‘Je zou een soort Marshallplan voor cultuur wensen’

Kunstenplan – Musea en erfgoed

Vooralsnog publiceert, geheel volgens plan,de komende week een Adviescommissie haar visie op de inrichting van het kunstenleven in de stad voor de periode 2021-2024. Den Haag Centraal stelt tot dat moment steeds een genre centraal.

Deze week: musea en erfgoedinstellingen. Met Peter de Haan (Museon) en Jeroen van de Wiel (Muzee Scheveningen).

We leven niet in een tijdperk van verandering, maar een verandering van tijdperken. Ogenblikkelijk sluit Van de Wiel zich aan bij de woorden van zijn museumcollega Peter de Haan die, nog voordat het gesprek goed en wel van start is, pontificaal op tafel legt dat het op stapel staande Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2021-2024, het huidige gesternte indachtig, wat hem betreft uitstel mag vinden.

Hij somt op: “In het post-coronatijdperk moeten we eerst echt álles opnieuw gaan uitvinden, misschien is wel een kalenderjaar nodig om op adem te komen. Het is intussen niet ondenkbaar dat kunstinstellingen het haasje worden. Er ontstaat dus een nieuwe situatie. En kunnen we na ‘corona’ nog wel waarmaken wat drie maanden geleden op papier is gezet? En is dat anno nu nog net zo relevant?”

Van de Wiel: “De wereld ziet er opeens fundamenteel anders uit. Je zou een soort Marshallplan voor cultuur wensen. Het is nu beter om instellingen rust te gunnen, al houdt de gemeente juist fel vast aan de gegeven publicatiedatum. Laat de gemeente haar energie eerst aanwenden voor lijfsbehoud van instellingen die nu dreigen om te vallen. Uitstel zou ik een wijs besluit vinden.” De Haan: “Nog altijd is er geen afdoende steunpakket voor de cultuursector.”

Terug naar de tekentafel. Want tot het – wie weet – zover komt, gelden de alreeds geslagen piketpaaltjes. “Het gaat voor Museon om aanscherping van wat we alreeds doen,” schetst De Haan de plannen voor de komende vier jaar. “Waar Nemo Amsterdam zich richt op techniek en technologie en Naturalis Leiden op biodiversiteit, is Museon het landelijke publieksinstituut voor duurzaamheid. In essentie zijn we een ‘science’ museum, ontstaan uit een educatief en avontuurlijk centrum voor het zoeken naar oplossingen. We geven bezoekers en bedrijven ‘tools’ in handen om zelf bij te dragen. Zo willen we onze maatschappelijk-inhoudelijke positie verder verdiepen, maar ook door samenwerking met het wetenschapsveld, waaronder de Haagse Hogeschool en het Delftse. Het samengaan met het aanpalende Omniversum is ook een optie.”

Van Muzee-kant wijst Van de Wiel op de spagaat om én erfgoedmuseum te zijn én een van acht Cultuurankers, het stelsel van wijktheaters in de stad.

Hij: “We willen ons doorontwikkelen tot ‘programmahuis’, een plek waar al onze functies samenkomen, van museum tot cultuuranker, en van participatie tot educatie. Projecten moeten daar gelijktijdig naar verwijzen, het moet niet zo zijn dat de ene functie dicteert wat de andere moet doen. Verder is sinds 2006 de tentoonstellingsopstelling ongewijzigd. Daar willen we eindelijk wat aan gaan doen.”

Hoepels
Het heet dan wel ‘Kunstenplan’, zegt De Haan, ‘maar landelijk bestaat dat voor 15% uit collecties van kunstmusea en erfgoedinstellingen’. Hij kwalificeert Museon, net als het Haags Historisch Museum, nadrukkelijk als ‘andersoortig’. “In ons geval is dat een collectie rond antropologie, natuurlijke historie, biologie, aardrijkskunde, geschiedenis en techniek. Het is als samenleving belangrijk dat we zulke collecties bijeenhouden. Die van ons is zo omvangrijk dat we rond vrijwel ieder denkbaar thema items kunnen leveren.”

Van de Wiel maakt gewag van de vele randvoorwaarden waar iedere vier jaar bij het doen van een aanvraag moet worden voldaan: “Steeds worden we geacht door weer nieuwe brandende hoepels te springen, tegenwoordig diversiteit, inclusie, ‘fair pay’ en ‘fair practice’. Ondertussen zijn de hoepels uit voorbije jaren gebleven.”

