‘Den Haag moet verantwoordelijkheid nemen’

Kunstenplan 2021-2024: Cabaret, comedy en stand-up in Den Haag

Eind april ontvouwt een Adviescommissie haar visie op de inrichting van het kunstenleven in de stad. Den Haag Centraal stelt tot dat moment steeds een genre centraal. Deze week: cabaret, kleinkunst en stand-up comedy met Lucien Kembel, directeur van Diligentia & PePijn en Maarten Bakker, directeur van theater en filmhuis Dakota, tevens Cultuuranker.

‘Grapdichtheid’, het soortelijk gewicht waaraan het succes van een cabaretier normaliter wordt afgemeten – als kennelijke vereiste én sluitend bewijs van vakmanschap. Maar de grap van het cabaret is ondertussen dat het zelf vrijwel steeds buiten subsidiehokjes valt, waar andere kunstdisciplines de weg geplaveid zien naar een (on)zekere financiële ondersteuning.

“Van oudsher zijn het eenpitters,” verklaart Lucien Kembel van combinatie Diligentia en PePijn. “Volgens mij is het velen van hen de eer te na een beroep te doen op financiële ondersteuning, er heerst een do-it-yourself-mentaliteit. Maar de inrichting van het subsidiestelsel werkt ook niet echt mee. Dat is veelal ingesteld op producerende instellingen, niet op individuen. Bovendien: Cabaretiers blijven narren en wíllen niet in een hokje passen.”

Maarten Bakker bevreemde het altijd al dat cabaret, gelijk het musicalgenre, geen voet aan de grond krijgt in subsidieland.

“Cabaret werd bij mij ooit uitgesloten omdat het genre zichzelf kan bedruipen. Maar als veel mensen hiervan genieten moet je het toch juist ondersteunen?”

In Dakota programmeert hij onder meer cabaretvoorstellingen en stand-up comedy, zo vertelt hij ‘omdat je daarmee niet het geijkte theaterpubliek binnenhaalt.

“Voor wijkbewoners van Escamp, een wijk met weinig culturele voorzieningen maar met zoveel inwoners als Maastricht of Leiden, is de gang naar het stadscentrum, waar de meeste culturele voorzieningen zijn, een brug te ver. Voor hen is twee kilometer een harde reisgrens. Maar als ik voor de ‘Ramadan Conference’ 25 euro entree vraag, dan blijft het publiek ook weg. Het luistert dus nauw.”

Rode draad
Kembel heeft al aardig wat Kunstenplannen doorstaan. “De rode draad is vaak dat veel bij het oude blijft en er mondjesmaat ruimte is voor nieuwe toetreders.” Vermoedelijk is dat nu ook zo, zegt hij “Ik hoop dat de Adviescommissie extra oog heeft voor nieuwe ontwikkelingen. Je moet dan wel bereid zijn om bewezen waarden in te ruilen. Ik houd van duidelijkheid. Bij een goede onderbouwing valt het een inruilen voor het ander te billijken. Anders komt er namelijk geen ontwikkeling op gang.”

Bakker verwacht evenmin drastische verschuivingen, al is er overvraagd – hetgeen per saldo een teken aan de wand is van een vruchtbaar klimaat – terwijl er weinig extra geld beschikbaar is in de komende Kunstenplanperiode.

Hij wijst op de invoering van ‘fair pay’, loon naar werken: “Bij Dakota hebben we geen fatsoenlijke pensioenvoorziening maar wel een 40-urige werkweek waar allang 36 uur de norm is. Dat betekent structureel overwerkuren draaien. Het werk is laag ingeschaald en we lopen daarbij ook nog eens achter op CAO-normen. Ook alle Cultuurankers lopen hierin erg achter.”

‘Fair pay’ betekent voor Dakota een lastenverzwaring van 130.000 euro per jaar.” De politiek, zegt hij, vraagt om een plan binnen het bestaande budget, maar rekening houdend met de ‘fair-pay’ is dat onmogelijk. De gemeente moet verantwoordelijkheid nemen. Nu lijkt het of zij het geheel bij de instellingen neerleggen.”

“Uiteindelijk zou je minder moeten gaan doen terwijl het succes van Dakota en de Cultuurankers is dat ze meer mensen op de been brengen, doordát ze meer doen. Terug naar af zou bitterzoet smaken, ook al omdat het concept van de Cultuurankers, het stelsel van wijktheaters in de stad, inmiddels landelijk is omarmd. Dat heeft geleid tot intensieve samenwerking met collega-instellingen in de regio. Ik ben ook daarom uiterst benieuwd naar de keuzes die de gemeenteraad uiteindelijk gaat maken.”

Bij Diligentia/Pepijn wordt personeel conform CAO betaald. “Cabaretiers ontvangen in Diligentia het grootste deel van de kaartverkoop,” stelt Kembel. Ook bij PePijn? “Daar treden over het algemeen beginnende cabaretiers op. We brengen daarom een lage huursom in rekening, de kaartverkoop komt volledig aan hen ten goede. Zo kunnen ze toch een aardige boterham verdienen. Bij gebleken potentie verhuizen we talenten naar Diligentia, onder de noemer ‘Future Generation’.”

Bakker: “Het programmeren van cabaret is aantrekkelijk omdat het een breed publiek bereikt. We proberen goede afspraken te maken met hun impresariaat zodat ze betaald krijgen zoals het hoort. Helaas lukt dat niet altijd.”

Hoepel
In de vierjaarlijkse sprong door de hoepel die het Kunstenplan is, kan Bakker zich niettemin vinden: “Bij geldverstrekking door de overheid moet eens in de zoveel tijd een thermometer. Het is goed om het totaalplaatje te bekijken.”

Ook Kembel vindt het te billijken: “Wel is de termijn van vier jaar een crime. Ik zou zes jaar willen en trek het los van de collegetermijn. Ook zou het interessant zijn als instellingen vrijelijk een plan mochten indienen, zonder de opgelegde kantlijntjes van de politiek. Dien je beste plan in, zonder te denken aan richtlijnen of speerpunten. Wat zou je dan voor plannen krijgen? Bij de goede keuzes kun je dan bonuspunten en -geld krijgen. Nu schrijft iedereen op onderdelen soms iets te braaf met de wethouder mee.”

