Magie zonder te goochelen

Fred Delfgaauw, 30 jaar theatermaker

Fred Delfgaauw is een magiër, maar dan wel een die het theater voorop stelt. Zijn voorstelling Minder = Meer is nu voor het laatst in Den Haag te zien, want na dit seizoen stopt hij ermee.

Als gevolg van laten we zeggen een misverstand, zat de Koninklijke Schouwburg die avond, ergens aan het eind van de tachtiger jaren, vol met bezoekers die verwachtingsvol uitkeken naar een revue van Jos Brink. In plaats daarvan kreeg het publiek een theatervoorstelling van Fred Delfgaauw, toen nog Studio Peer geheten, voorgeschoteld. In zijn eentje, omringd met poppen en lappen verbeeldde hij een sublieme, volwaardige Mozart. Hij ontpopte zich als een rasverteller die op fascinerend wijze in dialoog wist te treden met zichzelf. Monden vielen van verbazing open, na afloop klaterde in de beroemde bonbonnière een ovationeel applaus neer. Iets soortgelijks had hij eerder al gedaan op beroemde teksten van Beckett en Ibsen. ‘Hij is alleen eigenlijk een heel leger’, meende Herman van Veen vijf jaar geleden ter ere van zijn toenmalige zilveren podiumjubileum. “Magie zonder te goochelen”, noemt hij het zelf. Toch, zo bekent Delfgaauw, heeft hij zich nooit ‘een echte poppenspeler’ gevoeld: “Ik ben een theatermaker, iemand die stemmenkunst en lichtontwerp bij elkaar brengt en daarbij gebruik maakt van poppen op het podium”. Nu, ja: poppen? Hij construeert personages met niet veel meer dan een rubberen masker of een pruik op zijn hand, met eventueel een lap, een morsige regenjas of een jurk erbij. Dat is niet alleen knap, dat is ook ontroerend en grappig. Delfgaauw: “Is het niet de droom van iedere kunstenaar om met zo min mogelijk zoveel mogelijk te zeggen?” Door de regieadviezen van Karel de Rooij (Mini & Maxi) is hij steeds op zoek gegaan naar de perfecte eenvoud. “Karel is een groot vakman. Het is door hem dat ik nu op een heel leeg toneel sta, in de eerdere voorstellingen had ik vaak hele decors.”

Nu, ruim een kwart eeuw later, weet een groot deel van de bezoekers van toen nog altijd blindelings de weg naar zijn voorstellingen te vinden. De oud-Hagenaar heeft in de tussentijd tal van producties uitgebracht: miniatuurtjes over Don Quichot, over Carmiggelt, en naar aanleiding van de dood van zijn vader, De Terugreis. Hij won de Toneelpublieksprijs en werd daarna nóg ettelijke malen voor diezelfde onderscheiding voorgedragen. Eigenlijk is het een raadsel dat Delfgaauw nooit is doorgestoten in de richting van (inter)nationale roem, want zijn taal van zinsbegoochelende tovenarij is er een die werkelijk iedereen kan voelen en begrijpen. Zijn jubileumvoorstelling Minder = Meer speelt hij nu, na zes jaar, nog steeds, avond aan avond, overal met veel succes. De voorstelling is een indrukwekkende compilatie van niet minder dan 31 jaar vakmanschap in een theatervorm die uniek is en die hij tot in de puntjes beheerst. De voorstelling bestaat uit een aaneenrijging van zijn bekende hits, zoals ‘De hilarische baby, ‘De mannen aan de bar’, ‘De meesterlijke doktoren’ en ‘Het Schitterende Sprookje’. “Het is een programma waarin ik steeds andere fragmenten uit mijn voorstellingen laat zien. Iedere avond is dus weer compleet anders. Dat houdt mij én mijn publiek scherp.” Van routine is geen sprake. “Plankenkoorts, dat went nooit. Het is alsof je in de wachtkamer van de tandarts zit”.

Hij richtte een eigen theater op in de binnenstad van Gorinchem, zijn vaste woonplaats sedert zo’n twintig jaar: Peeriscoop. Een theater is niet slechts een grotere tv dan thuis; het wezen van theater is dat je willens en wetens een avontuur wilt aangaan, theater is in essentie magie. Aan het medium tv heeft hij dan ook een broertje dood. “Waar tv een uiterst passief medium is dat vaak de hang naar domheid bevestigt, dient de theaterbezoeker alle luiken open te zetten. Hij zegt zich te ergeren aan de formats die voor theateritems en in het bijzonder voor hemzelf geen plaats in lijken te willen ruimen. “In een van zijn Centuriën voorzag de middeleeuwse wijsgeer Nostradamus eerst de opkomst en vervolgens de val van de huidige beschaving en het kapitalisme als gevolg van Koning Eenoog. Kijk wat er nu gebeurt: de tv, de laptop, het mobieltje. Allemaal eenogigen”.

Delfgaauw trad altijd al graag buiten de sporen van het genre, maakte voorstellingen met cabaretier Sjaak Bral (“’cabadrama’ werd het genoemd”), was te gast op Festival Classique, deed mee aan de benefietavond voor Den Haag Centraal. Hoewel hij het niet hardop zegt vreet het gebrek aan erkenning aan hem, helemaal nu na zo’n 31 jaar het eindspel van gepassioneerd theatermaken lijkt te zijn ingezet. “Na al die jaren van vervoering krijg ik per 1 januari opeens geen subsidie meer. Daarmee vervalt de basis voor mijn unieke vorm van theatermaken.” Theater Peeriscoop zet hij vooralsnog voort, en uiteraard wil hij de reeks voorstellingen van Minder = Meer, De Verteller en Vliegen met een Vleugel die hij tot ver in 2013 speelt tot een succes maken.
De voorstelling van Minder = Meer in Den Haag is trouwens een bijzondere. Als jonge jongen kreeg Fred tekenles in het atelier van kunstschilder Poen de Wijs. Deze Haagse realistische schilder is onder meer bekend geworden met de portrettenreeks over Mini & Maxi en met de covers van muziekgroep Flairck. Na vele jaren kwamen zij elkaar weer tegen en er ontstond spontaan een plan om een serie schilderijen over Fred te maken. Over zijn voorstellingen, zijn theatrale werkelijkheid, markante koppen en verrassende illusies. De expositie van de intussen ernstig zieke De Wijs wordt op zaterdag 13 oktober geopend door Sjaak Bral en de Commissaris van de Koningin van Zuid-Holland, en is tot eind november te zien in galerie De Twee Pauwen.

Minder = Meer van Fred Delfgaauw is te zien in Theater Diligentia op zaterdag 13 oktober 2012. Meer informatie op www.diligentia.nl en www.delfgaauw.nl. Telefonisch reserveren op: TEL.NR.

Kader:
Karel de Rooij over Fred Delfgaauw

“Mensen zijn helemaal verbaasd als ze hem aan het werk zien”, zegt De Rooij. “En ik ben er trots op dat ik hem mag regisseren. Hij is een van de meest onderschatte grootheden van dit land, een talent zoals we dat in Nederland maar nauwelijks kennen. Elke keer dat ik hem aan het werk zie, gebeurt het weer: het onmogelijke, het ondenkbare. De avonden dati k hem in het theater aan het werk zag, behoren tot mijn gedenkwaardigste theateravonden”.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s