Toch, zo werpt De Haan tegen, heeft het Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur ook iets van ‘gelijke monniken, gelijke kappen’. “Er is geen betere systematiek, heb nooit en nergens iets beters gezien.” Van de Wiel: “Zonder richtlijnen zou het inderdaad op rodeo kunnen uitdraaien.” De Haan: “Sommige landen stellen een intendant aan, een ‘goeroe’ die eens in de zoveel tijd zijn licht laat schijnen. Maar dat past niet erg bij de cultuurmaatschappelijke verhoudingen in Nederland.”

Tweede museumstad
De Haan, ingezetene van de stad Utrecht, roemt het museale landschap van Den Haag. “De tweede museumstad van Nederland, zo werd mij meteen na mijn aantreden her en der ingefluisterd. Dat vind ik dan een goed bewaard geheim. Die voorhoedepositie zou meer uitgebaat kunnen worden maar mist scherpte door de marketingfocus op thema’s als stad van strand, stad van recht en vrede, alsmede de aanwezigheid van Binnenhof en koningshuis. Alleen al in de geografische driehoek van Museon, Kunstmuseum, Omniversum, Fotomuseum en GEM trekken we jaarlijks een miljoen bezoekers. Weten we dat wel genoeg?”

Hij wijst op een mogelijk toekomstige overeenkomst tussen muziekcentrum TivoliVredenburg in Utrecht en het in aanbouw zijnde theater Amare op het Spuiplein: “Na een lange, lastige aanloopperiode is de nieuwbouw aldaar een groot succes gebleken. Het Amare van straks is dubbel zo groot, wel zeven voetbalvelden op elkaar gestapeld! Je zou met Amare als vliegwiel de profilering en de marketing van Den Haag als stad van cultuur moeten willen optrekken.”

Fair pay
Het Museon betaalt de staf uit naar CAO-normen, zegt De Haan. “Maar de pijn zit ‘m in de honorering van freelancers, zoals onze docenten en zaalwachten, onder meer als gevolg van het feit dat het subsidiebedrag niet wordt geïndexeerd, daardoor lopen we structureel een procent of vijf mis.”

Van de Wiel: “Dik 80 vrijwilligers, 1000 donateurs en een vriendenvereniging steunen ons. Ik heb geen last van een ‘Calimero-effect’, want met slechts 6 ½ fte in een vaste staf zijn we samen goed voor jaarlijks zo’n 400 activiteiten en 40.000 bezoekers – al kraakt het intern dan ook af en toe. Ik vind het bewonderenswaardig dat het kleine Muzee het gelukt is te aarden.”

Veldslag
Hij beziet ondertussen het grotere plaatje: “Er is in Den Haag voor de komende Kunstenplanperiode voor pakweg 15 miljoen euro méér aangevraagd.” De Haan: “Landelijk én in Den Haag kan dat neerkomen op een veldslag, alzeker omdat aan vernieuwing groot belang wordt gehecht. Anderzijds zie je zelden dat gevestigde instellingen worden gewipt.” Er wordt, ziet hij, in Den Haag minder gestuurd op artistiek-inhoudelijke gronden dan op werkwijze en maatschappelijke thema’s, zoals inclusie, diversiteit en ‘fair practice’.” Voor de Adviescommissie van Den Haag is het daardoor lastig manoeuvreren, zo voorziet hij. Hij vreest de kaasschaafmethode, iedereen een beetje inleveren. “Maak liever scherpe keuzes,” is zijn devies.

Maar als dat ten koste gaat van de Cultuurankers, waaronder Muzee, dan zou De Haan dat aan het hart gaan. “Dat concept is uniek in Nederland.” Van de Wiel reageert: “In de richtlijn van de wethouder staat zwart op wit dat de Cultuurankers een aanwinst zijn voor de stad, en het concept is niet voor niets landelijk ten voorbeeld gesteld. Ik zou verdrietig zijn als zo’n duidelijke stellingname niet tot meer middelen zou leiden.” Hij hoopt dat de commissie een harde keuze vermijdt tussen alleen groot of alleen klein. “Want de mix is belangrijk, net als geografische spreiding van het aanbod over de stad, precies zoals dat in de vorm van Cultuurankers gestalte krijgt”.