Geen kaasschaaf, zegt Bakker. “Als er gekozen moet worden, geef dan ook jonge initiatieven de ruimte. De kaasschaaf helpt niemand een stap vooruit.”

Toekomstplannen
Bakker: “Een van de speerpunten in het komende Kunstenplan is om cultuur dicht bij mensen in de wijken te brengen. We gaan daarom als Cultuuranker de komende vier jaar dieper de wijk in, festivals opzetten in de haarvaten van de wijk, en nadrukkelijk met buurthuizen samenwerken. Met de bedoeling om in te zetten op een nog breder publieksbereik en diversiteit.”

Kembel: “Het mag toch niet zo zijn dat in een stad met zoveel nationaliteiten een groot deel zich niet gekend of vertegenwoordigd voelt.”

“We blijven cabaret in de breedte programmeren,” zegt Kembel. “Maar gaan ook meer inzetten op eigen producties en concepten, zoals ons cabaretfestival Peper, Silent Comedy en Start-up Comedy. Of we in Den Haag een monopolist op cabaretgebied zijn? De korte versie is: nee. Maar we zijn wel de grootste aanbieder van dit genre. We werken samen met Koninklijke Schouwburg en Zuiderparktheater en, in onze eigen buurt, met onder meer Kloosterkerk en Escher Museum. Er is in Den Haag een goede onderlinge verstandhouding. Gezamenlijk vormen we een keten waarbij een artiest in elke fase van zijn of haar ontwikkeling terecht kan. Youp van ’t Hek gaat nog altijd try-outen in PePijn en staat daarna in de Koninklijke Schouwburg. Dat past goed in elkaar. Amare? Wellicht een concurrent, maar dat richt zich vooral op de disciplines van de huisgezelschappen. Haar komst eerder is aanwinst dan concurrent.”

Amsterdammer Kembel vindt Den Haag, tweede cultuurstad van het land, te gereserveerd, klopt zichzelf te weinig op de borst. “Er is hier zoveel en toch heeft iedereen het nog eerder over Rotterdam dan Den Haag.”

Hoe dat komt? “De marketingfocus is in het verleden vooral gelegd op Oranje en stad van vrede, recht en democratie.”

kader
Kurhaus, Circustheater en Diligentia zijn vanouds nationale tempels van en voor de lach. Den Haag kent dientengevolge een beroemde cabarettraditie met coryfeeën als Paul van Vliet en dezer dagen Harrie Jekkers, tot de tv-makers Van Kooten & De Bie. Ook kleinkunstduo Mini & Maxi vindt in Den Haag haar oorsprong.

In Den Haag anno nu is de twee-eenheid Diligentia-PePijn (DP) hét huis voor cabaret, kleinkunst en stand-up comedy. Ook Het Nationale Theater / Koninklijke Schouwburg en het Zuiderstrandtheater (binnenkort: Amare) tonen geregeld cabaretvoorstellingen. Daaromheen is er sporadisch cabaret en comedy te beleven in onder meer Theater De Nieuwe Regentes en Diamant Theater, Theater en Filmhuis Dakota en Zuiderparktheater. Comedy is er ook in uitspanningen als ComedyCity (onder Bleyenberg) en Bazinga Comedy Club.

In Kunstenplannen is cabaret en tegenwoordig stand-up comedy door de tijd altijd non-existent gebleven, bestaat in subsidieland domweg niet, voornamelijk omdat het vanouds een sector is die zichzelf weet te bedruipen en omdat het buiten de aanwezigheid van een man of vrouw en een te organiseren publiek buiten eventueel een sinaasappelkistje niets nodig heeft. Toch zou je verwachten dat ook in dit genre talent- en genreontwikkeling bescherming behoeft.

kader
Theater en Filmhuis Dakota
Theater en Filmhuis Dakota bevindt zich in het grootste stadsdeel van Den Haag: Escamp. Je kan er naar een theatervoorstelling, een film bezoeken of workshops en lessen volgen. Dakota is één van de acht cultuurankers in Den Haag.

kader
Diligentia en PePijn
Diligentia en PePijn worden vanuit dezelfde theaterorganisatie bestuurd en geprogrammeerd. Waar Diligentia (1805) zich richt op bekende namen uit cabaret, stand-up comedy en kleinkunst is PePijn een gekend podium voor aanstormende talenten en try-outs van arrivés. Theater PePijn werd in 1964 opgericht door de gelijknamige cabaretgroep rond Paul van Vliet, Ferd Hugas, Liselore Gerritsen, Judith Bosch en Rob van Kreeveld.

CIJFERS
Dakota
Vaste subsidie 2019: € 608.888
Projectsubsidie 2019: € 90.450
Aangevraagd jaarlijks bedrag 2021-2024: € 820.000
Omvang organisatie (fte): 21,5 FTE (2018)
Aantal bezoekers 2019: 50.466
Aantal activiteiten 2019: 1.267

Diligentia / PePijn
Vaste subsidie 2019: € 834.882
Projectsubsidie 2019: € 0
Aangevraagd jaarlijks bedrag 2021-2024: € 990.000
Omvang organisatie (fte): 17,2 (28 medewerkers)
Aantal bezoekers 2019: 78.933
Aantal activiteiten 2019: 453

 

Humor als steekwapen

Diligentia en PePijn in 2018-2019

De complexe maatschappij relativeren, zelfs aanscherpen met de kracht van humor. Die ambitie koestert theatercombinatie Diligentia / PePijn.

Natuurlijk: het is ‘vanouds’ en zo ook in seizoen 2018-2019 lachen geblazen in Diligentia en PePijn, want nog altijd bij uitstek hét podium in Den Haag voor cabaret en verre omstreken. Zo heeft de theatercombinatie de zomervakantietijd pas zojuist afgesloten ‘on stage’ met de ‘Summer of Laugh’: schaterprogramma’s in eigen huis maar ook aan het strand en in de openlucht van het Zuiderparktheater.

“Nee, we geven geen papieren brochure meer uit. Online kan iedereen 24 uur per dag bij ons terecht,” legt woordvoerder Mariette van Solingen uit. “We kunnen daardoor nu ook onze programmering eventueel bijsturen aan de hand van actuele ontwikkelingen of vraag uit het publiek.”

