De staat van Nederland

Het Nationale Theater pookt vreugdevuren op

De Haagse vreugdevuren. Politiek-maatschappelijk een mijnenveld. Voor Het Nationale Theater juist daardoor een vruchtbare bodem. Vuurwerk gegarandeerd.

Hartje zomer en breaking news: In Duindorp is een illegaal gebouwde vuurstapel omgevallen, met een dode als noodlottig gevolg. Daarbij is ook het lounge terras van pop-up bar Soho Beach House in de as gelegd. En ondertussen blijkt in diergaarde Blijdorp de Haagse man Jan K. zich te hebben opgesloten… in een gorillaverblijf.

Flashback. De handeling verplaatst zich naar eind december 2018, richting Zuiderstrand. Duindorpers richten er, gehuld in jarennegentigtrainingsjacks, een houtstapel op die Babylonische proporties aanneemt. Traditioneel wordt daar op oudejaarsavond de hens in gezet. ‘One team, one mission’, klinkt het eendrachtig scanderend. De afloop is bekend.

Het gegeven van de vreugdevuren, werelderfgoed, vormt voor Het Nationale Theater het aangrijpingspunt voor De Wereld volgens John, een actuele vertelling met de ‘boze witte man’ als lijdend voorwerp. Als entourage dienen naast de vuurstapel plus bijbehorende bouwers en het gememoreerde nieuws van de dag, ook een parade van lokale politici die er als theaterpersonage acte de présence geven (onder hen burgemeester Pauline Krikke) en een lokaal radiostation. Dat doet ‘live’ verslag van de loop van de gebeurtenissen van die dag. En dan is er nog een jonge verslaggeefster die zich met liefde laat verleiden.

De ingrediënten zijn vergaard door regisseur Eric de Vroedt, artistiek leider van HNT. Eerder trok hij met The Nation de sociaal-politieke kaart van de Schilderswijk. Dit keer heeft hij zich begeven in Duindorp, heeft hij zich ondergedompeld in de leefwereld van de ‘gewone’ Nederlander die steeds harder roept zich te storen aan mensen die zijn ‘gave land’ te grabbel gooien. Dat alles op één hoop gegooid en ja, dan wil de vlam echt wel in de pan slaan. Ook in Duindorp kreeg hij, net als toen in de Schilderswijk, in eerste instantie de zenuwen. “Daar, én hier bij Het Nationale Theater liep ik tegen scepsis op. Maar ik heb er aardige mensen ontmoet.”

In De Wereld volgens John keert een aantal oude bekenden terug uit ‘The Nation’, de hitvoorstelling van vorig seizoen, legt de regisseur van toen en nu uit tijdens een voorproefje op wat gaat komen. De meest opvallende onder hen is John Landschot, de populistische volksmenner. De Vroedt: “Als personage is hij in The Nation onderbelicht gebleven. Maar hier krijgt hij zijn eigen show. Hij bestiert een eigen lokaal opererend ‘talkradiostation’. Vanuit zijn studio schakelt hij ‘live’ over naar verschillende locaties en geeft hij inbellers ruim baan.” Als schakelpunt is hij bijna letterlijk ook het scharnierpunt in de voorstelling. De Vroedt stelt zo en passant de rol van de media en de journalistiek nadrukkelijk aan de kaak.

Boos
De Vroedt zegt luidkeels dat hij met De Wereld volgens John het wereldbeeld van de vaak onbegrepen, ongrijpbare en vaak terechtgewezen ‘boze witte man’ beter weet te verwoorden dan dat deze het zelf zou kunnen. “We hebben de ambitie om zijn problemen serieuzer te nemen dan bepaalde populistische politici doen en die daarmee aan de haal te gaan. Er spelen fundamentelere problemen dan zij aangeven en die proberen we uit te spitten.” Is het niet wat vreemd om uitgerekend de boze witte man op een blok te hijsen, hem een podium als vrijplaats te bieden? De Vroedt: “Ik denk niet dat we hem op een blok hijsen. We proberen hem serieus te nemen, te doorgronden en ons in te leven. Dat behoort überhaupt tot de taal van theater.”

In de plot van het stuk wordt beetje bij beetje onthuld waarom Jan K., alias ‘Vlampie’, zijn krachten wil meten met een aap en waarom midden in de zomer een illegaal vreugdevuur moest worden gebouwd. De Wereld volgens John is aldus een licht ontvlambaar toneelstuk, met de voorbije vuurstapels als decor en met de staat van Nederland tot inzet.

De gebeurtenissen rond oud en nieuw lijken Den Haag te splijten. Moedig om er nu al een theatervoorstelling over te presenteren, terwijl een onderzoek over wie en wat er die nacht en de dagen en nachten daarvóór en in welke volgorde is gebeurd , pas over een paar maanden uitsluitsel gaat bieden. En: ís er eigenlijk wel iets misgegaan? Onderwijl bungelt burgemeester Krikke in politiek opzicht al een tijdje.