Een leven lang heeft Van de Wiel de kunst en cultuur in Den Haag van nabij gevolgd, onder meer als directeur van PAARD. “Het is ongelooflijk om te merken dat in 20 jaar de binnenstad van Den Haag is gaan bruisen met terrasjes en buitenfestivals. En ook hier op Scheveningen valt altijd veel te beleven.” Om de hoek van Muzee is hij geboren, vertelt hij. “In het gerestaureerde oud-schoolgebouw uit 1877 waar Muzee sinds 2006 zetelt, heeft mijn vader nog zijn middenstandsdiploma gehaald.”

kader
Musea en erfgoed in Den Haag
Den Haag heeft een sterk museumprofiel met rijksgesubsidieerde musea als Mauritshuis / Gevangenpoort, de Mesdag Collectie (in beheer bij Van Gogh Museum) en Meermanno | Huis van het Boek tot particulier in stand gehouden musea als Panorama Mesdag en Beelden aan Zee.

In de gemeentelijk musea van Den Haag zijn collecties en tentoonstellingen bijeengebracht op gebied van kunst, historie, wetenschap en techniek. Gemeentelijke collecties zijn die van museum Bredius, Kunstmuseum Den Haag (inclusief Fotomuseum en GEM voor actuele kunst), Haags Historisch Museum, Escher in het Paleis en Museon. Muzee beheert een collectie over de Scheveningse cultuurgeschiedenis en het Loosduins museum over de lokale tuinbouwgeschiedenis.

Vanuit het gemeentelijke cultuurbudget wordt ook de muziekverzameling van het Nederlands Muziek Instituut betaald, in beheer bij het Haags Gemeentearchief (HGA). Kunst in de openbare ruimte wordt deels door Stroom en deels door de gemeente beheerd. De Historische Informatie Punten (HIP) in de bibliotheken bieden informatie over eigen buurt en stad.

kader
Museon
Het Museon (‘museum’ en ‘onderwijs’) is er voor maatschappij, cultuur en wetenschap. De oprichting in 1904 was een initiatief van de Haagse krantenbaas Frits van Paasschen, pleitbezorger van ‘aanschouwelijk onderwijs’. Hij wilde kinderen de wereld late ontdekken. In het Museon van nu leren jong en oud door te kijken, te luisteren, te lezen en vooral door zelf te doen. Het accent ligt op thema’s als voedsel, water, energie en culturele identiteit. Momenteel loopt als enige in Nederland ‘One Planet’, een expositie over dezeventien Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de VN.

Vaste subsidie 2019: € 4.685.000
Aangevraagd jaarlijks subsidiebedrag: € 5.113.200
Omvang organisatie: 48 fte
Aantal bezoekers 2019: 187.000
Aantal activiteiten 2019: 9 tentoonstellingen, 50 activiteiten voor volwassenen, 61 voor jongeren

kader
Muzee
Muzee Scheveningen heeft twee collecties in beheer: een cultuurhistorische collectie van het voormalige Museum Scheveningen, en een zeebiologische van het voormalige Zeemuseum.

Centraal staat de geschiedenis van het vissersdorp en de badplaats, samen met het dierenleven onder de zeespiegel. De huidige presentatie geeft een tijdsbeeld van de visserij, het dagelijks leven in vroeger tijden, en de geschiedenis van bad- en strandcultuur sinds begin negentiende eeuw. Maar Muzee Scheveningen is vanaf 2013 ook Cultuuranker, voor stadsdeel Scheveningen.

Vaste subsidie 2019: € 411.000
Aangevraagd jaarlijks subsidiebedrag: € 523.000
Omvang organisatie: 6,5 fte
Aantal bezoekers 2019: 40.000
Aantal activiteiten 2019: 400+

kader
De Museumweek van maandag 20 tot en met zondag 26 april 2020 vindt plaats in digitale vorm en staat in het teken van 75 jaar bevrijding. Zo’n 400 musea gaan bijdragen aan een online kunstwerk rond het Nationaal Monument op de Dam.

extra kader
Zonder extra maatregelen dreigt een kwart van de Nederlandse musea nog dit jaar om te vallen, zo wijst een enquête van de Museumvereniging uit. Theaters, concertzalen, festivals en musea roepen het publiek op om geen geld terug te vragen voor tickets die nu niet worden gebruikt. Met het ministerie van Cultuur is de website http://www.bewaarjeticket.nl opgezet, waar mensen hun kaartje kunnen inwisselen voor een tegoedbon. Ook klinkt vanuit de sector landelijk de roep om een overbruggingsfonds.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s