Diligentia-PePijn maakt volgens Van Solingen een heuse ‘groeispurt’ door. “De oplevende economie helpt, maar vooral onze programmering werkt. De sporadische concurrentie van de Koninklijke Schouwburg en nu en dan het Zuiderstrandtheater op cabaretgebied zien we niet als problematisch. Sterker: we werken met ze samen, stellen ons publiek geregeld op de hoogte van hun cabaretaanbod.”

Op het programma van Diligentia / PePijn staan toppers (Youp, Pieter Derks, Vrijdag & Sandifort, Micha, Marc-Marie, Dolf, Lubach, Lebbis, Purper, Van Muiswinkel, Kroos, de Breij) zij aan zij naast local heroes (Bral, Règahs, Marco Lopes en Berit Companjen ) en talenten (Patrick Laureij, Alex Ploeg, Patrick Nederkoorn).

Er is volop kleinkunst (Yentl & de Boer, Matroesjka). En er zijn eigen producties die worden voortgezet, succesformules zoals de PePijn Comedy Club, Podium PeP en ‘Diligentia Specials’ zoals Fudge en Future Generation. Voor dauwtrappers is er om half acht in de morgenstond maandelijks de wekker van de Start-Up Comedy. Vanzelfsprekend zijn er ook de finalistentournees van de cabaretconcoursen uit den lande die er neerstrijken.

Aan die formules wordt dit seizoen een nieuwe formule toegevoegd: die van de Silent Comedy. Van Solingen: “Bezoekers krijgen een koptelefoon op en kiezen een eigen kanaal. Je weet niet of je buur of partner hetzelfde hoort als jij. Zodra je de koptelefoon op hebt leef je in een andere wereld.”

“Persoonlijk kijk ik uit naar PrinsjesdagCabaret, op en top politiek cabaret met Pieter Derks en Dolf Jansen. Zij fileren de Miljoenennota op z’n Wim Kans.”

Ook de uitreiking van de jaarlijkse cabaretprijzen heeft een vaste plek gekregen in Diligentia. “Die voor het beste theaterprogramma van het seizoen, de Poelifinario, krijgt vanaf dit seizoen een nieuwe opzet. Er zijn voortaan drie categorieën: kleinkunst, entertainment en engagement. De Neerlands Hoop voor de meest veelbelovende artiest  is gebleven. Daar zie ik bijvoorbeeld Rundfunk en Kiki Schippers nog ver komen. Zelf hou ik erg van Lenette van Dongen en van Micha – komt-ie wel echt opdraven? – Wertheim.”

Diligentia en PePijn trekken trouwens meer uit de kast dan het gebruikelijke lach-of-ik-schiet-werk. Zo is er kamermuziek, zo’n zes tot acht concerten per seizoen. En natuurwetenschappelijke lezingen. En kijk niet raar op als Paul van Vliet opeens PePijn aandoet.

Diligentia-pepijn.nl

PePijn Comedy Club in @DownUnderBeach

Zee, zomer én rauwe, scherpe en keiharde comedy. Kopje onder bij ‘Down Under’.

Alleen een microfoon en een podium, dat is de essentie van stand-up comedy. Maar deze zomer komt daar een ingrediënt bij, want strandtent DownUnderBeach aan het Zwarte Pad in Scheveningen vormt het zeegroene decor voor een editie van de Comedy Club van theater PePijn. Zo’n zestig tot zeventig mensen kunnen een plaatsje vinden in de lokaliteit van de club die zich graag ‘beach house’ noemt. Er wordt straks een podium opgetrokken en natuurlijk is er dan ook professioneel licht en geluid.

Normaal gesproken vindt de Comedy Club iedere eerste donderdagavond van de maand plaats aan de Nieuwe Schoolstraat. Maar deze zomer wijkt Pepijn dus uit. “Uitwijken?”, vraagt Mariette van Solingen van Diligentia, dat ook PePijn bestuurt. “Dat is het woord niet. Het is gewoon gaaf om op een andere plek ons gezicht te laten zien.” Theaters zijn ’s zomers doorgaans dicht vanwege onderhoud. Zo ook bij Diligentia en Pepijn. “Toch wilden we het eeuwige stramien doorbreken van theaters die in de zomertijd dicht zijn. Daarop zijn we naar buitenplekken gaan kijken. Belangrijk is ook dat we graag onze stand-up fans in de stad kunnen bedienen in de zomermaanden. Heel wat Hagenaars zijn ondanks vakantietijd erg honkvast. Daarom verlengen we het theaterseizoen van onze Comedy Club met een zomerse editie. Op het strand van Scheveningen.”

De line-up van woensdag 23 augustus vermeldt de namen van gekende cabaretiers en stand-uppers: Bob MacLaren, Pepijn Schoneveld en Victor Luis van Es, die worden ‘gehost’ door een Master of Ceremonies (MC), zoals dat betaamt bij comedy. “Ook in de zomermaanden zijn er profs die teksten willen uitproberen, die vlieguren willen maken,” licht van Solingen toe. “PePijn is daardoor in staat in een volwaardig programma te programmeren met ons eigen kwaliteitsstempel erop. Het is zeker geen open podium waar jan en alleman de microfoon kan grijpen.”

Bob MacLaren is het aardig gewend om op afwijkende locaties te spelen. De Nieuw-Zeelander van geboorte speelde al vaker met het zand tussen de tenen, op Terschelling bijvoorbeeld en ook op het eiland Pampus. “Dat vond ik geweldig!” Volgens hem zit Nederlanders de romantiek van ondergaande zon, zee en strand in het hart. “En je hoort er de zeemeeuwen krijsen. Soms hoor je het gekletter van de regen of het gieren van de wind. Het weer kan erg bepalend zijn. Dus zorg je voor een ander type grappen, dat minder politiek getint is, minder ‘serieus’. Het liefst geen al te intellectuele grappen want iedereen zit immers in de zomerstand.”

Als het lukt, zegt hij, gaat hij een poging doen het aanwezige publiek mee het strand op te nemen voor een deel van zijn optreden. Ook Pepijn Schoneveld heeft al vele comedymeters gemaakt, onder meer op Zuiderstrand, in De Fuut. Zolang er geluidsversterking is en een lampje, zegt hij, dan redt hij het wel. Voor ‘@DownUnder’ gaat hij tappen uit een grote hoeveelheid aan bestaand materiaal, hoewel hij met ‘Stante Pede’ komend voorjaar een nieuwe voorstelling in voorbereiding heeft.