Het Nationale Theater, De Wereld volgens John, van dinsdag 16 t/m zaterdag 20 april 2019 en donderdag 23 t/m za 25 mei 2019, 20.15 uur, Koninklijke Schouwburg.

 

Advertentie

Als niks meer overeind staat

Saman Amini speelt ‘Samenloop van omstandigheden’

In Nobody Home speelde hij zichzelf en kroop hij in de huid van een Syriëganger, in The Nation was hij De Beer van ‘s Gravenhage. Nu legt Saman Amini zijn eigen ziel bloot.

Vorig jaar bracht hij op nomadisch festival De Parade voor het eerst zijn Samenloop van omstandigheden. Het theatertentje speelde hij meer dan plat. Nu is er van het halfuurtje van de ‘autobiografische liedjesvoorstelling’ een uitgebreide, één uur durende versie voor de theaterzaal.

Animatie, theater, muziek. Met zijn overdosis aan talent rijgt hij momenteel succes aan succes. Jazeker vindt hij zichzelf een geluksvogel. Amini, die als elfjarig joch vanuit de Iraanse hoofdstad Teheran in Nederland belandde, gevlucht met zijn zusje en zwangere moeder: “Wie in Nederland mag wonen is sowieso een geluksvogel. Ook ben ik blij dat ik als 28-jarige al zoveel mag doen. Toch hangt mijn geluksgevoel ook van de dag af, kan ik ook m’n slechte dagen hebben, dagen dat ik het gevoel heb gevangen te zitten in emoties of opgesloten te zijn in m’n brein.”

Hij heeft zijn succes, zijn beroep als kunstenaar, zegt hij, ook te danken aan een samenloop van omstandigheden. “Als eerste generatie vluchteling bekommer je je allereerst om het dagelijkse geld, het is zeker niet vanzelfsprekend om in de kunst je toekomst te zoeken en te vinden.”

De tienerjaren bracht Amini gedeeltelijk door in het AZC in Rheden. Tot zijn aanleg voor theater werd opgemerkt. Eerstvolgende halteplaats: Toneelacademie Maastricht, afstudeerlichting 2014. Inmiddels behoort hij onder meer tot het vaste acteursensemble van Het Nationale Theater.

In Samenloop van omstandigheden maakt hij met een glimlach zichtbaar en voelbaar wat er in hem omgaat. Hij zingt, speelt en vertelt – met tekst, met muziek die hij zelf schreef, live uitgevoerd door een driemansband, en met prachtige, indringende videoanimaties. Het resultaat is een persoonlijk levensportret aan de hand van vertellingen over zijn moeder en vader, en over ‘alles wat nodig is om overeind te blijven als er niks meer overeind staat’.

Amini: “Voor mijzelf gaat de voorstelling over de betekenis van verleden en armoede als wrede vorm van geweld, en over machteloosheid en vrijheid. Maar ook over wat voor mij de waarde is van ouders. En ik wil er ook mijn dankbaarheid mee betuigen.”

Dankbaarheid drukt hij niet alleen theatraal uit maar ook financieel. “De muziek is op Spotify te beluisteren en we hebben er een cd van uitgebracht.” De opbrengt van het liedje ‘Longen Vol’ maakt hij over naar VluchtelingenWerk Nederland. “Gewoon om iets terug te geven. Soms moet je nemen, soms geven.”

Trompet
Amini geeft als personage weer hoe hij in zijn jonge jaren eigenhandig armoede bestreed door Roberto Carlos-kaftpapier cadeau te doen aan een schooljongen. Het wordt hem duidelijk gemaakt dat je zoiets omzichtig moet doen, anders meent de ontvanger dat hij aldoor dank verschuldigd blijft. In een paar pennenstreken schetst hij zo hoe machtsverhoudingen inwerken op gedrag.

En passant ontstaat een soort van ‘coming of age’. Tot het moment dat hij zijn woorden richt tot ‘mijn kleine jongen’. Door schimmenspel dat op het videoscherm geprojecteerd is, zien we dat het om een manneke gaat met een trompet in de hand. Aan het einde ligt de trompet in de branding, een verwijzing naar Alan Kurdi, het ‘aangespoelde jongetje’. Dat hield hem nachtenlang uit zijn slaap. Waarom hij wel en zij allemaal niet?

Het mooie is dat het geheel nooit ontaardt in pathetisch aandoend melodrama, maar dat hij zijn vertelling gedoseerd en met veel gevoel voor verhouding tussen ernst en luim weet te brengen.  Als ‘rhymende’ rapper steekt hij met zijn expressieve stem, door de verrukkelijk-verrassende elektronisch-futuristische muziekklanken en melodielijnen, en het ongecompliceerde taalgebruik het huidige Nederlandse rappersgilde keihard de loef af.

Een openbaring.

Als geëngageerd kunstenaar laat de actualiteit hem niet los. Neem de Iran-deal. “Ik ben bang voor het lot van het Iraanse volk. Ik heb er nog steeds veel familie wonen. Kijk naar Irak, Afghanistan, Syrië… Ik hou mijn hart vast voor wat er kan gebeuren.”

