‘Goede kunst is duur’

Klassieke muziek in Den Haag

Het Meerjarenbeleidsplan 2021-2024 (‘Kunstenplan’) werpt zijn schaduwen vooruit. Eind april ontvouwt een Adviescommissie haar visie op de inrichting van het toekomstige kunstenleven in de stad. Den Haag Centraal kijkt in de glazen bol, deze week met Sven Arne Tepl, algemeen directeur van het Residentie Orkest (RO) en Dick van Gasteren, artistiek leider van Ciconia Consort.

Hoe staat ‘klassieke muziek’ er in Den Haag voor?
Dick: Den Haag is een mooie uitgaansstad geworden – en daar komt een prachtige nieuwe concertzaal bij. Maar laten we niet vergeten dat het maar een stapel bakstenen is, het gaat erom wat daarbinnen gaat gebeuren. Helaas zijn er teveel Hagenaars en Hagenezen die nog niet naar klassieke muziek gaan. Dat moet en kan beter.
Sven: Mee eens, die knelpunten zijn er zeker. Kunst, in ons geval klassieke muziek, heeft het vermogen mensen te verbinden. In een stad als Den Haag is dat hard nodig.

Wat verwachten jullie van het ‘Kunstenplan’ 2021-2024?
Dick: Van een plan zelf komt geen kunst, die ontstaat bij mensen, van onderop. Wel zorgt het voor samenhang. Maar de politiek stelt ook voorwaarden aan de bedrijfsvoering en legt taken op aan educatie, diversiteit en inclusie.
Sven: Iedere termijn is er weer een ander thema dat opspeelt.
Dick: Maar kunst is er niet in de eerste plaats voor het oplossen van maatschappelijke problemen.
Sven: Gelukkig hebben we kunnen meepraten met de gemeente, zijn er ‘dialoogsessies’ geweest. Maar, ja, er wacht een grote uitdaging – want je komt al snel uit bij het plafond in het budget. Dan zijn er twee wegen: hakken of met de kaasschaaf erlangs. Dan maar liever hakken; met de kaasschaafmethode kan straks geen instelling meer zijn werk goed doen.
Dick: Sinds Mozarts tijd is er niet bijster veel veranderd. De bedreiging vormt het geld. Altijd. Goede kunst is duur. Maar die geeft wel kleur aan de samenleving.

Wat moet er rond dit Kunstenplan 2021-2024 volgens jullie gebeuren?
Dick: Laten we alleen nog datgene subsidiëren dat kwaliteit heeft, en dat zonder niet overleven kan. Zijn er niet teveel festivals die het best zonder subsidie kunnen stellen? En laat de beoordeling niet alleen afhangen van de ingediende plannen maar ook op wat er is gepresteerd. De Adviescommissie mag daar best hard in zijn. Maar er speelt nog iets anders: in de kunst geldt een omgekeerde wet van vraag en aanbod: vraag ontstaat ná aanbod. Door het aanbod te vergroten zal de vraag stijgen.
Sven: Behoud de mix, van topinstellingen tot cultuurankers, houd cultuur bereikbaar voor iedereen.

Wat mag zeker niet gebeuren?
Dick: ‘Fair pay’, eerlijk loon naar werken, mag niet uitlopen op een kaalslag, want dan vrees ik voor verschraling van het aanbod. Innovatieve initiatieven krijgen het moeilijk. Uiteindelijk droogt de stroom aan kunst dan op. Laat beginnende groepen en ensembles eerst met projectsubsidies hun waarde bewijzen, en pas daarna doorgroeien en structureel geld krijgen. Maar nooit kun je van ze eisen dat ze meteen ‘fair’ betalen, want ‘beginnen’ is een groeimodel.
Sven: Tussen al de speerpunten en voorwaarden van de gemeente moet een optimum worden gevonden. Er blijkt voor € 15 miljoen overvraagd, er zijn 30 nieuwe aanvragers. Dat toont de energie van de sector, tegelijkertijd is het een mega-uitdaging.