PePijn Comedy Club @DownUnderBeach met Bob MacLaren, Pepijn Schoneveld en Victor Luis van Es. Te zien op woensdag 23 augustus 2017. Meer informatie: diligentia-pepijn.nl. Telefonisch tickets reserveren: (070) 361 05 40.

Wassenaar weg bij Diligentia

Directeur stapt op

Hendrik Wassenaar en theatercombinatie Diligentia/PePijn gaan na dik twee jaar alweer uit elkaar.

Wassenaar heeft ‘na overleg met het bestuur’ besloten zijn positie bij de stichting neer te leggen. Dat blijkt uit een uiterst summier persbericht. Wassenaar was sinds medio 2013 directeur van de stichting die de theaters Diligentia en PePijn uitbaat. Voordien was hij onder meer directeur van het Circustheater in Scheveningen. Hij werd opgeleid aan de Haagse Hotelschool.

Wassenaar wil geen mondelinge toelichting geven op zijn vertrek maar laat in het persbericht optekenen dat hij ‘grote behoefte heeft zich te heroriënteren’. Bestuursvoorzitter Rodrique Engering wenst in hetzelfde persbericht Wassenaar ‘een mooie toekomst’ toe. Hij wil evenmin mondeling reageren. Volgens het bestuur heeft Wassenaar in de jaren dat hij directeur is geweest onder meer ‘nieuwe producties in eigen beheer’ tot stand gebracht, en is een nieuwe huisstijl ontwikkeld en doorgevoerd.

In Haagse kunstkringen doen en deden al langere tijd geruchten de ronde dat het tussen Wassenaar en Diligentia/PePijn niet wil(de) boteren. Sedert de komst van Wassenaar rommelde het intern geregeld bij de theatercombinatie. Volgens ingewijden bleek Hendrik Wassenaar niet in staat om een goede verstandhouding met zijn personeel op te bouwen, met een groeiende ziekenboeg tot een van de gevolgen. Ook wordt hem aangewreven dat hij niet over de juiste antennes zou beschikken voor het veeleisende vak van theaterdirecteur. Zo zou hij geregeld níet aanwezig zijn geweest bij voorstellingen in zijn eigen theater. “Maar dat wordt wel van een theaterdirecteur verwacht. Hij is gastheer. Het is geen deeltijdbaan”, zegt een ingevoerde uit het kunstenveld. “In theaterland heb je tegenwoordig grosso modo twee typen theaters: het ene wordt geleid door bevlogen hemelbestormers die met hart en ziel strijden en je persoonlijk welkom heten; het andere wordt ‘gerund’, door managers. Hendrik behoorde tot dat laatste slag. Maar ja, misschien moet je tegenwoordig een duivelskunstenaar zijn om te overleven. Het kunstklimaat is in sneltempo veranderd de laatste jaren”. Een verdere rondgang levert het beeld op dat Diligentia stuurloos was geworden en ‘niet meer liep’. “Knap om dat met zo’n top cabaretprogrammering te bereiken”.

Benefiet
Nog twee weken geleden was er in het Circustheater de jaarlijkse Benefietavond voor Theater PePijn, het door Paul van Vliet in 1964 gestichte theater. De opbrengst daarvan, in 2015 een bedrage van tachtigduizend euro, wordt aangewend voor het voortbestaan van Theater PePijn. Een succes. Maar dat heeft Wassenaar dus niet geholpen. Zijn vertrek lijkt dan ook op een verlies-verlies-situatie te duiden.

Opvolger
De dagelijkse leiding over beide theaters valt vanaf nu toe aan een nog aan te stellen interim-directeur die in samenwerking met het bestaande managementteam de theatercombinatie weer vlot moet gaan trekken. Wassenaar blijft nog tot 15 december op zijn post. Maar was dinsdag dus onbereikbaar voor commentaar.

Vive le petit prince

49 jaar Theater PePijn

Even zoekt hij in stilte, moet hij een moment nadenken. “49? Wat ik daar mee heb? Ehh, ja dat is ons feestje, de opmaat naar ons vijftigjarig jubileum.” Frank Heijman, programmeur en coördinator van Theater PePijn: “Vorig jaar zijn we begonnen met aftellen, want volgend bestaan we vijftig jaar en behoren dan tot de theaters op leeftijd in Den Haag. Dat doen we omdat we een halve eeuw niet ongemerkt voorbij willen laten gaan. We zijn maar wat vroeg begonnen om dat in de gedachten van het publiek geslepen te krijgen.”

Op 18 december 1964 opende de toenmalige Haagse burgervader Kolfschoten twee pakhuizen aan de Schoolstraat, op loopafstand van het Lange Voorhout, zijnde het Theater PePijn van cabaretier en even daarvoor tot volleerd meester in de rechten toegetreden Paul van Vliet. Kolfschotens woorden: ‘La grande reine est morte, vive le petit prince!’. Daarmee verwees hij naar de brand waarvoor hij juist voordat PePijn de opening beleefde, was weggeroepen. De brand teisterde de Tempel der Muzen, het gebouw voor Kunsten en Wetenschappen. Maar de start van het kleine PePijn was aldus een feit. In het begin was er geen personeel, de cabaretiers zorgden voor de kaartverkoop en de garderobe, en ontvingen zelf de bezoekers. Door deze ongedwongen sfeer werd het theater het podium waar gevestigde cabaretiers en jonge talenten hun try-outs hielden. Op het programma staan vandaag de dag cabaret, stand-up comedy, muziektheatervoorstellingen en een enkele keer jazzmuziek.

Dit jaar viert PePijn zijn verjaardag, de 49e dus, driedaags, op donderdag 19 tot en met zaterdag 21 december. Op deze drie avonden staan verschillende talentvolle cabaretiers en kleinkunstenaars te popelen om te laten zien wat ze in hun mars hebben. Heijman: “Ik heb gekozen voor jonge talenten. We zijn immers van oudsher een broedplaats voor cabarettalent. Ze moeten vlieguren maken en daarin geef ik ze graag een steuntje in de rug”. Hij verwijst naar Yentl en De Boer, winnaars van het Amsterdams Kleinkunstfestival 2013, en Van den Ende die het Zwols won. “Het is steeds speuren, festivals aflopen. Daarbij probeer ik een verbinding te leggen met Diligentia, want ik programmeer mede voor dat theater. Zo kunnen we een vloeiende lijn van klein naar groter in cabarettalent aanbieden”, aldus Heijman.

