluiting te vinden bij en te houden met jongeren. “Dat is dé vraag van musea in deze tijd: Hoe blijf je als museum relevant? We willen we daarom als museuminstelling de Haagse muziekscene en hun achterban inspireren. Het is interessant om te bekijken wat voor nieuwe soorten kunstvormen kunnen ontstaan. Bovendien krijgt een kunstwerk zo een nieuwe, andere lading. Voor het publiek is de competitie juist een gelegenheid om via muziek een kunstwerk op andere, meer zintuiglijke manier te beleven.”

Er zijn al een paar inzendingen binnengekomen, zegt ze, met Maan bij Avond van Mesdag als het meest gekozen werk. “Het gaat van hiphop, klassiek, tot singer-songwriter en electro. Zo krijg je de kans om vier keer naar eenzelfde schilderij te kijken, maar komt dat steeds anders bij je binnen.”

“Over deze donkere onderlaag,” onderwijst Martijn van Delft, medewerker marketing van Panorama Mesdag, ondertussen enthousiast verder op ‘zoom’, “is Mesdag allerlei nieuwe kleuren gaan schilderen. Zo kun je, net zoals je dat doet met een basisakkoord, steeds een andere klankkleur bereiken – alleen maar door een paar noten te wijzigen. Met drie akkoorden kun je een compositie maken maar je kunt dus ook kiezen voor het stapelen van klankkleuren.”

Kijk voor deelname en meer informatie op www.artrocks.nl.