Betalen jullie ‘fair’?
Sven: We zijn gezond, betalen volgens CAO-normen. Wel zouden we freelancers meer willen betalen. Dat kost € 250.000 extra. Als dat er niet bijkomt? Dan moet je straks kiezen tussen minder concerten en activiteiten, alleen op safe programmeren en banen en werkgelegenheid schrappen. Dat wil je allemaal niet, zeker niet met Amare in het vooruitzicht. Tegelijkertijd zie je dat fondsen en sponsors zijn overvraagd; financieel valt daar weinig winst te boeken. Gelukkig zijn we over dit alles in gesprek met de gemeente, elders in den lande is dat wel anders.
Dick: Geen weldenkend mens kan tegen ‘fair pay’ zijn. Met Ciconia komen we daar in de buurt. Bij ons verdient eenieder evenveel, van musicus tot zakelijk leider. Bedenk dat een concert van een uur een week repetitietijd vergt. Dat past nooit in de prijs van een entreekaartje. Subsidie is er om kunst bereikbaar te houden, voor iederéén. Een orkest onderhouden is mensenwerk, arbeidsintensief. Sven: Er zijn vele andere uitdagingen in onze stad, maar onze musici moeten naar waarde kunnen worden betaald.
Dick: Het werkelijke kapitaal vormen de gezelschappen. Alles van waarde is weerloos, Lucebert zei het al. Wij hebben € 100.000 nodig voor ‘fair pay’, en de uitbreiding naar 36 concerten per jaar. Ciconia loopt gevaar als er geen extra geld komt. De grote kunstinstellingen, waaronder het Residentie Orkest zijn een zegen voor de stad. Maar daarmee ben je er niet, je hebt onderbouw nodig, een experimenteertuin. Het een versterkt het ander. Als Ciconia zorgen wij voor diversiteit en een kleinschalige benadering. Toen Den Haag acht jaar geleden vaststelde dat een schakel ontbrak tussen kamermuziek en groot symfonisch, zijn wij in dat gat gedoken. Ons publiek is nieuw publiek, we snoepen geen publiek af van het RO af, hoop juist dat die het RO bezoeken. In Den Haag is de afweging: naar een concert of toneel? In Amsterdam: naar een concert of een opera? In Wenen is het: naar welke opera vanavond? Als DH internationale stad wil zijn, dan hoort daar een goed cultureel klimaat bij.

Waar zetten jullie de komende vier jaar op in?
Dick: Meer publiek winnen voor de klassieke zaak. Hoe? Door nieuwe doelgroepen aan te boren en dat aan ons te binden met authentieke en kleinschalige programma’s, onder meer met programma’s die lopen met de Voedselbank en AZC’s.
Sven: Door de desastreuze bezuinigingen van Halbe Zijlstra hebben we alles opnieuw moeten opzetten, gelukkig is dat gelukt. We willen voortgaan op de nieuwe wegen die we zijn ingeslagen. We willen van iedereen in de stad zijn; de nieuwe concertzaal is maar één aspect. Inhoudelijk zetten we in op de symfonische canon en op vernieuwing, talentontwikkeling en educatie. Educatie is goed voor een derde van de bezoeken, maar kan het geld daarvoor niet uit het onderwijspotje? We bezoeken wijkcentra met gratis optredens omdat veel mensen geen kaartje kunnen betalen. Belangrijk, ook al komen ze later niet of nooit naar de concertzaal. Het stadsbestuur ziet dit ook, en vraagt ons niet: waarom heb je daar geen tientje voor gevraagd? Verder gaan we door met het project ‘Symfonie 2030’, onze maatschappelijke pijler.
Dick: Het Residentie Orkest zet, net als wij, in op het winnen van nieuw publiek, hopelijk resulteert dat in een rijker cultureel klimaat.

Residentie Orkest
Vaste subsidie DH 2019: € 4,4 miljoen Den Haag + landelijk: € 3,5miljoen
Projectsubsidie 2019: 0
Aangevraagd 2021-2024: € 4,7miljoen Den Haag / € 3,5 miljoen landelijk (OCW)
Organisatie: 75 fte (101 medewerkers)
Aantal bezoekers 2019: 130.000
Activiteiten 2019: 119 concerten + 2.300 educatieve activiteiten

Het Residentie Orkest verzorgt het grote symfonische repertoire en kamermuziekconcerten, in respectievelijk Zuiderstrandtheater/Amare en de Nieuwe Kerk. Het orkest gaat op tournee en trekt ook veelvuldig de Haagse wijken in. Het beschikt straks over een nieuwe, eigen concertzaal met 1500 zitplaatsen en gaat er jaarlijks ongeveer 65 keer optreden.

Ciconia Consort
Vaste subsidie DH 2019: € 50.000
Projectsubsidie 2019: € 50.000
Aangevraagd 2021-2024: € 200.000
Organisatie: 1,95 fte (exclusief uren van de musici, op projectbasis)
Aantal bezoekers 2019: 4179
Activiteiten 2019: 20

Ciconia Consort is een strijkorkest dat zich met name toelegt op laat-romantisch en modern repertoire en richt die altijd thematisch in. Het ensemble speelt in Den Haag doorgaans in de Nieuwe Kerk, en gaat ook op tournee door Nederland.

Compendium: Klassieke muziek in Den Haag
Het bruist in Den Haag van symfonische muziek, kamermuziek, opera, muziektheater en oude- en nieuwe muziek. Het Residentie Orkest is de grootste producerende instelling. Het Koninklijk Conservatorium een belangrijke internationale onderwijsinstelling. Ook is in Den Haag een operagezelschap rijk: Opera2Day.
Er zijn verschillende (kamermuziek)ensembles actief, van Ciconia Consort, LOOS, Matangi Kwartet, New European Ensemble, Ensemble Klang tot Modelo 62, Catchpenny Ensemble en Slagwerk Den Haag. Het Dans- en Muziekcentrum (DMC) is de grootste muziekprogrammeur voor het Zuiderstrandtheater en de Nieuwe Kerk, en straks ook voor Amare. Op festivalgebied is er onder meer Festival Classique, Festival Dag in de Branding en Classical Encounters (voorheen Internationaal Kamermuziekfestival Den Haag).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s