De recentelijke benefietvoorstelling voor PePijn, een samentrekking van Pep en Pijn, in het Circustheater heeft geen windeieren gelegd. “Eersteklas cabaretiers natuurlijk. Allen bij PePijn begonnen. Met het bedrag van een ton kunnen we ongeveer een jaar vooruit. Maar daarmee zijn we niet structureel uit de problemen.”

49 jaar Theater PePijn is van donderdag 19 tot en met zaterdag 21 december 2013 te zien. Meer informatie op www.diligentia-pepijn.nl. Telefonisch reserveren: (070) 361 05 40.

Paul van Vliet te gast in benefietvoorstelling

Theaters vrezen aangekondigde btw-verhoging

De kunsten zijn sinds een maand of drie in alle staten. De voorgenomen kabinetsplannen treffen de kunsten als een striemende klap met de vlakke hand in het tere gelaat. Met name de podiumkunsten dreigen straks het kind van de rekening te worden, maar ook andere sectoren van de kunsten kunnen niet langer onaangedaan achteroverleunen. Niet dat de kunsten dat überhaupt deden – alleen dachten en denken buitenstaanders, de mensen die niet of nauwelijks om kunst geven, daar anders over.

De ‘sector’ podiumkunsten dreigt op termijn 200 miljoen hele euro’s aan subsidiegelden mis te lopen. Het kan dan ook bijna niet anders dan dat er toneel-, theater- en dansgroepen sneuvelen, en het is ook welhaast zeker dat enkele symfonieorkesten zullen verdwijnen of gaan fuseren – op het laatst in 2013, als het nieuwe Kunstenplan moet ingaan. Maar ook de theaters krijgen een flinke klap van de molen mee. Hoewel ze meestentijds door de gemeente van vestiging financieel worden onderhouden, dreigt het rijk hen om het lage btw-tarief van 6 procent op te geven. Daardoor moeten theaters over hun ticketverkoop zo’n 13 % meer afdragen. In de praktijk betekent dat hoogstwaarschijnlijk dat een theaterkaartje precies zoveel duurder wordt. De theaters staan met de rug tegen de muur. Erger nog: zoals het er nu uitziet wordt die btw-verhoging al met ingang van 1 januari komend jaar een feit. Het kan zelfs zo uitpakken dat theaters over de abonnementskaarten die in 2010 zijn verkocht, maar in 2011 plaats vinden, alsnog 13 procent extra btw wordt geheven.

Gelukkig waren en zijn er theaters en podiumkunstinstellingen die vooruitkijken. Instellingen die hun sponsorbeleid tijdig op orde hebben, die particulieren en mecenassen aan zich weten te binden. Zoals onder meer het Haagse Theater Diligentia. Vorig jaar 16 december hield het theater en zijn volle dochteronderneming Theater PePijn er een benefietvoorstelling. Dit jaar vatten deze theaters opnieuw de koe bij de horens, maar dan op maandag 15 november, en ook nu is het cabarethoogheid Paul van Vliet de spil om wie het programma draait. Van Vliet, oprichter van PePijn, neemt zelf een deel van het programma voor zijn rekening en laat zich omringen door enkele generaties jongere, zij het gekende, cabaretiers als Jochem Myjer, Eric Koller en Lenette van Dongen. De opbrengst van de benefietavond moet de beide theaters in staat stellen hun vlieghoogte te helpen behouden of het voorgenomen ambitieniveau zo mogelijk te overstijgen. In de woorden van een strijdvaardige Marc Charbo, woordvoerder van Theater Diligentia: “Diligentia en PePijn hebben als cabaretpodia een bijzondere geschiedenis. Wij zullen er alles aan doen om nog vele hoogtepunten toe te voegen aan de rijke historie van onze theaters.”

Benefietvoorstelling Theater Diligentia op maandag 15 november met Paul van Vliet, Jochem Myjer, Eric Koller en Lenette van Dongen. Meer informatie en kaartverkoop: www.theater-diligentia.nl.

Den Haag, je tikt ertegen en het zingt

Theater aan het Spui trekt ‘lekkâh’ ten aanval

Zoeken naar een leger cultuurliefhebbers

Uitgaan is ook een beetje thuiskomen. Dat gevoel wil Theater aan het Spui graag overbrengen. De foyer is gezelliger gemaakt, de programmering levendiger, en tamheid lijkt te hebben plaatsgemaakt voor nieuw elan. Of, zoals het theater het zelf graag noemt, alles is er ‘lekker’.

Theater aan het Spui trekt ten aanval en schreeuwt het ongegeneerd van de daken, of, beter gezegd, vanaf een big sized fuchsiaroze geveldoek: ‘Wij worden mooier!’. Zoals meer Haagse theaters is ook dit theaterhuis aan een verbouwing bezig. Wat er zoal mooier wordt? Naar verluidt wordt op termijn overwogen de Spartaans aandoende klapstoeltjes te vervangen, en deze zomer al heeft de foyer een facelift ondergaan. Theater aan het Spui wil u namelijk graag een ‘thuisgevoel’ geven. Bezoekers kunnen zich in de nu sfeervollere foyer gezelliger wanen dan ooit tevoren. Eerder al werden bezoekers getrakteerd op ouvreuses die galant de foyerdeuren openhielden en op een nootjesgarnituur na afloop van de voorstelling. Mooier ook, wordt, volgens theaterdirecteur Cees Debets, de programmering. Debets, zojuist genomineerd voor De Gipsen Gymschoen, een voordracht die uitdrukt dat hij als gezichtsbepalend voor het theater in Nederland wordt gezien: ‘Wij hechten aan vernieuwing en beweging. We willen grenzen overschrijden en verwonderd raken. Ons wapen? De mooie voorstellingen!’ Dit seizoen staan er voor het eerst in jaren weer met regelmaat jeugdtheater- en familievoorstellingen op het menu, en is er op zondagmiddag ruim baan voor topjazz met onder meer Yuri Honing, Jesse van Ruller en Eric Vloeimans. Maar de hoofdmoot van het programma wordt nog steeds gevormd door toneel, dans en muziektheater. Met als opvallende ‘nieuwkomers’ het Nieuw Utrechts Toneel (NUT) en, lang verwacht, Wunderbaum.