Saman Amini: Samenloop van omstandigheden. Een coproductie van Paradiso Melkweg Productiehuis en Black Sheep Can Fly. Te zien op dinsdag 22 mei 2018 in Theater aan het Spui.

 

Een vingerafdruk van de stad

Het Nationale Theater in zesdelige theaterreeks ‘The Nation’

Wat is er gebeurd met de elfjarige Ismaël uit de Schilderswijk? Politieagenten, jihadisten, ondernemers, politici, gutmenschen, journalisten – iedereen bezit een stukje van de puzzel.

Wat is de huidige staat van de natie, te beginnen die van Den Haag? Eric de Vroedt, aankomend artistiek directeur van Het Nationale Theater, beet zich het voorbij jaar en trouwens ook de komende maanden nog, als een hedendaagse ‘muckraker’ zich onderdompelend, ploeterend en wroetend vast in alle denkbare hoeken, gaten, kieren en krochten die de regeringsstad rijk is. Dat deed hij door op bezoek te gaan bij uiteenlopende organisaties in de stad, bottom-up gesprekken te voeren met bewoners en vertegenwoordigers van instellingen, en hier en daar, nu en dan een dagje mee te lopen.

Het resultaat: het caleidoscopisch opgezette The Nation, een zesdelig stadsfeuilleton, à la Netflix, door De Vroedt zelf geschreven en geregisseerd, en geconstrueerd rond de zoektocht naar een zekere Ismaël. Den Haag, bestuursstad en zelfverklaard stad van internationaal recht en veiligheid fungeert als betekenisvol decor. De Vroedt heeft een voorkeur voor theater dat de vinger nauwlettend aan de pols van de tijd houdt, getuige Race, zijn debuut in Den Haag; en de tiendelige serie mightysociety die hij tussen 2004 en 2012 maakte. Geëngageerd theater over actuele kwesties.

De achterkant van Den Haag, van Nederland misschien wel. In het gelijknamige boek beschrijven auteurs Pieter Tops en Jan Tromp de alarmerende verwevenheid van de maffiaanse onderwereld met de laag van op het oog keurige bestuurders in het zuiden van Nederland. Hoe staat het Den Haag er in dat verband voor? Neem de onverkwikkelijke kwesties rond Hernandez of die van Chandrikasing die op Hollands Spoor zijn dood vond. Firma MES is bezig aan een theaterdocument over die laatste affaire.

The Nation heet in de bewoordingen van Het Nationale Theater ‘een spannende theaterthriller over de op hol geslagen Nederlandse multiculturele samenleving’, waarvan de zes losse delen trouwens probleemloos ook afzonderlijk geconsumeerd kunnen worden.

De eerste drie delen, in feite ‘works in progress’ worden in Den Haag gepresenteerd, maar gaan pas straks, in juni, officieel in première tijdens het Holland Festival, nota bene in Amsterdam. Na de zomer volgen deel vier tot en met zes. Het geheel mondt in november uit in binge-kijken in het theater, een theatermarathon zoals De Appel die maakte en vorig seizoen Borgen, als alle delen aaneengesloten te zien zijn in de Koninklijke Schouwburg.

De eerste drie delen van de door De Vroedt geschreven reeks zijn al klaar, van de zomer werkt hij aan de laatste drie.

Verhoorkamer
Het openingsdeel spitst zich toe op gebeurtenissen in de verhoorkamer van het politiebureau aan de Heemstraat, licht actrice Antoinette Jelgersma, vast verbonden aan Het Nationale Theater toe. “Ismaël is als verdachte van het gooien van een steen door een ruit opgepakt, wordt verhoord en is bij gebrek aan bewijs weer vrijgelaten, maar lijkt daarna spoorloos verdwenen. Ik speel zijn pleegmoeder, de vijftigjarige Ida, en heb naast hem een tweede kind geadopteerd, beiden van verschillende afkomst. Ida werkt voor de voedselbank, zit in het bestuur van Theater Spinoza en is getrouwd met de gemeentesecretaris. Waar ze woont? Ik zou zeggen: het Regentessekwartier. Mijn rol trekt straks ook door in de andere delen, en daarnaast speel ik in dit stuk wat kleinere dubbelrollen. Ik ben dit jaar dus onder de pannen,” lacht ze.

Undercover
Het voorval rond Ismaël is de opmaat tot een theatrale zoektocht. “Je krijgt in het eerste deel onder meer een beeld van de interne verhoudingen binnen de politie en de jeugdzorg, maar ook wordt ingezoomd op de biologische moeder en zijn pleegouders” zegt Jelgersma. “In latere delen wordt ook de rol van de media en die van de ouders van het jongetje in de verf gezet. Aan het eerste deel is daarnaast het roemruchte undercover-boek Ik was een van hen van Maarten Zeegers als een kleurenfilter heen gelegd.‘

Het Nationale Theater: The Nation. Aflevering 1 t/m 3 spelen in maart, april en mei 2017 als losse delen in de studio’s van Het Nationale Theater. De marathon is vanaf zondag 5 november 2017 in de Koninklijke Schouwburg.