Het theater hecht aan debat. Zo zijn er voor abonnementhouders, de zogeheten toneel- of danskijkers, vrijwel standaard inleidingen en nagesprekken met theatermakers. Debets: ‘Theater aan het Spui is op zoek naar een leger van cultuurliefhebbers, bezoekers die samen met ons de aanval kiezen. Samen duidelijk maken hoe belangrijk een theater kan zijn.’ Het theater nodigt u uit tot het nemen van een kijkje in de theaterkeuken. Dat alles geserveerd onder het motto ‘lekkâh’.

Lekker is ook ‘Bij Herman’, een minitheaterzaaltje in de vorm van een pittoresk huiskamertje, middenin de foyer. Daar vinden voor aanvang van reguliere programma’s min of meer bij verrassing gratis bij te wonen vestzakvoorstellinkjes plaats. Het is een teken van het nieuwe elan dat Theater aan het Spui zich onder Debets eigen heeft gemaakt.

Hoogtepunten
Op toneelgebied lijken op voorhand de hoogtepunten te worden: het Nieuw Utrechts Toneel, (vrijwel maandelijks te gast), Els Ingeborg Smits en Kees Hulst (13, 14 oktober), Olivier Provily (2 december), Laura van Dolron (10 december), Dood Paard (6 januari), De Vogelfabriek (26 januari), Toneelgroep Oostpool (3, 4 maart, en 17, 18 maart) en NT Gent (10 mei). Dansgezelschappen die de moeite waard zijn: Dansgroep Amsterdam (8 oktober en 9 april), Noord Nederlandse Dans (29, 30 oktober), en Raz (13 januari). En er is aller-prachtigst muziektheater te beleven met het Rosa Ensemble & Jan Jaap van der Wal (10 en 11 september), Lod (22 september), Marlies Heuer (9 oktober), Wunderbaum (17 december, en 7, 8 april), de Veenfabriek (27, 28 januari, en 27, 28 mei) en Orkater (26 t/m 28 april). Ook de Haagse inbreng is er: Ballet van Leth (2 t/m 6 november), Roos Eijmers (4 november), Stella Den Haag (1, 2 april, en 16, 17 april). En Theater aan het Spui doet opnieuw dienst als festivallocatie voor onder meer Dag in de Branding (9 oktober, 11 december, 12 maart, 28 mei), De Betovering (15 t/m 24 oktober) en CaDance (met Korzo theater, 4 t/m 19 februari). Het moet gezegd: Theater aan het Spui lijkt stukken levendiger dan tevoren, en, verheugender, het publiek lijkt de weg naar het theater teruggevonden te hebben. Nu de PVV nog.

Intieme theaters houden cabaret en kleinkunst levend

Traditie en trend in Diligentia en PePijn

Diligentia schreef je vroeger met een accent circonflexe op de a, ten teken van de 5de naamval, die een ‘instrumentalis’ uitdrukt, dus ‘het instrument waarmee iets geschiedt’. De beste vertaling van diligentiâ is dan ook ‘door vlijt’ of ‘door zorgvuldigheid’.

In 1793 begon het Gezelschap ter beoefening der proef-ondervindelijke wijsbegeerte een kring waar het leden op de hoogte hield van de natuurwetenschappen, dat toen ook vakgebieden als scheikunde, geneeskunde, biologie, sterrenkunde en aardrijkskunde omvatte. Maar er waren ook al concerten. Tot aan de dag van vandaag zijn er in het monumentale gebouw aan het Lange Voorhout – het oorspronkelijke embleem, met een vergulde krans van klimop en laurierbladeren siert nog altijd de gevel – lezingen en voordrachten. Zo is er op 13 september een spreekbeurt over energieopslag in elektrisch aangedreven auto’s. Het is mooi dat hierdoor een traditie wordt voortgezet. Bij de meeste Hagenaars is Diligentia echter hoofdzakelijk bekend als baken voor (klassieke) muziek, kleinkunst en cabaret, en aanbieder van kinder- en familievoorstellingen. Vrijwel alle grote cabaretiers van de laatste eeuw stonden er, vaak voor een volle bak. Tegenwoordig wijken de grote jongens al te graag uit naar het Circustheater en soms ook de Koninkijke Schouwburg. De vijfhonderd stoelen van het intieme en enige jaren geleden fraai gerestaureerde theater renderen kennelijk niet voldoende. Niettemin is Diligentia een belangrijk centrum, door aankomende talenten te programmeren en jonge afstudeerders van de ettelijke kleinkunstacademies die ons land tegenwoordig rijk is, klaar te stomen in Theater PePijn, de piepkleine maar fijne satelliet van ‘moeder’ Diligentia. De ambitie van Diligentia en PePijn is dan ook om de kunstvorm cabaret verder te helpen, onder meer in een Artlab.
Komend seizoen is er gelukkig en als vanouds plaats voor cabaretiers die hun sporen inmiddels ruimschoots verdiend hebben: Kees Torn (3, 4 september en 16 april), Micha Wertheim (24, 25 september en 10 februari), Niet Schieten! (1, 2 oktober en 15 april), André Manuel (6, 7 oktober en 5 februari), Veldhuis & Kemper (13 oktober en 15, 16 maart), Javier Guzman en Roel C. Verburg (24, 25, 26 oktober) en solo (10, 11, 12 maart), Paul van Vliet (29, 30 oktober), Jörgen Raymann (20, 21 november), Dolf Jansen (2 december), Marijke Boon (8 december), Seth Gaaikema (19 december), Eric van Sauers (20, 21 januari), Sanne Wallis de Vries (11 februari), Sara Kroos (9 maart), en Lebbis (2 april).

Het leuke nu is dat in het hedendaagse cabaret veel troonopvolgers staan te rammelen. Als u op ontdekkingsreis wilt, denk dan eens aan Eric Koller (25 november), Kamps & Kamps (4 december), Droog Brood (11 december), Ronald Goedemondt (5 januari) of Dames voor na Vieren (9 februari). En in Diligentia kunt u ook terecht voor bonte avonden met deelnemers van de cabaretconcoursen: het Groninger Studenten Cabaret Festival (13, 14 oktober en 3, 4 december), Cameretten (2, 9 november en 16 februari), Amsterdams Kleinkunst Festival (27 november, 24 februari, 10 maart) en het Leids Cabaret Festival (19 mei). Ook in comedy grossiert Diligentia: Night of Comedy (maandelijks), en avonden omtrent de Culture Comedy Award 2010 (30 oktober en 17 december).
Ook klinkt er veel muziek, onder meer met Hans Vermeulens Sandy Coast (16 oktober), Tim Akkerman (4 november), New Cool Collective met Jules Deelder (4 februari), Robert Jan Stips (13 maart) en Gare du Nord (27 mei). Tot besluit is er geregeld aandacht voor kinder- en familievoorstellingen.

Veelkleurigheid van programma grootste troef

Theater De Regentes start tearoom

Theater De Regentes begint een tearoom. Daarmee wordt het voormalige zwemparadijs deels in min of meer oude staat teruggebracht. De positie van het theater in het Haagse uitgaanslandschap is onverminderd interessant: van buurttheater tot muziekzaal voor kenners, en dan weer is het zalencomplex het domein van kinderen en families.

Ook Theater De Regentes heeft de traditionele zomersluiting aangewend voor een optimistisch verbouwinkje. De voormalige zweminrichting heeft de foyer onder handen genomen. De entree wordt nu gevormd, eigenlijk zoals het ooit was bij de opening omstreeks 1920, door een tearoom, en wel aan de entreezijde van het pand aan de Weimarstraat. Verder zijn de foyerbar en het kassablok vernieuwd.
Theater De Regentes is zoiets als tussen het laken en servet: het bedient jong zowel als oud, richt zich op buurtbewoners (zij krijgen korting op de toegangsprijs op vertoon van een Buurtpas) én op elders in de stad wonende theater- en muziekliefhebbers; en het schakelt graag tussen ‘eigen’ Nederlandse kunst en dan weer kunst met een uitgesproken, vaak laagdrempelig en  cultureel divers karakter. Daarmee is cultuuranker De Regentes een interessante speler, ook omdat het zich juist buiten het stadscentrum manifesteert. Zo haakt de eigenwijze programma nu en dan in op festivals die in de gevestigde theaters in het stadscentrum te zien zijn. En krijgen in Blind Date nieuwe theatermakers een kans. De Regentes werkt erin samen met Theater aan het Spui en het vlakbijgelegen Theater Zeebelt. In Blind Date zijn er succesverhalen genoeg behaald: Sanne Vogel, Ann Van den Broek, Nynke Laverman, Laura van Dolron, Nanine Linning en Boukje Schweigman waren allemaal ooit te zien in deze serie. Ook leuk: op de site publiceert het theater regelmatig recensies die zijn geschreven door zijn cultuurambassadeurs, van voorstellingen die in dit theater plaatsvinden.

Het theater in het Regentessekwartier, ooit het grootste instructiebad van Europa, richt zich in de programmering bij uitstek op dans, muziek, muziektheater en familie- en jeugdtheatervoorstellingen. En het doet dat met een even grote hang naar culturele diversiteit als met een open oog naar de  wijk waarin het gevestigd is. Buik- en kathakdans gaat er hand in hand met moderne, academische dans en streetdance. Op muziektheatergebied is veel tijd is gevonden voor onder meer het Haagse ALBA Theaterhuis (16 t/m 30 september) en zijn er optredens door de Nationale Reisopera (12 november), geluidskunstenaar Peter Zegveld (11 december), en Corrie Brokken, die teksten van Toon Tellegen speelt (25 maart). Ook de muziek vindt er een goedgestemd klankbord, dat met name is resoneert in de richting van wereldmuziek en singer/songwriters. Zo is Hagenaar Willem van Ekeren er te gast met zijn, ook op cd vastgelegde, ongeëvenaarde ode aan Bach en Bukowski (24 oktober), zijn er klanken uit Tibet van Chris Hinze (5 november), is er een tangoweekend (15, 16 januari), muziek van Monteverdi door Le Nuove Musiche (13 maart), én zal er geregeld jazz te horen zijn. Daarbij is er op zondagmiddagen regelmatig poppentheater voor de kleintjes of een familievoorstelling met Theater Artemis (6 november), Theatergroep Kwatta (25 april), jeugddans met de Meekers (9 januari), of, het is maar een greep, Het Laagland (4 mei). In Berlin bei Nacht wordt De Regentes voor een nacht verhipt, verrookt en verrassend met cult, kunst en cabaret uit de Duitse hoofdstad, onder aanvoering van Sven Ratzke (18 december). Veelkleuriger kan je het allemaal niet bedenken.

Den Haag, je tikt er tegen en het zingt

Klein maar fijn

Dat het op theatergebied in de residentie geregeld spettert, knettert, bruist en borrelt – een goedbewaard geheim overal elders in den lande – mag blijken uit de talloze initiatieven die er steeds weer opbloeien en waarvan er vele vaste grond onder de voeten weten. De stad doet de beroemde dichtregel van Gerrit Achterberg gestand.

Theatergroep Drang, gespecialiseerd in theater op locatie, behoort inmiddels tot de gevestigden. De hoofdmoot van dit seizoen wordt gevormd door Bed, waarin negen mijmerende personages zich in de twilight zone van de ouderdom bevinden. Plaats van handeling is de voormalige brandweerkazerne aan de Erasmusweg (22 september t/m 23 oktober). Verderop in het seizoen is er de reprise van En alle vreugd en werk lijkt ver en vreemd en overbodig, een onderhoudende coup de farce over het circus dat Binnenhof heet (11 maart t/m 10 april).
Stella Den Haag is al bijna twee decennia de ongeëvenaarde leverancier van verantwoord maar niettemin fantasievol jeugdtheater, doorgaans vanuit het eigen Stella Theater in Den Haag, waar zoals de groep het verwoordt, poëzie de lucht kleurt en muziek verklankt wat moeilijk te verwoorden is. Het aanstaande seizoen staat vooral in het teken van De jonge Matthäus, met opnieuw het Residentie Orkest in de rol van muzikaal partner. Bach’s oratorium is het ijkpunt voor het klassieke passieverhaal dat deze keer wordt verteld door de ogen van Isabel, de dochter van Judas Iskariot, en is in Theater aan het Spui (16 en 17 april).
Ook jeugdtheaterschool Rabarber, afgelopen juli nog present op Festival De Parade, timmert al jaren aan de weg. Traditiegetrouw luistert de groep Theater aan het Spui tijdens de kerstperiode op met een eigen productie, dit jaar de familievoorstelling Alice in Wonderland (26 t/m 31 december).
Ook Theater Branoul, dat een prachtige liaison onderhoudt met het aanpalende restaurant, is een oudgediende. Het welhaast allerschattigste theater is zo ongeveer het enige in Nederland dat zich toelegt op de verbeelding van puur literaire teksten. Behalve een speelplek is het ook een producent, dit seizoen van Extaze, naar Louis Couperus (5 t/m 31 oktober). Ook is er Oeroeg van Hella Haasse (25 september), een middag met Yvonne Keuls (10 oktober) en aandacht voor Engelstalig theater (29 september t/m 3 oktober).
Ook Theatergroep Alba, maker van multidisciplinair- en intercultureel theater, timmert stiekempjes al heel wat jaartjes aan de weg. Opnieuw strijkt de groep deze jaargang neer in Theater de Regentes, nu voor een bewerking van Euripides’Bacchanten, een Griekse klassieker, die het speelt met zijn kenmerkende jeugdige elan.
Het Zeeheldentheater aan de Trompstraat streeft naar integratie en diversiteit, en is sedert het jaar 2000 het thuishonk van Theater Briza en legt zich met name toe op muziek en dans: concerten, themafestivals, workshops, lezingen en werelddanslessen, onder meer flamenco, salsa en riverdance. De hoofdmoot in de programmering wordt tot eind dit jaar op gezette tijden gevormd door Het Lelijke Eendje, naar het bekende sprook. Het verhaal en de liedjes worden gezongen, gedanst en gespeeld.
Midden onder vijftig jaar oude kastanjebomen, naast het stadskantoor in aanbouw, staat het glazen gebouw van Villa Escamp, in het gelijknamige stadsdeel, met daarin onder meer een Bibliotheekkamer. In die salon, alkoof eigenlijk, vinden nu en dan ontmoetingen en literaire salons plaats, onlangs met Ramsey Nasr en Joost Zwagerman, en binnenkort met Kader Abdollah (3 september) en Adriaan van Dis (15 oktober).
In restaurant spectacle Theater Toussaint, aan de Haagse kade met eenzelfde naam, kunt u onder het genot van onder meer een gastronomisch kunstje ook van theater genieten. Veel om het lijf heeft dat niet, tenzij u eten en show plezierig vindt.
Het Koorenhuis aan de Prinsengracht is het instituut om artistieke cursussen te volgen. Maar het beschikt ook over een zaal. U kunt er uitvoeringen en voorstellingen van cursisten bijwonen.
In De Regentenkamer, podium voor kunst, Jazz en Andere muziek, dat tegenwoordig huishoudt aan de Noord West Buitensingel 20, is er geregeld aandacht voor Huilen in Den Haag, waar onder de titel De Tranenstoet theatrale en muzikale optredens zijn (11 september t/m 12 december). Ook zijn er presentaties die het midden houden tussen theater, muziek en literatuur, onder meer Verdriet van een Scheveningse meid.
Première Parterre is een intiem, ‘particulier’ theater aan huis voor toneel-, muziek- en kleinkunstvoorstellingen.  De huiskamer, annex ‘theater’, biedt plaats aan 40 toeschouwers, en houdt domicilie aan de Koningin Emmakade 174. Een bloemlezing: Peter Faber met de solo Caveman (5 september), een Shaffy/Brecht-programma met zangeres Meike van de Linde en pianist Bam (19 december), acteur John Lanting met de Wassermanlezing 2011 (17 april) en pianist Marcel Worms die de etherisch aandoende muziek van Frederico Mompou speelt (15 mei).

Culturalis als speeltuin

Allehaagse kunst bij elkaar

Je kan er in hoogsteigen persoon of met je vrienden optreden, oefenen, opnemen of gewoon kíjken naar je beste vriend, je buren, schoolmakkers of wijk- en stadsgenoten.

Het Culturalis Theater aan de Hobbemastraat in hartje Schilderswijk is de plek voor amateurtheater, -dans en –muziek. Van klassiek tot modern, van hip tot hop, van oost tot west. Het is daartoe toegerust met onder meer een paar goed geoutilleerde theaterzalen, een tiptop muziekstudio, een decorwerkplaats – een digitaal atelier is in de maak. Het theater is er speciaal voor Haagse podiumkunstenaars. Zij kunnen er naar hartenlust beitelen en schaven aan hun podiumact. Op deze ontwikkelingsplek kun je ook scholing krijgen in je theaterdiscipline, begeleiding en advies. Het werkt daartoe samen met haar moeder, Culturalis, dat pal naast de Grote Kerk, aan de Riviervismarkt, is gevestigd. Dit zenuwcentrum voor cultuurparticipatie, kwaliteitsbevordering en financiële ondersteuner ten behoeve van talentontwikkeling programmeert het Culturalis Theater. Ook promoot Culturalis de amateur- en semiprofessionele theaterkunstenaars door in het Culturalis Theater en ook wel elders de stad festivals te organiseren.
Vlaggenschip van Culturalis is het meerjarige community arts-project Allehaagse (12 september), waarin Culturalis, Theater Diligentia en PePijn, het Koorenhuis, het Koninklijk Conservatorium, Nederlands Dans Theater, Theaterhuis Alba en het Residentie Orkest samenwerken en een poging doen die mensen te bereiken en te activeren voor wie theaterbezoek geen dagelijkse of zelfs maar jaarlijkse kost is. Op iedere eerste vrijdagavond van de maand kan iedereen zijn comedyaspiraties uitleven tijdens de Culturalis Comedy Club, terwijl de woensdagavond er juist voor de dansfans is. Ook is er geregeld een Open podium ‘voor wie maar wil’ en op dinsdagavonden Doe je Dinsdag, een lab waar muziek, dans, theater, fashion, art en comedy kan gedijen. Het is ook de avond bij uitstek als je eens een zelfgeschreven song wilt opnemen of een radioshow wilt maken.

www.culturalis.nl